Kripto, son 15 yılın büyük bölümünü sıradan insanlardan sadece para transferi yapabilmek için bile son derece zahmetli süreçlere katlanmalarını isteyerek geçirdi. Ama sonunda neden bu şekilde yapıldığına dair bir açıklama buldu. Argümana göre kripto aslında insanlar için tasarlanmadı. Yorulmak bilmeyen, kötü arayüzleri umursamayan, Base, Polygon ve Optimism arasındaki farkı anlatacak 18 yaşında bir Polymarket yatırımcısına ihtiyaç duymayan makineler yani botlar için tasarlandı.
Yapay zekaya öncelik vermek
Coinbase’in CEO’su Brian Armstrong bu fikrin en güçlü savunucularından biri haline geldi. Armstrong bu ayın başlarında X hesabından yaptığı paylaşımda, “Çok yakında işlem yapan insanlardan daha fazla yapay zeka ajanı olacak. Banka hesabı açamazlar ama bir kripto cüzdanına sahip olabilirler” diye yazdı. Armstrong yakın tarihli bir podcast’te şunu da ekledi: “Şirket genelinde yapay zeka öncelikli bir zihniyete geçmeye başladık.”
Yıllardır finansı yeniden şekillendireceğini vaat edip çoğunlukla spekülasyonla yetinen bir sektör için yeni bir söylem. Ama aynı zamanda yıllardır ilk kez sezgisel olarak mantıklı gelen bir yaklaşım da olabilir. Tüm kaosuna rağmen kripto, geleneksel finansın hala sunamadığı bir şeyi sunuyor: İzne gerek olmadan, neredeyse anında, küresel ölçekte ve günün her saati fon transferi yapabilme imkanı.
“Düşünme biçimimizi kökten değiştiriyor”
McKinsey, yapay zeka ajanlarının 2030’a kadar tüketici ticaretinde 3 ila 5 trilyon dolar arasında bir hacme aracılık edebileceğini öngörüyor. Bu yaklaşık 2,4 trilyon dolar olan mevcut toplam kripto piyasası değerinden daha fazla. Kripto dünyasının en büyük girişim sermayesi şirketlerinden Paradigm’in yönetici ortağı Matt Huang şöyle diyor: “Bu yatırım ortamını ve ürün geliştirmeyi düşünme biçimimizi kökten değiştiriyor. Artık ajan öncelikli düşünmek zorundasınız ve müşterilerinizin çoğunun insan değil ajan olacağını varsaymalısınız.”
Huang’ın ödeme odaklı yeni girişimi Tempo da dahil olmak üzere sayısız kripto şirketi, bu yeni kullanıcı sınıfı için kendilerini icat etmeye veya yeniden şekillendirmeye çalışıyor. Tron blokzincirinin milyarder kurucusu ve Trump’ın kripto projelerinde büyük yatırımcı olan Justin Sun ise buna şimdiden Web 4.0 demeye başladı. İnsanların ve artık giderek yazılımların klasik ödeme yöntemleriyle kripto alıp satmasına yardımcı olan MoonPay, kullanıcı dosyaları ve uygulamalarıyla doğrudan etkileşime girebilen açık kaynaklı yapay zeka asistanı OpenClaw’ın birkaç ay önce popülerleşmesinin ardından yapay zeka stratejisini tamamen yeniledi.
Şirketin ürün lideri Kevin Arifin, “MoonPay’in yaptığı bahis şu: güzel bir kullanıcı deneyimine yeniden yatırım yapmaya gerek yok çünkü arayüzü artık ajanlar oluşturuyor” diyor. Bu kripto altyapısının ince detaylarıyla ilgilenemeyen ya da ilgilenmek istemeyen herkes için iyi haber olabilir. Sadece yapay zekana ne yapmak istediğini söyleyeceksin ve geri kalanını o halledecek. Ancak bunların hiçbiri henüz anlamlı bir ölçekte gerçekleşmiyor. Bugün yapay zeka ajanları tarafından yapılan kripto ödemelerinin çoğu, Coinbase tarafından geliştirilen ve çevrimiçi hizmet sağlayıcıların doğrudan ücret talep etmesine olanak tanıyan açık bir standart olan x402 üzerinden gerçekleşiyor.
Yakın zamana kadar hava durumu tahmini almak veya işlem gücü kiralamak gibi basit işler bile geliştiricilerin tek tek hizmetlere kaydolmasını, kredi kartı bilgisi girmesini ve yazılımların başka bir servise erişmesini sağlayan API anahtarları oluşturmasını gerektiriyordu. Biraz daha karmaşık bir şey inşa etmeye kalktığınızda ise bu süreç kolayca hesaplar, abonelikler ve anahtarlar yığınına dönüşüyordu.
x402 daha basit bir “kullandığın kadar öde” modeli sunuyor. Bir ajan bir hizmet talep ettiğinde, sunucu bir fiyat belirtebiliyor ve ajan da geliştiricisi tarafından atanmış bir cüzdandan otomatik olarak kriptoyla ödeme yapabiliyor. Bu sadece kullanım bazlı fiyatlandırmayı mümkün kıldığı için değil, aynı zamanda API anahtar karmaşasını azaltmaya başladığı için de önemli. Günümüzde çoğu şirketin 600’den fazla API’si bulunuyor.
x402’nin yaratıcısı ve Coinbase Developer Platform mühendislik lideri Erik Reppel şöyle diyor: “OpenClaw kurduysanız, başlamadan önce 10 API anahtarı oluşturmanız gerektiğini hatırlarsınız. x402 ile cüzdanınız, tüm x402 uyumlu hizmetlere erişmenizi sağlayan evrensel API anahtarı haline geliyor.”
Yazılımcılar kullanıyor
Şimdilik ajanlar çoğunlukla geliştiriciler tarafından kullanılıyor. Veri sağlayıcısı Artemis’e göre Mayıs 2025’te piyasaya sürülmesinden bu yana yapay zeka asistanları bu standart üzerinden yaklaşık 107 milyon işlem gerçekleştirdi ve toplamda yaklaşık 30 milyon dolarlık gerçek hacim oluştu. İşlemlerin çoğu çok küçük, 20 ila 40 sent arasında.
Artemis analisti Lucas Shin şöyle diyor: “Hala erken aşamada olduğumuz oldukça açık.” Ona göre şu an işlem hacmi çok da önemli değil. Asıl önemli olan hangi ekosistemlerin gerçekten inşa ettiği ve kaç satıcının x402 üzerinden satış yapmaya istekli olduğu. Bu sayı şu anda Amazon Web Services, blokzincir geliştirme platformu Alchemy ve veri sağlayıcısı Messari dahil yaklaşık 3 bin 900 civarında.
Kripto dünyasının ajan odaklı ticarete duyduğu heyecan anlaşılabilir. Solana Foundation’da yapay zeka ürün ve büyümeden sorumlu Rishin Sharma şöyle diyor: “Neredeyse baktığınız her mühendislik ekibi, bizimki de dahil, yapay zeka araçları kullanıyor.” Kendi ekibinde herkesin bu araçları kullandığını ve yazdıkları kodun yüzde 70’inden fazlasının yapay zeka tarafından üretildiğini söylüyor. Sharma’ya göre eskiden işlerini geleneksel API’ler üzerine kuran hizmet sağlayıcılar artık farklı bir soru soruyor: “Bir sonraki yüz geliştiriciyi nasıl kazanırız?” değil, “Bir sonraki yüz ajan için kendimizi nasıl konumlandırırız?”
Geçen hafta Paradigm ve Stripe, ödeme odaklı bir blokzincir olan Tempo’yu piyasaya sürdü. Geçen yıl 5 milyar dolar değerleme üzerinden 500 milyon dolarlık Seri A yatırımı alan proje, Visa ile ortaklık sayesinde itibari para ödemelerini de destekleyen kendi ajan odaklı işlem standardını tanıttı.
Ancak kripto dünyasındaki çoğu kişi, programlanabilir dijital dolarlar olan stablecoin’leri yapay zeka ajanları için daha doğal bir ödeme aracı olarak görüyor. Kartlı ödeme ekonomisi, bir dolar altı işlemler için pek uygun değil: işlemciler genellikle sadece yüzdelik ücret değil, işlem başına sabit bir ücret de alıyor, çoğu zaman yaklaşık 30 sent. Bu da birkaç sentlik ödemelerin işlem maliyetleri içinde erimesine neden oluyor.
Bu nedenle ikinci en büyük stablecoin ihraççısı Circle gibi şirketler de makine ekonomisine uygun ödeme sistemleri geliştiriyor. Şirket bu ayın başlarında nanopayment sistemini başlattı; bu sistem, ajanların yeni Arc blokzinciri ve test aşamasındaki diğer bazı ağlar üzerinden neredeyse sıfır ücretle, bir sentin kesri kadar küçük USDC ödemeleri göndermesine olanak tanıyor. Ancak Visa ve Mastercard gibi oligopol ağlara yönelik tehdit sadece mikro ödemelerle sınırlı değil: stablecoin kullanan ajan temelli yapay zeka, her büyüklükteki işlem üzerinde ciddi ücret baskısı yaratabilir.
İnterneti ajanlara göre inşa etmek
Eğer yazılım ajanları yeni büyük müşteri sınıfı olacaksa, soru artık sadece nasıl ödeme yaptıkları değil, onlar için nasıl bir internet inşa edildiği. Coinbase destekli Base blokzincirinin yaratıcısı Jesse Pollak şöyle diyor: “Ölçeklenebilirlik ve merkeziyetsizlikten, bunun üzerine kurulan araçlara ve hesap modeline, oradan da ajanların ürünlerle etkileşime geçtiği arayüze kadar tüm katmanları bütüncül şekilde düşünüyoruz ve şu soruyu soruyoruz: bunu nasıl ajan-yerel hale getiririz?”
Pollak, şimdiden küçük işletmeler gibi çalışan ajanlara dikkat çekiyor. Örneğin girişimci Nat Eliason tarafından oluşturulan Felix adlı bir ajan, diğer yapay zeka ajanları için bir uygulama mağazası işletip “How to Hire an AI” adlı kendi yazdığı PDF rehberi satarak son 30 günde 163 bin 686 dolar kazandı. Elbette bir kripto token’ı da var ancak piyasa değeri sadece 1,5 milyon dolar.
“Şu an her şey temelde oyuncak”
Herkes ajan odaklı yapay zeka ve kriptonun potansiyeli konusunda bu kadar iyimser değil. Dragonfly girişim sermayesi şirketinin yönetici ortağı Haseeb Qureshi şöyle diyor: “Birçok kişi bunun ne kadar yaygınlaştığını abartıyor. Gerçek şu ki şu anda buradaki her şey temelde bir oyuncak.” Ajanlar veri, işlem gücü ve diğer hizmetler için sürekli ve küçük ödemelerden oluşan yeni bir akış yaratabilir ancak bunun makro ölçekte anlamlı olması için çok büyük sayılara ulaşmaları gerekir. Sonuçta parayı hala insanlar kontrol ediyor ve talebin ana kaynağı olmaya devam ediyorlar.