Avrupa’nın Çin’e karşı durma ve yerel teknolojiyi elde tutma çabası kritik bir dönemece yaklaşıyor. Küresel tedarik zincirindeki hayati bir halka üzerindeki mücadelede, çip üreticisi Nexperia BV bir Hollanda mahkemesi tarafından Çinli sahibinin elinden alındı ve bugün “eski nesil” çipler olarak adlandırılan alanda liderlerden biri olan şirket bağımsızlığını savunmak için yarışıyor. Nijmegen merkezli şirket başarılı olursa, Avrupa değerli yarı iletken üretim uzmanlığını elinde tutacak ve bu da bölgeye Çin karşısında nadir görülen bir zafer kazandırmış olacak.
Lahey Stratejik Çalışmalar Merkezi program koordinatörü Benedetta Girardi, "Nexperia üzerinden geri adım atmayan Avrupa, Çin’e olan bağımlılıkları azaltma hedefi bağlamında risk azaltmanın ne anlama geldiğine dair bir emsal oluşturmayı amaçlıyor" diyor. Amaç, Avrupa’nın kilit bir ortakla ticari ilişkileri sürdürmeye çalışırken bile teknoloji konusunda “egemenlik ve özerklik istediğini” ortaya koymak.
Ekim ayında bir Hollanda mahkemesinin Nexperia’nın mülkiyetine müdahale etmesinden bu yana, bu çıkmaz Avrupa’da ve dünya genelinde otomotiv üretimini sekteye uğratma tehdidi taşıyor. Şirketin merkezi Hollanda’da mahkeme tarafından atanan kayyumların kontrolünde. Diğer tarafta ise, mülkiyetinden mahrum bırakılan sahibi Wingtech Technology ile yapılan kilit bir üretim tesisi var. Wingtech, Çin devletine yakın kuruluşların yüzde 30’una sahip olduğu bir elektronik firması.
Çinli şirket temyize gitti
Nexperia, Çin dışındaki üretim kapasitesini genişletmeye çalışırken, Wingtech 2019’dan beri sahip olduğu çip üreticisi üzerindeki kontrolü yeniden kazanma çabalarını artırdı. Bir yandan anlaşmazlığı çözmek için mahkeme tarafından atanan kayyumlarla görüşmeler başlattı, diğer yandan mülkiyet haklarının askıya alınmasına karşı Hollanda Yüksek Mahkemesi’ne temyize gitti.
Bu hafta içinde yapılacak bir duruşma, hızlı bir çözüm mü yoksa uzun sürecek bir hukuki mücadele mi olacağını belirleyecek. Amsterdam mahkemesi, Nexperia’nın nasıl yönetildiğine dair şüphe görürse çip üreticisi hakkında bir soruşturma başlatılmasına karar verebilir. Öte yandan, mahkeme soruşturma açmamayı tercih ederse, Wingtech’in Nexperia’daki sahipliğine ve kurucusuna yönelik alınan tedbirler kaldırılabilir.
Bu duruşmanın yalnızca Nexperia’nın geleceği için değil, otomotiv tedarik zincirinin sürdürülebilirliği ve jeopolitik ilişkiler açısından da geniş kapsamlı sonuçlar doğurması bekleniyor. Bu arada perde arkasında, iki Nexperia da diğerinin olmadığı olası bir geleceğe hazırlanıyor. Nexperia Çin için bu, genellikle silikondan yapılan ince ve düz yarı iletken dilimleri olan wafer’lar için alternatif kaynaklar bulmak anlamına geliyor. Hollandalı ana şirket içinse, müşteri talebini karşılayacak yeterli kapasiteye sahip olmak amacıyla diğer üretim tesislerini genişletmek demek. Her iki çalışmalar da oldukça karmaşık.
300 milyon dolar yatırım
Wingtech Yönetim Kurulu Başkanı Ruby Yang Bloomberg’e verdiği bir röportajda, “Hollanda hükümetinin uygunsuz müdahalesinden kaynaklanan çıkmazla karşı karşıya kalan Nexperia Çin, wafer’ları başka yerlerden tedarik etmek de dahil olmak üzere aktif biçimde ‘üretimde kendi kendini kurtarma’ çalışmalarını yürüttü” dedi. Yang, “Çin pazarındaki wafer tedariği iş birliğimiz bu stratejinin doğal bir uzantısıdır” diyerek, bu girişimin mevcut tedarik zincirinin toptan yerine geçmekten ziyade operasyonları iyileştirmeyi hedeflediğini ekledi. Yang’a göre Hollanda tarafı 2026 ortasına kadar üretim kapasitesinin yüzde 90’ını Çin dışında konumlandırma hedefiyle diğer tesisleri genişletmek için yaklaşık 300 milyon dolar yatırım yapıyor. Bu projeler, “Çin’den ayrışma yönünde açık bir niyet” ortaya koyuyor.
Konuya yakın kişilere göre Nexperia’nın Malezya ve Filipinler’deki tesislerindeki genişleme planları yıllık kapasiteye onlarca milyar birim eklemeyi hedefliyor. Şirket, mevcut kapasite genişletme planlarını “hızlandırma” çabalarını doğruladı ancak belirli rakamlar ya da hedefler hakkında yorum yapmaktan kaçındı.
Rakipleri siparişleri devralmak istiyor
ABD merkezli OnSemi gibi bazı Nexperia rakiplerinin Nexperia’nın siparişlerini devralmak üzere ölçek büyütebileceklerini işaret etmesiyle, hızlı hareket etme baskısı artmış durumda ve hata payı oldukça düşük. Karmaşık anlaşmazlık, bankaların Nexperia’ya sağladığı yüz milyonlarca dolarlık finansmanı geri çekmesine yol açtı. Bazı yakın kaynaklar buna kullanılmamış 800 milyon dolarlık bir döner kredi limitinin de dahil olduğunu söyledi. Nexperia ise Bloomberg’in sorularına verdiği yanıtta, “borçsuz olduğunu ve güçlü bir likidite pozisyonuna sahip bulunduğunu; bunun son aylardaki gelişmelerden etkilenmediğini” bir sözcü aracılığıyla belirtti.