Son günlerde ABD Savunma Bakanlığı ile çekişmesiyle gündeme gelen Anthropic’in tek zorluğu ABD yönetimi değil. Claude’un üreticisi aynı zamanda Çinli yapay zeka laboratuvarlarını kendisinden model sızdırmakla suçluyor. Geçen ay OpenAI ve Anthropic, Çinli yapay zeka şirketlerinin “damıtma" adı verilen bir teknik kullanarak kendi rakip modellerini eğitmek için tescilli modellerinden kodlama, akıl yürütme ve diğer davranışlara ilişkin yetenekleri usulsüz şekilde çıkardıklarını kamuoyu önünde iddia etti. 23 Şubat tarihli bir basın bülteninde Anthropic DeepSeek, MiniMax ve Moonshot AI’ın yaklaşık 24 bin sahte hesap üzerinden Claude modellerine 16 milyon kez istem gönderdiğini öne sürdü.
Açık kaynak ve daha ucuzlar
Bu ayın başlarında OpenAI, ABD’li yetkililere gönderdiği bir mektupta DeepSeek’in benzer şekilde modellerini OpenAI çıktılarıyla uygunsuz biçimde eğittiğini iddia etti. Google’ın tehdit istihbaratı birimi ise bir şirket adı vermeden, şubat tarihli bir raporda Gemini’ı hedef alan damıtma saldırılarında artış yaşandığı uyarısında bulundu.
Çinli şirketler suçlamalara yanıt vermedi. Bu Çinli modellerin birçoğu artık Amerikan muadilleri kadar iyi. Birçoğu açık kaynaklı. Çoğu daha ucuz. Bu kombinasyon, sektörün tamamının pahalı ekonomik yapısına duyulan güveni aşındırmaya başlıyor. Google’ın Tehdit İstihbaratı Grubu baş analisti John Hultquist, “Bu modelleri inşa etmek kolay değil ve damıtma bu süreci atlayarak öne geçmenin bir yolu” diyor. Daha önce OpenAI’da güven ve emniyet alanında çalışmış, Leonis Capital’de risk sermayedarı olan Jenny Xiao ise daha net konuşuyor: “Açık kaynak modeller esasen bir öldürme hamlesi.”
Yeni milyarderler
Amerikan laboratuvarları fikri mülkiyet ihlalleri konusunda uyarıda bulunurken, Çinli yapay zeka hisseleri hızla yükseliyor. MiniMax ve Z.ai (ABD’li şirketlerin iddialarında adı geçmeyen) ocak ayında Hong Kong’da halka arz oldu ve yeni milyarderler yarattı. Hisselerdeki sert yükseliş, MiniMax’in yönetim kurulu başkanı ve CEO’su Yan Junjie ile Z.ai’ın yönetim kurulu başkanı Liu Debing’in net servetlerini sırasıyla 7,1 milyar dolar ve 8,7 milyar dolara taşıdı. Yaklaşık olarak her biri 7 milyar dolar değerinde olan Anthropic’in yedi milyarder kurucu ortağıyla benzer bir aralıkta.
Başka isimler de var. Z.ai’ın yükselişi, Liu’nun kurucu ortağı ve Tsinghua Üniversitesi profesörü Tang Jie’yi de 1,9 milyar dolarlık servetiyle yeni bir milyarder yaptı. DeepSeek’in kurucusu Liang Wenfeng, bu yıl Forbes Asya’nın Çin’in En Zengin 100 Kişisi listesine tahmini 11,5 milyar dolarlık servetiyle en zengin yeni giriş yapan isim olarak katıldı. Moonshot AI’ın kurucusu ve CEO’su Yang Zhilin ise Kimi modelinin üreticisinin mevcut ve yaklaşık 10 milyar dolar değerleme üzerinden yürütülen finansman turu tamamlandığında milyarder olmaya hazırlanıyor. Karşılaştırmalı değerleme metriklerine göre Baichuan’dan Wang Xiaochuan ile Stepful’dan Jiang Daxin de milyarderler kulübüne katılmış olabilir.
Amerikan tarafında ise özel yatırımcılar Anthropic ve OpenAI’a sırasıyla 380 milyar dolar ve 840 milyar dolar değer biçiyor. Henüz halka açılmış değiller ancak açıldıklarında bugünkü kağıt üzerindeki servet piyasa sınavından geçecek. Tüm bu paranın altındaki gerilim şu: Damıtma, daha küçük bir modelin daha büyük bir modelden hızlı ve verimli biçimde öğrenmesini sağlıyor; böylece damıtılmış bir model, çok daha az hesaplama gereksinimiyle öncü bir modelin performansının yüzde 80-90’ına ulaşabiliyor. Bu da işletme maliyetlerini düşürerek fiilen bir fiyat savaşını hızlandırıyor. Örneğin, şubat ayında piyasaya sürülen Z.ai’ın GLM-5 modeli, Claude’un Opus 4.6 modeline kıyasla giriş başına yaklaşık beş kat, çıkış başına ise 10 kat daha düşük token maliyeti sunuyor.
Damıtma tek başına mükemmel bir model yaratmaz. Güçlü bir temel model ve ciddi mühendislik yeteneği de gerekir. Ancak kesinlikle oyun alanını değiştirmeye yardımcı olur. Damıtma olsun ya da olmasın, Çinli laboratuvarlar pazar payı kazanıyor gibi görünüyor. En iyi açık modeller Çinli ve açık model kullanan Amerikan girişimlerinin yüzde 80’i Çinli modellere dayanıyor. Bunu Andreessen Horowitz’in genel ortağı Martin Casado geçen ay Forbes’a söyledi. Geçiş maliyetleri asgari düzeyde; geliştiriciler büyük bulut sağlayıcıları ya da OpenRouter gibi platformlar üzerinden modeller arasında çok az sürtünmeyle geçiş yapabiliyor.
"Kimse bunun için ödeme yapmaz"
D.A. Davidson analisti Alexander Platt, “Bu durum yatırımcıları bu laboratuvarların gelecekte yaratacağı değer hakkında düşünmeye itiyor" diyor. Xiao daha doğrudan ifade ediyor: “Ortalama kurumsal iş yüklerini yapmak için en akıllı modele ihtiyacınız yok ve kişisel asistan olmak için de doktora gerekmiyor. Eğer performansınız en iyi açık kaynak modeller kadar iyi değilse, ne kadar süslü bir teknik kullanırsanız kullanın kimse bunun için ödeme yapmaz. Ve değerlemeniz esasen sıfıra iner."
Halka arzlar bir turnusol testi olacak
Çatlaklar şimdiden görünmeye başladı. Z.ai (eski adıyla Zhipu) ve MiniMax sırasıyla yaklaşık 400 kat ve 550 kat gelir çarpanıyla, meme hissesi seviyelerinde işlem görüyor. Bu oranlar benzer değerlemelerde OpenAI ve Anthropic’in sahip olduğunun iki katından fazla. Hisse fiyatları geçen haftaki zirvelerinden sırasıyla yüzde 24 ve yüzde 22 düşmüş durumda. Platt’a göre açık kaynak modellerde değerin tam olarak nerede olduğunu saptamak zor. Çünkü modeller arasında geçiş maliyeti neredeyse sıfır. Birçok geliştirici büyük bulut sağlayıcıları ve OpenRouter gibi platformlar aracılığıyla açık kaynak modeller arasında kolayca geçiş yapabiliyor. Kapalı kaynak muadilleri, örneğin OpenAI ve Anthropic’in yanı sıra 12 milyar dolar değerlemeli Thinking Machines Lab ve 32 milyar dolar değerlemeli Safe Superintelligence'ın kanıtlamak zorunda oldukları çok şey var.
Özel yatırım platformu Odin’de araştırma lideri Dan Gray, “Fiyatlama konusunda tam bir vahşi batı ortamı var" diyor. Metalaşma her sektörde olur. Dot-com patlamasının ve birkaç yıl önce Çinli ve Amerikalı elektrikli araç şirketleri arasındaki fiyat savaşının yankıları hissediliyor. Benzer bir örüntü yapay zeka çip endüstrisinde de şekilleniyor. OpenAI ve Anthropic için bu ya da gelecek yıl gerçekleşebilecek olası halka arzlar bir turnusol testi olacak. Yirmi yıl önceki Amazon gibi bazı şirketler daha güçlü çıkacak. Diğerleri düşecek, mesele sadece hangileri ve ne kadar sert düşecekleri.