ABD’de 2012 yılında Brian Lian, Wall Street’te on yıldır analist olarak çalışıyordu ve metabolik hastalıklar için ilaç geliştiren küçük ve orta ölçekli biyoteknoloji şirketlerini takip ediyordu. Ancak yakın zamanda satın alınmış bazı diyabet ilacı adaylarını lisanslamaya açık olduklarını söyleyen birkaç ilaç şirketi yöneticileriyle görüştükten sonra, bir anlaşma yapmak için Wall Street kariyerini bırakmaya karar verdi. Şimdi 60 yaşında olan Lian, daha önce hiçbir iş kurmamıştı. Ancak Ligand Pharmaceuticals’ı yalnızca beş ilacı lisanslamaya değil, aynı zamanda yeni girişiminin faaliyetlerine başlaması için 2,5 milyon dolar yatırım yapmaya da ikna etti.
Güçlü ilaç adaylarına sahip
Bugün San Diego merkezli şirketi Viking Therapeutics, hızla büyüyen obezite alanında güçlü ilaç adaylarına sahip, piyasa değeri 4 milyar dolar olan halka açık bir ilaç geliştiricisi konumunda. Karaciğer yağlanması gibi metabolik bozukluklar üzerinde çalışmaya devam etse de şirketin ürün hattındaki kilit tedavi, obeziteye yönelik yeni nesil bir GLP-1 ilacı. Bu ilaç şu anda hem enjeksiyon (halen faz 3 çalışmaları sürüyor) hem de hap (faz 2) formunda klinik denemelerde.
100 milyar dolarlık satış hacmi beklentisi
Novo Nordisk’in 2017’de diyabet için Ozempic’i piyasaya sürmesinden bu yana, GLP-1 ilaçları ABD’yi adeta kasıp kavurdu. Zayıflama için Wegovy’yi üreten ve yakın zamanda hap versiyonu için onay alan Novo ile Zepbound’u üreten Eli Lilly’nin öncülük ettiği bu kilo verme ilaçları pazarının, 2030 yılına kadar 100 milyar dolarlık satış hacmine ulaşması bekleniyor. Sonuçta Amerikalı yetişkinlerin yaklaşık yüzde 40’ı obez; bu da yalnızca ABD’de bu ilaçlara tıbben uygun olabilecek 100 milyondan fazla insan olduğu anlamına geliyor. Ayrıca kardiyovasküler hastalıklar da dahil olmak üzere diğer ilişkili durumlarda potansiyel faydaları üzerine araştırmalar sürüyor.
Sert rekabet
Fırsatın büyüklüğü göz önüne alındığında rekabet son derece sert. 2025 sonbaharında, Metsera adlı halka açık başka bir obezite ilacı girişimi, daha önce güvenlik endişeleri nedeniyle kendi geliştirdiği ilacı rafa kaldıran Novo ile Pfizer arasında yoğun bir teklif savaşının odağı haline geldi. Kasım ayında Pfizer kazandı ve Metsera için tam 10 milyar dolar ödedi; bu, yalnızca bir ay önce sunduğu 4,9 milyar dolarlık teklifin iki katından fazlaydı.
Viking, kilo verme ilaçları yarışında devlerin arasında yer edinmeye çalışan yeni nesil erken aşama biyoteknoloji şirketlerinden biri. Forbes’un geçen yıl profilini çıkardığı bir başka obezite şirketi Kailera, potansiyel tedavilerini Çin’den satın aldı ve bunları geç aşama klinik denemelere taşımak için yakın zamanda 600 milyon dolar topladı. PitchBook verilerine göre şu anda bu kategoride 120 ilaç geliştiren 60 şirket bulunuyor.
Viking’in henüz piyasada bir ilacı ya da geliri olmasa da bugüne kadarki klinik deneme sonuçları enjeksiyonlarda yüzde 14,7’ye, haplarda ise yüzde 8,3’e varan kilo kaybı gösterdi. Haplar özellikle önemli çünkü hastalar için daha az göz korkutucu ve üretim ile dağıtımı daha ucuz. Tüm erken aşama biyoteknoloji şirketleri gibi Viking de para kaybediyor; son 12 aylık dönemde (30 Eylül’e kadar) 237 milyon dolarlık zarar açıkladı.
Bu durum, Viking’i ve benzerlerini bir sonraki büyük ilaç teklif savaşının başlıca hedefleri haline getiriyor. William Blair analisti Andy Hsieh, “Elbette bir satın alma cazip ve herkes, özellikle yatırımcılar, bunu istiyor ancak Viking’in tek başına yoluna devam edebileceği giderek daha net hale gelen bir rota da var” dedi.
Metsera anlaşması büyük satın alma fırsatlarını gösterirken, aynı zamanda Novo ve Pfizer’in neden Viking yerine o şirkete yöneldiği sorularını da gündeme getirdi. Açığa satış yapan yatırımcılar şirketi hedef aldı. Ancak Citadel ve Two Sigma dahil büyük hedge fonlar yatırım yapmayı sürdürdü. Bu durum hisseyi son derece oynak hale getirdi: Hisseler, yakın zamanda 35 dolar seviyesindeyken, geçen yıla göre yüzde 17 düşmüş durumda ancak obezite ilacının güçlü kilo kaybına rağmen mide-bağırsak yan etkileri gösteren klinik sonuçlar nedeniyle yatırımcıların sert satış yaptığı ağustos ayından bu yana yaklaşık yüzde 50 yükseldi. İlacı kullananların yüzde 58’i mide bulantısı bildirdi (plasebo alanlarda yüzde 48), yüzde 26’sı kusma yaşadı (plaseboda yüzde 10); ilacı kullananların yüzde 20’si tedaviyi bıraktı (plaseboda yüzde 13).
Lian, piyasadaki tüm gürültüyü dışarıda bırakmaya çalıştığını ve şirketi bağımsız olarak yönetmeye devam edebileceğine inandığını söylüyor. Lian, “Her şey çok, çok iyi giderken bunun hızla tersine dönüp çirkinleşebileceğinin farkında olmalısınız,. Aynı şekilde işler kötü gidiyorsa ama bir başarısızlık yaşanmadıysa, buna da fazla takılmamak gerekir” diyor.
“Satın alınacakmışız gibi hareket edemeyiz”
Viking için olası bir avantaj, aynı ilacı hem enjeksiyon hem de ağızdan alınan formda geliştiriyor olması. Bu sayede kilo vermek için iğneyle başlayan kişiler, daha sonra kilolarını korumak için sorunsuz biçimde haplara geçebilir. Bu önemli çünkü insanlar ilaçları bıraktıklarında kas yerine yağ geri kazanıyor; bu da zaman içinde iğnelere başlayıp bırakanlar için önemli bir sorun.
Lian’a göre pazar o kadar büyük ki, Viking’in yalnızca yüzde 2 ya da yüzde 3’ünü bile alması bir başarı olur. Sonuç ne olursa olsun, Novo ile Lilly arasındaki mevcut ikilinin yerini, tüketici tercihlerine uygun farklı tedaviler sunan birden fazla ilaç üreticisinin alacağına inanıyor. Forbes’a konuşan Lian, “Viking’in bağımsız bir şirket olarak hala muazzam bir fırsatı olduğunu düşünüyorum. Satın alınacakmışız gibi hareket edemeyiz. İşi biz yönetmek zorundayız” diye konuştu.