Hızlı moda perakendecisi Shein, Nisan 2022'de pandemi kısıtlamaları ve sosyal medyada yayılan alışveriş videolarının etkisiyle en parlak dönemini yaşadı. Şirket, uygun fiyatlı ve trend kıyafetleriyle genç tüketicileri çekerek satış bazında ABD'nin en büyük giyim perakendecisi konumuna yükseldi.
O dönemde yatırımcılar şirkete 100 milyar dolar değer biçti. Şirketin küresel piyasalarda halka açılarak Çin'in en başarılı uluslararası tüketici markalarından biri haline gelmesi bekleniyordu.
Ancak aradan geçen dört yıl, iki başarısız girişim ve milyarlarca dolarlık kâğıt üzerindeki değer kaybının ardından halka arz süreci ancak tamamlanma aşamasına geldi.
Shein, zirve değerlemesinin dörtte birine gerileyerek Hong Kong borsasında halka arz olmaya çalışıyor. Şirket, 25,7 milyar dolar ile 26,8 milyar dolar arasında bir piyasa değeri hedefiyle 1,7 milyar dolar ila 1,8 milyar dolar toplamayı amaçlıyor.
Şirket bir yandan Avrupa Birliği ve ABD'deki ticaret soruşturmalarıyla mücadele ederken, diğer yandan iş modeline avantaj sağlayan vergi muafiyetlerinin sona ermesiyle karşı karşıya bulunuyor. Shein'in halka açılma serüveni, Pekin ile Batı arasındaki artan jeopolitik rekabetin ortasında kalan şirketler için ibretlik bir ders niteliği taşıyor.
Eski Amazon ve Dell çalışanı olan Teksas merkezli tedarik zinciri danışmanı Brittain Ladd, "Dünyanın en yakından izlenen halka arz adaylarından biri ve ultra hızlı moda e-ticaret modelinin tamamı için bir gösterge." değerlendirmesini yaptı.
Batı başkentlerinden dönen halka arz rotası
Ürünlerini Çin'de üreten ancak bu ülkede satış yapmayan Shein için denizaşırı bir borsada kote olmak, küresel bir moda devi olarak konumunu güçlendirme ve Batı sermayesine erişme fırsatıydı. Şirket, halka arz sürecini yönetmesi için eski Bear Stearns yatırım bankacısı Donald Tang'ı göreve getirdi. Bu yılın başlarında icra kurulu başkanlığından ayrılan Tang, zorlu bir süreçle karşılaştı.
Küresel teknoloji hisselerindeki düşüşle birlikte yatırımcıların şirkete ilgisi 2022'nin sonlarında azalmaya başladı. Ekim ayına gelindiğinde Shein'in ikincil piyasalardaki şirket değeri 65 milyar dolar ile 85 milyar dolar seviyesine indi. Aylar sonra şirket, nisan zirvesinin üçte bir gerisinde kalarak 66 milyar dolar değerleme üzerinden yatırım topladı.
ABD ve Avrupa'daki perakendeciler, Çin hızlı modasının haksız rekabet oluşturduğunu savunarak tepki gösterdi. ABD'li yetkililer, Shein'in sevkiyatlarda gümrük vergilerinden kaçınmak için kullandığı 800 dolar altındaki paketlere yönelik "de minimis" vergi muafiyetini kaldırma hazırlıklarına başladı. Benzer adımlar İngiltere ve Avrupa Birliği'nde de gündeme geldi.
Düzenleyiciler ve siyasetçiler, tedarik zincirindeki çalışma koşulları ve sürdürülebilirlik konularını gündeme getirerek şirketin iş modelini sorguladı. Özellikle BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin azınlık gruplara yönelik zorla çalıştırma ve gözaltı uygulamalarını tespit ettiği Çin'in Sincan bölgesinde üretilen pamukla olası bağlar endişe yarattı. Pekin yönetimi ise bu iddiaları reddetti.
Mergermarket Asya-Pasifik Hisse Senedi Piyasaları Başkanı Perris Lee, Shein'in ABD'de halka arz sürecine girdiğinde yoğun bir denetime maruz kaldığını belirtti. Lee, "İnsanlar işte o zaman 'Aman Tanrım, burada bir vergi açığı ve çalışma koşulları sorunu var' demeye başladı." dedi.
Shein daha önce zorla çalıştırmaya karşı sıfır tolerans politikası uyguladığını ve düşük maliyetlerin vergi açıklarından değil verimli tedarik zincirinden kaynaklandığını savundu.
Şirket endişeleri gidermek amacıyla Çinli kimliğinden uzaklaşmaya çalıştı. Merkezini 2022'de Singapur'a taşıdı. Tang, 2024'te Los Angeles'taki bir konferansta Shein'in esasen bir "Amerikan şirketi" olduğunu söyledi ve bu açıklama Çin'de tepki çekti. Şirket internet sitesinde kendisini "Singapur merkezli küresel çevrim içi moda ve yaşam tarzı perakendecisi" olarak tanımladı.
Ancak bu adımlar hissedarları ikna etmeye yetmedi. Artan düzenleyici ve siyasi baskı nedeniyle şirket 2024 başında rotasını Londra'ya çevirdi. Tang o dönemde Financial Times'a yaptığı açıklamada, Çin'in şirketi kontrol ettiği algısını değiştirmede ilerleme kaydettiklerini belirterek, "ancak bu ABD'li yasa yapıcıları ikna etmeye yetmedi" ifadesini kullandı. Tang daha sonra Londra'nın "en iyi saat dilimine, en iyi dile, hukuk ile siyaset arasında en iyi ayrıma ve en yüksek hesap verebilirlik standartlarından birine" sahip harika bir sermaye piyasası olduğunu söyledi.
Londra planı Çin engeline takıldı
Halka arz yerini değiştirmek Shein'in yapısal sorunlarını çözmedi. Donald Trump'ın 2024 yılındaki seçim zaferi vergi muafiyetlerinin kaldırılmasını hızlandırdı ve Çin mallarına daha yüksek gümrük vergileri getirdi. Shein, ABD ve Avrupa'da pazar payını hızla artıran Temu gibi rakiplerin yoğun rekabetiyle karşılaştı.
Yatırımcılar, şirketin 2023 yılındaki fonlama turundaki 66 milyar dolarlık değerlemeyi koruyup koruyamayacağını sorgulamaya başladı. Bazı yatırımcılar rakamın 30 milyar dolara kadar indirilmesini talep etti.
Çin tarafında ise Shein'in Çinli kimliğinden uzaklaşma çabaları, denizaşırı halka arzlara onay vermesi gereken Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) nezdinde rahatsızlık yarattı. İngiltere Finansal Davranış Otoritesi (FCA) Londra listelemesine ön onay verirken, Çinli düzenleyici kurum şirketin risk bildiriminde Sincan ile olası bağlantıları açıklama biçimine itiraz etti.
Şirket geçen yılın mayıs ayında rota değiştirerek CSRC onayının daha kolay alınacağı düşünülen Hong Kong borsasına yöneldi. İmajını yeniden Çinli bir şirket olarak kurgulayan Shein'in kurucusu Xu Yangtian, bu yılın şubat ayında ilk kez bir hükümet konferansında kamuoyu önüne çıkarak Komünist Parti yetkililerini övdü ve şirketin yerel köklerini vurguladı.
Delaware Üniversitesi'nde moda endüstrisi uzmanı Prof. Sheng Lu, "İdeal olarak Shein halka arzını New York veya Londra gibi birinci sınıf bir küresel finans merkezinde gerçekleştirebilirdi ancak ne yazık ki ikisi de olmadı." değerlendirmesini yaptı.
Soruşturmalar kârlılığı ve değerlemeyi düşürdü
Hızlı modaya ve e-ticaretin yerel esnafa etkisine yönelik tepkiler, şirketin geçen yılın sonunda ilk fiziksel mağazasını açtığı Paris'te protestolara yol açtı.
Avrupa Komisyonu, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında platformun algoritmalarını ve pazar yerinde üçüncü taraf satıcıların silah ile çocuk görünümlü cinsel ürünler sattığı iddialarını incelemeye aldı. Soruşturma, şirketin küresel gelirinin yüzde 6'sına kadar ceza almasıyla sonuçlanabilir. Şirket şubat ayında yaptığı açıklamada DSA yükümlülüklerini ciddiye aldığını ve "Avrupa Komisyonu ile her zaman tam iş birliği yaptığını" bildirdi.
Düzenleyici kurallar, vergiler ve tüketici tepkileri şirketin değerlemesini daha da düşürdü. Danışmanlar yatırımcılara 30 milyar doların altında bir değerleme sundu ve temel yatırımcıların çoğunu mevcut ortaklar oluşturdu.
Geçen ay Hong Kong Borsası'na sunulan taslak izahnamede, Shein bu yılın ilk çeyreğinde 99 milyon dolar net zarar açıkladı. Yıllık net kârı ise bir önceki yılın 3,4 milyar dolarlık zirvesinden 2025'te 2 milyar dolara geriledi.
İzahnamede şirket, yüksek gümrük tarifelerine karşı maliyetlerin bir kısmını telafi etmek amacıyla "ABD pazarında fiyat artışına gitmek de dahil geniş kapsamlı seçenekleri değerlendirdiğini" kaydetti. Shein ayrıca ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) tarafından soruşturulduğunu açıkladı ancak soruşturmanın içeriğine dair ayrıntı verilmedi.
Bazı analistler, şirketin 15 milyar dolarlık nakit ve kısa vadeli yatırım varlığına dikkat çekerek acil sermayeye ihtiyacı olmadığını ve halka arzın erken yatırımcılara çıkış imkânı sağlamak için yapıldığını belirtti. Şirket ise toplanacak kaynağın teknoloji, pazarlama ve tedarikçi eğitim programları gibi kurumsal sorumluluk projelerinde kullanılacağını açıkladı.
Tedarik zinciri uzmanı Brittain Ladd, şirketin geleceğinin pazar yerini büyütmekte ve ABD ile AB dışındaki pazarlara açılmakta yattığını vurguladı. Ladd, "Shein, iş modelinin temeline yerleştirdiği bir düzenleme avantajına erişimini kaybediyor. Vergi muafiyeti kurallarındaki değişiklikler şirketin tüm çalışma düzenini sarstı." dedi.