“Geçen yıl büyük bir deprem oldu bu ülkede ama yıl sonunda yine iş konuşuyorduk, biz o süreçte MNG Kargo’yu DHL’e sattık kocaman bir işlem (300 milyon dolar) oldu.” 2023 yılındaki yatırım ekosistemini ve iştahını en iyi şekilde tarif eden bu sözler, yönettiği 1,8 milyar dolarlık varlık büyüklüğüyle Türkiye’nin en büyük özel sermaye yatırım fonu Turkven’in kurucusu ve CEO’su Seymur Tarı’ya ait. Geçen yıl dalgalı piyasada satış yapmak istemeyen şirketlerin mindere çıkmasını geciktiren diğer önemli gelişme de 14 ve 28 Mayıs’ta tekrarlanan genel seçimler olmuştu. Ayrıca dünyada yüksek faiz nedeniyle azalan para yatırım iştahını etkiledi.
Bu durum geçen yılki özel sermaye fon işlemlerine yansıdı. Startups.watch verilerine göre 2023’te dünya genelinde start-up fonlaması son beş yılın en düşük seviyesinde gerçekleşti. Küresel şirket evliliği hacmi de 10 yılın en düşük seviyesine ulaştı. Türkiye’de ise 2023’te tohum, erken ve ileri aşamada toplam değeri 722 milyon dolar olan 325 işlem gerçekleşti. İşlem büyüklüğü yüzde 47 ve işlem sayısı ise yüzde 7 oranında düşse de Türkiye dünyada birinci ligde İtalya ve İrlanda’dan sonra üçüncü sırada. Geçen yıl 500 milyon dolar yatırım alan Getir işlemi hariç tutulduğunda toplam hacim 222 milyon dolara gerilese de toplam işlem büyüklüğü 2023’te pandemi öncesi dönemdekinin oldukça üzerinde.
2024’te yatırımcı algısının düzelmesini sağlayan süreç ise genel seçimler sonrası göreve getirilen Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile başladı. Yeni para politikası uluslararası yatırımcılara ve piyasalara güven verdi, olumsuz havayı yumuşatmaya başladı. Ayrıca Şimşek’in eylül ayında ekonominin 2024 - 2026 arası yol haritasını belirlemek için açıkladığı Orta Vadeli Program (OVP) da belirsizliği azaltmada etkili oldu.
Ekonomide yeni para politikası ve enflasyonla mücadele programının sonuçlarının yeni yeni alınmaya başlanması Türkiye’nin kredi notuna olumlu yansıdı. En son S&P, Türkiye’nin kredi notunu “B+”dan “BB-”ye yükseltirken, görünümü “durağan” olarak belirledi. Ondan önce de eylülde Fitch, kredi notunu “B+”dan “BB-”ye yükseltti. Not görünümünü “pozitif” den “durağan” a revize etti. Moody’s de temmuzda kredi notunu B3’ten B1’e yükseltmiş ve görünümü pozitif olarak korumuştu.
Kredi notu henüz “yatırım yapılabilir” seviyede olmasa da özel sermaye fonlarının Türkiye’ye ilgisi bu yıl canlı seyretti. Özellikle yılın sonuna doğru gelen haberler yatırımcı eko sisteminde büyük heyecan yaratarak umutları artırdı.
Yabancı fonlar ofisleri kapatmıştı
Türkiye’de 2013’ten sonra uluslararası fonlar çekildi hatta ofis kapattı. Bu tarihten önce Türkiye’de 20 yabancı fonun ofisi ve 80 - 100 civarı yurt dışı merkezli fonun yatırımı bulunuyordu. Şimdi ofisi olan sadece 10 civarında yabancı fon var. Startups.watch verilerine göre Türkiye’de 2024 yılı ikinci yarısı itibarıyla 81 adet Venture Capital (VC), 395 adet Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF), 67 adet Özel Sermaye Fonu (Private Equity) ve yüzde 36’sı banka ve finans kuruluşları bünyesinde olmak üzere 86 adet kurumsal yatırım fonu (CVC) faaliyet gösteriyor. 2019 ila 2024 ilk yarısı arasındaki dönemde fonların oluşturduğu kaynağın büyüklüğü 2,3 milyar dolar.
Geçen ay ABD’deki turda dev yatırım alan Insider işlemi henüz rakamlara yansımadı. Bu yılın ilk yarısı itibarıyla ise toplam değeri 587 milyon dolar olan 235 işlem gerçekleşti. Bunlardan 142’si tohum öncesi yatırımlar. Tabii bu kavramlar ülkeye göre değişiyor, örneğin Türkiye’de erken aşama yatırımı için 100-200 bin dolar kabul edilebilirken ABD’de bizim Series A yatırım tutarı erken aşama seviyesi olabiliyor. Global pazarda yatırımlar 4-5 milyon dolardan başlıyor.
Insider'ın başarısı
Bu yılın en büyük yatırımı geçen ay gerçekleşti. Kapak haberimizde detaylarını bulacağınız Türkiye’nin yazılım ve SaaS alanında ilk unicorn’larından biri olan Insider, Amerikan Private Equity şirketi General Atlantic liderliğinde gerçekleşen Seri E yatırım turunda 500 milyon dolar yatırım aldı. 2012’de İstanbul’da kurulan ve kurucuları arasında CEO Hande Çilingir’in de yer aldığı Insider’a yatırım yapmış yatırımcılar arasında Qatar Investment Authority, Sequoia Capital, Wamda Capital ve İstanbul merkezli Esas Private Equity yer alıyor. Son yatırım turuyla birlikte şirketin çektiği yatırım miktarı 770 milyon doları aştı. Geçtiğimiz yılki finansmanda 2 milyar dolara yakın bir seviyede değerleme yakalayan Insider, yeni yatırım turunda ne kadar değerlemeye ulaştığını açıklamadı.
Bu yılın en büyük işlemleri olarak Insider’ın aldığı devasa yatırım haricinde; Getir, Colendi, Midas ve Spyke, erken aşamada ise Hiwell ve Getmobil işlemlerini saymak mümkün.
2024’ün büyük işlemlerinden biri haziran ayında Nazım Salur’un Getir’i 250 milyon dolara Abu Dabi merkezli Mubadala’ya satması oldu. Yeni yatırım ile birlikte Getir’in Türkiye’deki online market ve yemek teslimat hizmeti işinde yönetim ve çoğunluk hissesi Mubadala Investment Company’e geçti.
2024’ün diğer önemli bir işlemi de dijital banka kurma başvurusu 2023 yılında BDDK tarafından kabul edilen Türk fintek şirketi Colendi’nin mayıs ayında çıktığı Seri B turunda, aralarında Citigroup’un girişim sermayesi Citi Ventures’ın da bulunduğu bir grup yatırımcıdan 700 milyon dolar değerleme üzerinden 65 milyon dolar yatırım alması oldu. Şirket Seri C yatırım turu ile yıl sonuna kadar 150 milyon doların üzerinde yatırım toplamaya, 1 milyar dolar değerleme ile unicorn olmaya ve 2026 yılına kadar hem yurt içinde hem de Londra Borsası’nda halka arza hazırlanıyor. Türkiye’de 17 milyon kullanıcısı bulunan Colendi’nin hedefi 1 milyar kullanıcı.
Oyun sektörüne ilgi
Hızlı temposu, renkli grafikleriyle bağımlılık yaratan aksiyon-puzzle oyunu Blitz Busters’ın yaratıcısı beş kafadar arkadaşın (Rina Onur Şirinoğlu (CEO), Remi Onur, Barkın Başaran, Fuat Coşkun ve Mithat Madra) 2021 yılında kurduğu Spyke Games nisan ayında ikinci büyük yatırımını 50 milyon dolarla oyun geliştirmeye odaklanan Moon Active’den aldı. Yüzde 15,86 oranındaki hissesi Moon Active’e geçen Spyke Games 2022 Ocak ayında da Griffin Gaming Partners’tan 55 milyon dolar tohum yatırımı almıştı.
2011 yılında İsrailli Shmuel Albin tarafından kurulan Moon Active hisselerinin yüzde 10’u 2020 yılında girişim sermayesi fonu Insight Partners tarafından 125 milyon dolara satın alınınca unicorn haline geldi. Moon Active Türkiye’de daha önce de 2022’de Acun Ilıcalı’nın tıp dokturu kuzeni İlker Ilıcalı tarafından 2017 yılında kurulan 2019’da 800 milyon indirmeyle dünya rekoru kıran yerli-milli oyun şirketi Good Job Games’in “Zen Match” oyununu satın almıştı.
Bu yılın en büyük erken aşama fintek yatırımı ise üç yıllık kısa bir sürede 2,5 milyon kullanıcıyla Türkiye’nin en çok kullanılan borsa uygulaması Midas’ın nisandaki Seri A turunda, global fonlardan 45 milyon dolarlık yatırım alması oldu. Aynı zamanda en büyük ikinci erken aşama yatırımı olarak kayıtlara geçen Kanada menşeili Portage Ventures’ın öncülüğündeki işlemde Dünya Bankası’nın yatırım kolu IFC, Spark Capital, Earlybird Digital East Fund ve Revo Capital de yer aldı.
Bu yılın erken aşama yatırımlarından bir diğeri de 2018’de Nezih Sipahioğlu tarafından kurulan dijital cüzdan, sanal POS, link ile ödeme alma gibi yeni nesil ödeme sistemlerini tek bir çatı altında birleştiren Sipay’ın nisan ayında ilk yatırım turunda Anfa VC’den 15 milyon dolar yatırım alması. Nisan 2024 itibarıyla yıllık 10 kat büyüme oranına sahip Sipay, yılı 300 milyon dolar gelirle kapatmayı hedefliyor.
Getmobil ve Hiwell
Bu yılın başında önemli bir işlemde yenilenmiş elektronik ürün pazar yeri Getmobil’in Hollanda merkezli DFF (Dutch Founders Fund) liderliğinde 212, TechOne, Logo Ventures, Maxis ve Arya’dan 4 milyon dolar tohum yatırımı almasıydı. Seri A öncesi yatırım turunda şirketin daha önceki yatırım sürecine dahil olan Nevzat Aydın, Ömer Aras ve Ahmed Karslı gibi isimler bu turda paylarını artırırken Hindistan menşeili Cashify’in kurucu ortağı Mandeep Manocha da şirketin yeni ortakları arasında yer aldı.
Yılın ortasındaki diğer bir tohum yatırımı 29 yaşındaki Ali Ozan Özçiçek’in 2019’da kurduğu online psikolojik terapi girişimi Hiwell, Seri A öncesi yatırım turunda 28,5 milyon dolar değerleme üzerinden 3,5 milyon dolarlık yeni yatırım aldı. Bu yatırım turuna, önceki tura öncülük etmiş ve devam yatırımlarını yapan Boğaziçi Ventures, Eksim Ventures ve Dr. Hüseyin Başçiftçi’nin yanı sıra Ünlü Portföy Ar-Ge GSYF ve Kinesis Teknoloji Yatırımları A.Ş. ilk kez yatırım yaparak katıldı. Hiwell tohum öncesi ve tohum yatırım turlarında toplamda 1,6 milyon dolar yatırım aldı.
Ofisler yeniden açılacak
Yabancı fonların Türkiye’ye bakışı 2013 yılında değişti, bu tarihe kadar en az 20 tane fonun Türkiye’de ofisi, 100 civarı yurt dışı merkezli fonun yatırımı bulunuyordu. Şu anda ise GSYF’ler hariç tutulursa Türkiye’de ofisi bulunan 10 civarı PE ve VC var, ofisi olmayıp yatırımı olan fon sayısı da yine 10 - 15. Geçen ay İstanbul’da dünya genelinde iki trilyon dolarlık varlık büyüklüğünü yöneten küresel özel sermaye fon yöneticilerini konferansta bir araya getiren Globalturk Capital’in kurucusu Barış Öney, “100’lerden 25’e geldik. Daha fazla fon yönetim şirketinin ortaya çıkıp para toplaması lazım, yurt dışındaki fonların da Türkiye’yi yatırım yaptıkları coğrafyalara alması lazım” diyor.
Aynı zamanda Küresel Özel Sermaye Birliği’nin (GPCA) Türkiye temsilcisi olan Barış Öney’in ev sahipliği yaptığı altıncı Yıllık Özel Sermaye Fonları buluşmasında fon yöneticileri, önümüzdeki dönemin yatırım stratejilerini, Türkiye’nin özel sermaye alanındaki cazibesini ve çevresindeki sınır ötesi yatırım fırsatlarını detaylı bir şekilde ele aldı.
Barış Öney ister PE, ister VC, aile ofisleri veya ticari fonlar olsun hepsinin özel sermaye şemsiyesi altında toplanabileceğini söylüyor: “Özel sermaye fonları dediğimiz zaman aslında hepsini kapsıyor; Private Equity, VC, GSYF, özel borç fonları, asset management şirketleri, hedge fonları, aile ofisleri vs. çok geniş bir yelpazesi var. Çünkü bunların hepsi private capital yani özel sermaye. Kimisi sanayiye veya teknolojiye, kimisi erken aşamaya ya da daha geç aşamaya, kimisi büyüme sermayesi, kimisi satın alma sermayesi... Yani geniş kapsamlı ama sonuçta hepsi yatırımcılardan para topluyor ve şirketlere yatırım yapıyor. PE’ler mutlaka kâr eden şirketlere yatırım yapmak zorundayken, VC fonları henüz daha erken aşamada, daha kâra ulaşmamış şirketlere de yatırım yapabiliyor.”
Özel sermaye fonlarının yüzde 80’i son iki-üç yıl öncesine kadar Çin’e gitti. Ne var ki ABD’nin yaptırımları nedeniyle uluslararası yatırımcılar artık Çin’e temkinli yaklaşmaya başladı. İşte bu durum Türkiye’nin cazibesini artırdı. Çünkü Barış Öney’e göre Türkiye büyük ve çekici bir pazar. Mesela geçen yıldan bu yana bazı fonlar tekrar yatırıma döndü, alokasyonlar tekrar açılmaya başlandı. Almanya ve Fransa merkezli büyük kalkınma ve yatırım bankalarının da gelmesi bekleniyor.