San Francisco Federal Rezerv Bankası (Fed) ekonomistleri tarafından Pazartesi günü yayımlanan araştırma notunda, gümrük vergileri ile enflasyon ve istihdam arasındaki ilişki incelendi. Araştırmaya göre Donald Trump yönetiminin geçen yıl uygulamaya koyduğu gümrük vergilerindeki artış, genel beklentinin aksine enflasyonu düşürücü bir etki yaratabilir.
Yale Bütçe Laboratuvarı verilerine göre, ABD ithalatına uygulanan ortalama gümrük vergisi oranı geçen yıl yüzde 17'ye yükseldi. Bu oran 2024 sonunda yüzde 3 seviyesindeydi ve 1935'ten bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.
Tarihsel verilerle analiz
San Francisco Fed araştırmacıları Regis Barnichon ve Aayush Singh, bankanın Ekonomi Bülteni'nde yayımlanan analizlerinde, ABD, Fransa ve Birleşik Krallık'a ait 150 yıllık verileri inceledi. Araştırmacılar, "Tarihsel veriler üzerindeki analizimiz, 2025'teki büyük tarife artışının işsizlik üzerinde yukarı yönlü baskı oluştururken, enflasyon üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceği olasılığını gösteriyor" değerlendirmesinde bulundu.
Çalışmada, gümrük vergilerindeki 1 puanlık artışın, tarihsel olarak enflasyonda 0,6 puanlık bir düşüşle ilişkili olduğu tespit edildi. Araştırmacılara göre, tarife şokları genellikle ekonomik belirsizliğin artması ve varlık fiyatlarının düşmesiyle eş zamanlı gerçekleşiyor. Bu durum, tüketici ve işletme talebini azaltarak fiyat artışlarını frenliyor.
Para politikasına etkisi
Fed, tarifelerin enflasyonu artıracağı endişesiyle geçen yılın büyük bölümünde faiz oranlarını sabit tutmuştu. Ancak Eylül ayında işgücü piyasasındaki zayıflama işaretleri ve olası enflasyonist etkinin geçici olacağı görüşüyle faiz indirim süreci başladı. 2025 genelinde kısa vadeli borçlanma maliyetleri toplam 75 baz puan düşürüldü.
Raporda, tarife şoklarının enflasyonu artırmayıp işsizliği yükseltmesi durumunda, para politikasını gevşetmenin (faiz indirimi) uygun bir politika tepkisi olabileceği belirtildi.
Ekonomistlerden "yapısal fark" uyarısı
Araştırmacılar, tarihsel bulguların bugünün ekonomisine birebir uygulanamayabileceği notunu da düştü. Günümüzde ABD imalat sanayisinin ithal ara mallarına geçmişe kıyasla daha bağımlı olduğu, bu durumun maliyetleri artırarak enflasyonu tetikleme riskini geçmiş dönemlere göre yükseltebileceği ifade edildi.
Northwestern Üniversitesi ekonomistleri Tamar den Besten ve Diego Känzig tarafından yapılan ayrı bir çalışma ise tarife artışlarını takiben enflasyonun yükseldiğini ancak bu artışın sınırlı kaldığını ortaya koydu. Her iki çalışmanın ortak noktası, tarifelerin ekonomik aktiviteyi yavaşlatma ve talebi düşürme eğiliminde olduğu yönünde.
Toronto Üniversitesi'nden ekonomist Jonathan Ostry, geçmiş verilerin bugünü tam olarak yansıtmayabileceğini belirterek, "Dünya bugün farklı. ABD ithalat vergilerinin bugün olduğu kadar yüksek olduğu son dönem 1930'lardı; o dönemde ABD altın standardındaydı ve Manhattan fabrikalarla doluydu" yorumunu yaptı.
İstihdam ve üretimde yavaşlama
Gümrük vergilerinin yürürlüğe girmesinden bu yana genel büyüme verileri takip edilirken, bazı zayıflama sinyalleri de görülmeye başlandı. İşe alımlarda Nisan ayından bu yana yavaşlama kaydedilirken, imalat sektörü aktivitesini izleyen endeks Aralık ayında son 14 ayın en düşük seviyesine geriledi.
Harvard ve Chicago Üniversitesi ekonomistleri tarafından hazırlanan bir başka çalışma ise, muafiyetler nedeniyle şirketlerin ödediği fiili ortalama tarife oranının Eylül sonu itibarıyla yüzde 14,1 olduğunu ortaya koydu.