Silikon Vadisi, bugünlerde dünyadaki en güçlü ve en tartışmalı yerlerden biri haline geldi. Teknoloji liderleri geride bıraktığımız on yılda devasa kapitalist imparatorluklara dönüşürken, imajlarını da büyük ölçüde değiştirdi. Pek çok teknoloji patronu, kendini havalı bir stil ikonu olarak yeniden kurguladı.
Bu yeni imaj arayışında çoğu zaman siyah deri ceketler en kestirme yol olarak görülüyor. Bugün deri ceket denildiğinde akla gelen ilk isim Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang. Çinli bir casusla evlilik dışı ilişkisi olduğu iddiaları sonrası istifa eden Huang, bu ceketi adeta üniforması haline getirmişti. Ancak Tesla ve SpaceX'in sahibi Elon Musk, Amazon'un kurucusu Jeff Bezos ve Twitter'ın kurucusu Jack Dorsey gibi diğer milyarderler de sıklıkla siyah deri ceketle karşımıza çıkıyor.
Deri ceketin asilikten kapitalizme uzanan yolculuğu
Yapay zekanın toplumu temelden sarsan potansiyeli, enerji canavarı veri merkezleri ve sosyal medyanın ruh sağlığı üzerindeki etkileri düşünüldüğünde, teknoloji CEO'larının stil seçimleri o kadar da önemli görünmeyebilir. Ancak burada orta yaşlı, aşırı zengin adamların havalı görünme çabasından daha fazlası yatıyor. Bu durum, tarih boyunca birbirine zıt düşen ancak giderek iç içe geçen parasal sermaye ile kültürel prestij arasındaki gerilimi yansıtıyor.
Tarih boyunca sosyal statü parayla doğrudan ilişkiliydi. Ekonomist Thorstein Veblen, 1899 tarihli The Theory of the Leisure Class adlı çalışmasında parasal statünün tüketimi nasıl yönlendirdiğini vurguladı. 1940'ların sonlarına gelindiğinde ise paraya değil kültüre dayalı yeni bir sosyal sermaye biçimi gençlik kültürüyle birlikte ortaya çıktı. Bu yeni kavram "havalı" (cool) olmakla özetleniyordu. Havalı olmanın özü, toplumu şekillendiren parasal güçlere ve siyaseti yöneten muhafazakar güçlere karşı çıkmaktı.
Motosiklet kültürüyle özdeşleşen ve "Perfecto" olarak bilinen deri ceket, 1928'de Amerikan şirketi Schott tarafından yaratıldı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra motosiklet kültürünün Marlon Brando ve James Dean gibi figürlerle "kanun kaçağı" imajı kazanmasıyla Perfecto, rock ve punk müzisyenleri tarafından benimsenerek isyankar kimliğini sağlamlaştırdı.
Teknoloji patronlarının 'rock yıldızı' olma hevesi
FIT Müzesi Direktörü ve moda tarihçisi Valerie Steele bu değişimi şu sözlerle değerlendirdi:
"Çok muhalif, alt kültürel bir görünümdü, aynı zamanda çok erkeksiydi ve sonra dışlananların giydiği havalı bir şey haline geldi."
Gençlik kültürü etkisini artırdıkça, sembolleri devasa bir tüketici pazarına dönüştü. 1990'lara gelindiğinde "rock yıldızı" etiketi, isyankar bir karşı kültür ikonundan çıkıp kurumsal bir iltifata dönüştü. Kültür eleştirmeni Thomas Frank, 1994 tarihli Why Johnny Can’t Dissent başlıklı makalesinde, iş insanlarının kendilerini asi olarak hayal ettiğini, asilerin ise iş dünyası ideologları gibi konuştuğunu vurguladı.
Bugünün teknoloji devleri de bu kurumsal asi efsanesini benimsedi. Status and Culture kitabının yazarı W. David Marx konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Stillerini yönlendiren temel şey, kendilerini diğer sektörlerdeki CEO'ların giyiniş tarzından ayırma ihtiyacıdır."
Bu akımın en önemli öncüsü Apple'ın kurucusu Steve Jobs'tı. Deri ceket giymese de Issey Miyake tasarımı siyah balıkçı yaka kazakları, Microsoft'un sıkıcı takım elbiseli imajı karşısında Apple'ın "isyankar" ruhunu temsil ediyordu.
Havalı görünme çabası ve kültürel muhalefetin sonu
Bugünlerde Meta'nın kurucusu Mark Zuckerberg'in kapüşonlu inek öğrenciden havalı bir atlete dönüşümünü izliyoruz. Zuckerberg, 2024'te Colorado'daki bir teknoloji konferansında Nvidia'dan Huang ile sahnede deri ceketlerini değiş tokuş etti. Jack Dorsey'nin Rick Owens deri ceket tutkusu çevrim içi moda yorumlarına konu olurken, Elon Musk'ın da sıkça giydiği birkaç deri ceketi bulunuyor. Tarzını eşi ve kızına borçlu olduğunu söyleyen Huang'ın Tom Ford marka bir ceketi, geçtiğimiz yaz Sotheby's müzayedesinde neredeyse 1 milyon dolara satıldı.
Popüler erkek giyim eleştirmeni Derek Guy, erkek giyiminde derinin genellikle sadece teknoloji seçkinlerinin değil, pek çok insanın yansıtmak istediği güç ve isyanı simgelediğini ifade etti.
Ancak teknoloji patronları gerçekte asi değil. Tesla'da devrim, Instagram'da yıkıcılık veya Nvidia'nın çiplerinde aykırılık bulunmuyor. Temelde bu CEO'ların görevi, diğer büyük şirket yöneticileri gibi hissedarlara olabildiğince çok para kazandırmak. Tek farkları, bunu yaparken havalı görünmek istemeleri. Finansal statülerine bir av ganimeti gibi eklemek istedikleri kültürel onay peşinde koşarken, havalı olmanın başkaları tarafından bahşedilen bir özellik olduğunu unutuyorlar.
Bu durum, babanızın orta yaş krizine girmesini izlerken hissettiğiniz o hafif utanç duygusundan çok daha fazlasını ifade ediyor. Sağlıklı bir toplumun kültürel muhalefete ihtiyacı vardır ve giyim bunun bir parçasıdır. Dünyanın en güçlü insanları, sadece karşı kültürün tavrını değil, onun moda sembollerini de ele geçirerek bu alanı yok ediyor. Gelecekte bu gelişmeden büyük pişmanlık duyabiliriz.