Dünyanın en önemli enerji üreten bölgelerinden birinde taze bir çatışma ihtimali doğdu. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile imzalanan geçici ateşkes anlaşmasının bittiğini söyledi. Bu açıklamanın ardından petrol fiyatlarında sert yükselişler kaydedildi.
Londra'da Brent petrol vadeli işlemleri yüzde 6'dan fazla değer kazandı. ABD merkezli Batı Teksas türü (WTI) ham petrolü de benzer şekilde yukarı yönlü fırladı. Anlık piyasa verilerine göre WTI ham petrolü 74,59 dolara yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı ise 78,53 dolar seviyesine ulaştı.
Trump müzakereleri zaman kaybı olarak niteledi
ABD Başkanı Donald Trump, konuya ilişkin açıklamalarını Türkiye'nin başkenti Ankara'da düzenlediği basın toplantısında yaptı. Ankara'daki NATO zirvesi öncesinde konuşan Trump, artık İran ile uğraşmak istemediğini ekledi.
Trump, kendi müzakerecilerinin Tahran'daki muhataplarıyla konuşmaya devam etmesine izin vereceğini belirtti. Ancak ABD Başkanı, bu görüşmeler hakkında "Bence zamanlarını boşa harcıyorlar." dedi.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile birlikte açıklamalarda bulunan Trump, sert ifadeler kullandı. Trump, "Bana göre bu iş bitti. Onlarla muhatap olmak istemiyorum. Onlar pislik. Onlar hasta insanlar. Hasta insanlar tarafından yönetiliyorlar. Bana kalırsa onlarla uğraşmak sadece zaman kaybı." dedi.
Washington ile Tahran arasında Pakistan'ın arabuluculuğunda imzalanan geçici ateşkes mutabakatı normal şartlarda kalıcı bir anlaşma için 60 günlük bir müzakere penceresi sağlamayı amaçlıyordu. Ancak Katar'da yürütülen dolaylı görüşmeler hiçbir ilerleme sinyali olmadan sona erdi.
Hürmüz Boğazı'nda misilleme saldırıları
Gelişmelerin öncesinde askeri hareketlilik yaşandı. ABD kuvvetleri, İran'daki 80'den fazla hedefe yönelik hava saldırılarını tamamladı. Bu hamle, İran'ın bir gün önce ticari gemilere düzenlediği bir dizi saldırıya misilleme olarak gerçekleştirildi.
İran tarafından hedef alınan üç olayda, bir Katar sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyıcısı ile iki büyük petrol tankeri vuruldu. Yaşananlar, haziran ayında yürürlüğe giren geçici barış anlaşmasından bu yana en büyük saldırı dalgası olarak kayıtlara geçti.
ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine yönelik saldırılara yanıt olarak İran'daki 80'den fazla hedefi vurması, küresel enerji piyasalarını yeniden germe riski taşıyor. Petrol fiyatları, bölgesel gerilimlerin soğumasıyla ikinci çeyrekte düşüş yaşamıştı. Yaşanan bu geri dönüş, piyasaları yeni bir aksama dalgasıyla tehdit ediyor.
Bölgede yenilenen çatışmalar, gemi sahipleri ve bölgesel üreticilerin kararlarını karmaşıklaştıracak bir boyuta ulaştı. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ndeki en büyük OPEC üreticilerini küresel pazarlara bağlıyor. Ateşkes sırasında bile bu kritik enerji geçiş noktasında ciddi gerilimler yaşanıyordu.
İran, su yolunu kendisinin kontrol ettiğini savunuyor. Tahran yönetimi, izni olmadan yapılan geçişlerin geçerli olmadığını ısrarla belirtiyor. İran, Birleşmiş Milletler'in denizcilik denetleme kurumuna salı günü yaptığı açıklamada boğazın bazı kısımlarını kontrol etme hakkına sahip olduğunu söyledi.
İran'ın petrol muafiyeti iptal edildi
UBS Group AG emtia analisti Giovanni Staunovo piyasadaki durumu değerlendirdi. Staunovo, "Orta Doğu'da yenilenen gerilimler ve gemi saldırılarının Orta Doğu'dan yapılan petrol ihracatını düşürebileceği endişeleri fiyatları destekliyor." dedi.
Askeri saldırılardan önce ABD Hazine Bakanlığı, Tahran'ın petrol satmasına izin veren yaptırım muafiyetini iptal etti. Washington böylece İslam Cumhuriyeti ile yapılan geçici barış anlaşmasının önemli bir bölümünden geri adım atmış oldu.
İran'a yönelik yaptırımları kaldırma anlaşması, son haftalarda milyonlarca varil ham petrolün Basra Körfezi'nden dışarı akmasını sağlamıştı. Bu arzın büyük bir kısmı şu anda belirsizlikte kaldı. Geçici anlaşma kapsamında ABD Hazinesi, İran menşeli ham petrol, petrokimya ve petrol ürünlerinin 21 Ağustos'a kadar satışına izin veren bir lisans çıkarmıştı. Salı günü bu lisansı iptal eden kurum, İran'a tüm işlemlerini sonlandırması için 17 Temmuz'a kadar süre tanıdı.
Vadeli işlemlerdeki bu keskin yükseliş, daha düşük fiyatlara bahis oynayan bir piyasa arka planında gerçekleşti. Spekülatörler, Brent vadeli işlemlerinde büyük bir kısa pozisyon tutuyordu. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla net yükseliş bahislerini 2020'deki pandemiden bu yana en hızlı tempoda elden çıkarıyorlardı.
Salı sabahı itibarıyla birkaç petrol taşıyıcısının hâlâ Hürmüz'den geçiş yaptığı görüldü. Ancak diğer bazı gemiler rotalarını yarı yolda tersine çevirdi. Bölgedeki Batılı deniz kuvvetleri, önümüzdeki günlerde trafik seviyelerinin düşebileceği konusunda uyardı. Kuvvetler, bölgedeki ticari taşımacılığa yönelik tehdit seviyesini "önemli" aşamasından "şiddetli" seviyesine yükseltti.