Lübnanlı yetkililer, merkez bankasının büyük altın rezervlerinin tartışmalı satışını veya kiralanmasını gündeme taşıdı. Altın fiyatlarındaki artışla değeri katlanan bu rezervler, ülkeyi yıkıcı ekonomik krizden kurtarmanın bir yolu olarak görülüyor.
Lübnan, 2019'dan bu yana süregelen ekonomik çöküş için bir çözüm üzerinde uzlaşmakta zorlanıyor. Ancak biriken altın rezervlerinin satışı, vatandaşlar arasında popüler olmayan bir çözüm olarak nitelendiriliyor. Halk, bu hamleyi çoğunluğun zararına, azınlığın çıkarlarını koruyan bir düzeltme olarak görüyor.
Beyrut'ta mutfak tüpü satan dükkan sahibi Ahmed Zaydan, "Ülke mali açıdan bitmedi, liderlerimiz tarafından yağmalandı" dedi. Zaydan, "Altını satmayın, bize çaldığınız parayı getirin" ifadesini kullandı.
Altın rezervlerinin değeri 45 milyar dolara ulaştı
Ekonomik kriz süresince bankalar mudilerin fonlarını dondurdu ve hükümet borçlarını ödeyemez hale geldi. Yerel para birimi ise değerinin yüzde 90'ından fazlasını kaybetti. Bu durum, ciddi bir döviz açığıyla tetiklendi. Öyle ki Lübnan'da mudiler kendi paraları almak için bankaları soymaya çalıştığı durumlar normale döndü.
Dünya Bankası, bu süreci bir "Ponzi düzeni" olarak tanımladı. Bankalar ve mudiler, döviz kurunu korumaya çalışan merkez bankasındaki dolar mevduatlarından alışılmadık derecede yüksek faizler kazandı. Bankalar, mudilere olan yaklaşık 70 milyar dolarlık borcun büyük kısmını ödemeye yıllardır direniyor.
Lübnan, böylesine küçük bir ülke için alışılmadık derecede büyük bir altın rezervine sahip bulunuyor. Sahip olduğu 280 tondan fazla altınla Ortadoğu'da Suudi Arabistan'dan sonra ikinci sırada yer alıyor. Banka, Lübnan lirasının değerini desteklemek amacıyla rezervlerini 1940 ve 1950'li yıllarda oluşturmaya başladı.
Altın fiyatlarındaki küresel artış, Lübnan için beklenmedik bir kazanç kapısı araladı. Altın fiyatları geçen yıl yüzde 70 artarak ons başına 5 bin doları aştı. Lübnan'ın rezervlerinin değeri krizin başından bu yana üç katına çıkarak 2026 başında yaklaşık 45 milyar dolara ulaştı. Bu miktar, finansal kayıpların yarısından fazlasına tekabül ediyor.
Bankaları kurtarma çabası tartışma yaratıyor
Lübnan yasaları altının satışını veya kiralanmasını yasakladığı için parlamentonun yeni bir mevzuat çıkarması gerekiyor. Siyasiler ve bankacılar, mudilere yapılacak ödemelerden kimin sorumlu olacağını belirleyecek "finansal boşluk yasasını" tartışıyor. Bu yasa tasarısı, yetkililerin krizden kurtulmak için hayati gördüğü IMF (Uluslararası Para Fonu) anlaşmasının temel şartını oluşturuyor.
Taslak metin altının kullanımını dışlasa da uzmanlar bunun çözümün bir parçası olacağını öngörüyor. Lübnan'ın finansal kriz uzmanı Mike Azar, parlamentonun altın satışına izin vermemesi durumunda merkez bankasının ödeme planlarında temerrüde düşebileceğini belirtti. Bu da ülkenin iflası anlamına geliyor. Azar, "Eğer planınız altını kullanmaksa bunu açıkça söyleyin" değerlendirmesini yaptı.
Konu siyasi açıdan hassas olduğu için pek çok yetkili altın satışını açıkça savunmaktan kaçınıyor. Tartışmalar daha çok bankacılar ve politika yapıcılar arasında özel ortamlarda yürütülüyor. Bir bankacı, halkın öfkesini daha fazla çekmemek için bu teklifleri kamuoyuna sunmadıklarını ifade etti.
Maliye Bakanlığı Basil Fuleihan Enstitüsü Başkanı Lamia Moubayad, altın satışının halkın zararına bankaları kurtaracağını savundu. Moubayad, "Bu varlıklar halkındır. Eğer altını mudilere ödeme yapmak için satıyorsanız, bu evdeki serveti beş çocuğunuzdan birini kurtarmak için satmak gibidir" dedi.
Sanayi Bakanı Joe Issa el-Khoury ise altın satışını kamuoyunda öneren az sayıdaki siyasetçiden biri oldu. El-Khoury, "Boşluk yasasını iyileştirmek için yaklaşık 15 milyar dolarlık altını nakde çevirmek tavsiye edilebilir" dedi. Bağımsız Milletvekili Mark Daou, bu tekliflerin sadece bankalara fayda sağladığını ve serveti devletten bankalara kaydırdığını dile getirdi.