Çinli girişim DeepSeek’in düşük maliyetli yapay zeka modeli R1’i piyasaya sürerek OpenAI’ın ChatGPT’sine meydan okuyan bir rakip olarak konumlandırmasının üzerinden henüz bir yıl geçti. Özel bir şirket olan DeepSeek’in kurucusu Liang Wenfeng, şirketteki hisselerine dayalı olarak servetini yaklaşık 11,5 milyar dolara çıkararak milyarderler arasına katıldı. Çin vergi teşvikleri ve devlet fonlarıyla yapay zeka hamlesini hızlandırırken, yatırımcılar da bu alana akın ediyor ve devasa servetler oluşuyor. Aralık ayından bu yana yapay zeka bağlantılı halka arzlar yedi yeni Çinli milyarder yarattı. Hong Kong ve Şanghay’daki bu halka arzlar, Pekin’in Nvidia ve OpenAI’a yerli rakipler yetiştirme çabaları kapsamında toplam 2,9 milyar dolar topladı.
Üç virgüllü kulübün son üyeleri arasında, Nvidia’ya rakip olarak gösterilen MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology gibi yapay zeka çip üreticilerinin kurucuları ile OpenAI benzeri girişimler MiniMax Group ve daha çok Zhipu adıyla bilinen Knowledge Atlas Technology’nin kurucuları yer alıyor. Henüz hiçbiri karlı değil ve zarar yazmalarına rağmen hisseleri borsaya açıldıklarından bu yana yüzde 95 ile yüzde 400’ün üzerinde artış gösterdi.
Yatırımcılar potansiyele odaklanıyor
Şanghay merkezli araştırma şirketi 86Research’te analist olan Charlie Chai, “Yatırımcılar daha çok potansiyele odaklanıyor” diyor. Şimdilik en büyük kazananların kim olacağını tahmin etmek için çok erken olduğu için yatırımcıların geniş bir alana bahis yaptığını ekliyor. Morgan Stanley’e göre üretken yapay zeka hizmetleri ile ilgili bileşenler ve altyapıyı kapsayan Çin’in yapay zeka pazarı 2030 yılına kadar 1,4 trilyon dolarlık satış hacmine ulaşabilir. Bu ülkenin yapay zeka sektörünün toplam büyüklüğünün 3,2 milyar dolar olduğu 2024 yılına kıyasla 400 kattan fazla bir sıçrama anlamına geliyor.
Aberdeen Group’un Singapur merkezli yatırım direktörü Xin-Yao Ng’e göre yatırımcılar, Çinli yapay zeka girişimlerinin küresel pazardan pay alma potansiyeli konusunda da iyimser. Microsoft Başkanı Brad Smith’in yakın zamanda belirttiği gibi Çinli yapay zeka firmaları düşük maliyetli ürünleriyle gelişmekte olan pazarlarda kullanıcı kazanıyor. Ancak bazı analistler, zarar eden bu girişimlerin sürdürülemez değerlemelerle işlem gördüğünü söylüyor. Portland merkezli finansal hizmetler şirketi D.A. Davidson’da kıdemli araştırma analisti olan Alex Platt, “Bu alana girmek isteyen yatırımcılardan gelen yoğun talep nedeniyle bir prim söz konusu. Daha fazla seçenek ortaya çıktıkça yatırımcılar daha seçici olacaktır” diyor.
Bu arada halka arz furyası hız kesmiyor. Pekin merkezli arama motoru devi Baidu, ocak ayında çip birimi Kunlunxin’in ayrıştırılarak Hong Kong’da halka arz edilmesini planladığını açıkladı. Çinli çip tasarımcısı Axera Semiconductor ise bu ayın başlarında Hong Kong’daki halka arzından 3 milyar Hong Kong doları (379 milyon dolar) topladı ancak hisseler borsaya açıldıktan sonra geriledi.
Yükselen elit grup
Çin’in yapay zeka milyarderler kulübünün en yeni üyeleri 36 ile 60 yaş arasında değişiyor ve görece kısa bir sürede ülkenin yapay zeka gücünün inşasına katkı sağladılar. Forbes Asya'da yer alan bu servet tahminlei 30 Ocak itibarıyla belirlendi. O tarihten bu yana, yapay zekanın geleceğine yönelik iyimserlik nedeniyle şirket hisseleri yükselmeye devam ettiğinden bu iş insanlarının birçoğu daha da zenginleşti. Örneğin Zhipu, en son GLM-5 modelini yayımlamasının ardından yaklaşık yüzde 50 yükseldi. Şirketin iddiasına göre ürün, gelişmiş akıl yürütme ve kodlama kabiliyetleriyle Anthropic’in kasım ayında yayımladığı en son Claude modeliyle aynı seviyede performans sunuyor.
Yan Junjie, 36
4,5 milyar dolar • MiniMax Group
Şanghay merkezli yapay zeka model şirketi MiniMax Group’un Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su olan Yan, ocak ayında Hong Kong’daki halka arzda 618 milyon dolar topladı ve Çin’in yeni milyarderleri arasında en genç ve en zengin isim oldu. Devlet destekli Securities Times’a göre MiniMax’in yatırımcıları ve müşterileri arasında Çinli oyun devi miHoYo da bulunuyor.
Chen Weiliang, 49
4,4 milyar dolar • MetaX Integrated Circuits
MetaX’in Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su olan Chen, şirketi aralık ayı sonunda Şanghay’da halka açarak yaklaşık 600 milyon dolar topladı. 2020 yılında kendi yapay zeka çip şirketini kurmadan önce 13 yıl boyunca Amerikan çip üreticisi Advanced Micro Devices’ın Çin operasyonlarında kıdemli yönetici olarak çalıştı.
Zhang Jianzhong, 60
4,3 milyar dolar • Moore Threads Technology
“Çin’in Nvidia’sı” olarak anılan yapay zeka çip üreticisi Moore Threads Technology’nin Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su olan Zhang, 2020 yılında Pekin merkezli şirketini kurmadan önce Amerikan devinin Çin biriminin başındaydı. Üç yıl sonra şirket, artan ABD-Çin teknoloji rekabeti ortamında gelişmiş Amerikan çip üretim teknolojilerine erişimi engelleyen ABD ticaret kara listesine alındı. Zhang o dönemde “Çin’de en iyi genel amaçlı çipleri geliştirme kararlılığımızı hiçbir şey etkilemeyecek” demişti. Aralık ayındaki 1,1 milyar dolarlık Şanghay halka arzından haftalar sonra Moore Threads yeni nesil çiplerini piyasaya sürdü. Zhang, bu çiplerin “Çin’deki daha fazla geliştiricinin ihtiyaçlarını karşılayabileceğini ve böylece artık gelişmiş yabancı ürünleri beklemek zorunda kalmayacaklarını” umduğunu söyledi.
Liu Debing, 50
3,6 milyar dolar • Knowledge Atlas Technology
Liu, daha çok Zhipu adıyla bilinen yapay zeka modeli geliştiricisi Knowledge Atlas Technology’nin Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su. Ocak ayında Hong Kong’da gerçekleşen 560 milyon dolarlık halka arzın ardından Zhipu, tamamen yerli çipler üzerinde eğitilmiş bir görüntü üretim modeli yayımlayarak Çin’in ABD teknolojisine bağımlılığı azaltma yönündeki ilerlemesini gösterdi. Şirket geçen yıl ABD hükümetinin ticaret kara listesine alınarak gelişmiş Amerikan teknolojilerini satın alması engellendi.
Ge Weidong, 57
2,9 milyar dolar • MetaX Integrated Circuits
MetaX’in erken dönem yatırımcılarından olan Ge, şirketin halka arzının ardından milyarderler arasına katıldı. Şanghay merkezli Chaos Investment’ın Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su olan Ge, Çinli girişimlere yatırım yapmanın yanı sıra hisse senedi ve emtia vadeli işlemleriyle de ilgileniyor.
Zhang Yubo
1,7 milyar dolar • Moore Threads Technology
Zhang, Moore Threads’i (Zhang Jianzhong ile akrabalık bağı yok) birlikte kurdu. Yarı iletken üreticisinin baş teknoloji sorumlusu olan Zhang, LinkedIn profiline göre daha önce Kaliforniya’da Nvidia’da GPU mimarı olarak ve otonom sürüş şirketi Pony AI’da çalıştı.
Wang Dong
1,4 milyar dolar • Moore Threads Technology
Moore Threads’in kurucu ortaklarından Wang, kendi çip şirketini kurmadan önce Nvidia’da on yıldan uzun süre satış direktörü olarak görev yaptı. Şu anda şirketinde başkan yardımcısı olarak görev yapıyor.