Latin Amerika ve Balkanlar pazar günü kritik seçim sınavları verdi. Brezilya’da solcu lider Luiz Inácio Lula da Silva, ilk turdaki gerilemeyi tersine çevirerek tarihi bir zafere imza attı. Sırbistan’da 14 yıllık iktidar öğrenci hareketine yenildi. Bulgaristan’da ise sandıktan ikinci tur kararı çıktı.
Lula'dan tarihi geri dönüş, piyasalarda sert düşüş
Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi’nin paylaştığı verilere göre, oyların yüzde 51,8’ini alan Luiz Inácio Lula da Silva dördüncü kez başkan seçildi. Rakibi Senatör Flávio Bolsonaro ise geçerli oyların yüzde 48,2’sinde kaldı. Bu neticeyle Brezilya'da 1989'da doğrudan seçim sistemine dönülmesinden bu yana ilk kez bir aday, ilk turda geride kalmasına rağmen ikinci turda ipi göğüsledi.
Bolsonaro sonuçları tanımadı. Sonucun iptalini talep edeceğini duyuran Bolsonaro, Yüksek Mahkeme Yargıcı Cristiano Zanin’in oy verme sürecini iki saat uzatmasını "kabul edilemez" şeklinde niteledi. Sandık güvenliği tartışmalarının damga vurduğu seçimde Lula cephesi kimi kritik bölgelerde toplu taşımanın kesildiğini duyururken, Bolsonaro kanadı güneydeki şiddetli yağmurlar nedeniyle uzatma talep etti.
Lula’nın zaferi, ABD Başkanı Donald Trump’ın desteklediği Latin Amerika’daki sağ dalgayı durdurdu. Trump, ilk turdaki Bolsonaro üstünlüğünü "çok çok büyük bir zafer" sözleriyle övmüştü. Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü (RUSI) araştırmacısı Daniela Portella Sampaio, Washington'ın bölgedeki nüfuz arayışında ABD dış politikasıyla daha uyumlu bir Brezilya yönetimi arzuladığını kaydetti.
2027-2030 döneminde görev yapacak 80 yaşındaki Lula'yı zorlu bir ekonomik tablo bekliyor. Çift haneli faizler ve katı kamu harcamaları nedeniyle ülkenin brüt kamu borcu ağustos ayında gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 82,9’una ulaştı. Brezilya Merkez Bankası bu oranın Mart 2021'den bu yana kaydedilen en yüksek seviye olduğunu duyurdu.
Piyasalar sonuçlara sert tepki verdi. iShares MSCI Brezilya borsa yatırım fonu (EWZ), gece işlemlerinde yaklaşık yüzde 20 oranında eridi. ING Bölgesel Araştırma Başkanı Chris Turner, Bolsonaro galibiyeti durumunda para birimi ve tahvillerde yükseliş öngörmüştü. Atlantic Council uzmanı Alejo Czerwonko, yeni yönetimin borç dengesini kontrol altına alma konusunda yatırımcıları ikna etmesi gerektiğini belirtti. Goldman Sachs analistleri ise harcamalarda ılımlı tedbirler ve vergi artışları beklerken, köklü reformları muhtemel görmüyor.
Bölge liderleri Lula’yı kutladı. Peru Devlet Başkanı Keiko Fujimori, süreci Brezilya halkı için "demokratik bir gün" şeklinde değerlendirdi. Uruguay Cumhurbaşkanı Orsi Yamandu da Lula’yı telefonla arayarak "dostum" ifadesiyle tebrik etti.
Sırbistan'da 14 yıllık Vucic dönemi son buldu
Brezilya’daki gelişmelerle aynı gün Sırbistan’da da tarihi bir seçim sonucu alındı. 14 yıldır iktidarda bulunan sağ popülist lider Aleksandar Vucic, erken parlamento seçimlerinde mağlubiyeti kabul etti.
Vucic, partisinin genel merkezinde yaptığı açıklamada, "Elimizde henüz nihai neticeler bulunmuyor ancak bu seçimleri kaybettiğimiz açıktır." itirafında bulundu. Seçim komisyonu verilerine göre katılım oranı sandıkların kapanmasına iki saat kala yüzde 64,9’a ulaştı. Yüksek katılım beklendiği üzere gençlik hareketine yaradı.
Erken seçim kararı, Novi Sad kentindeki bir tren garı sundurmasının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlayan iki yıllık protestoların ardından gelmişti. Muhalefet facianın yolsuzluk ve denetimsizlikten kaynaklandığını savunurken, Vucic ve partisi yolsuzluk suçlamalarını daima reddetti.
İki dönemlik cumhurbaşkanlığı süresi dolduğu için Sırp İlerleme Partisi (SNS) listesinden başbakanlık amacıyla aday olan Vucic, zaferi ilan edilen Öğrenci Listesi'ne (Student List) boyun eğdi. Hareketin liste başı adayı Ilija Srdanović, BBC Sırpça servisine yaptığı açıklamada, "Burası artık özgür bir ülke olacak." sözleriyle yönetimi tiranlıktan kurtaracaklarını bildirdi.
Başkent Belgrad ve Novi Sad sokakları kutlamalarla doldu. Adaylardan Radomir Saicic, Reuters'a yaptığı konuşmada "Kaderini kendi eline almaya karar vermiş bir halkı hiçbir güç sonsuza dek alt edemez." değerlendirmesinde bulundu. 250 sandalyeli meclise hekim, sanatçı, akademisyen ve sporculardan oluşan bir kadroyla giren öğrenci hareketi, protestoları bastıran yetkililerin tasfiyesini, liyakatsiz kamu atamalarının durdurulmasını ve kamu yayıncısının bağımsızlaştırılmasını vaat ediyor.
Bulgaristan'da düşük katılım: Karar ikinci tura kaldı
Balkanlar'ın bir diğer ülkesi Bulgaristan'da cumhurbaşkanlığı seçimi yüzde 22,2 gibi tarihi düşük katılımla gerçekleşti. 27 adayın yarıştığı ilk turda hiçbir aday yüzde 50 eşiğini aşamadı.
Çıkış anketlerine göre mevcut Cumhurbaşkanı Iliana Iotova oyların yüzde 35 ila 36,5'ini aldı. Eski geçici Başbakan Andrey Gyurov ise yüzde 31 ila 33,5 aralığında oy topladı. İçişleri Bakanı Ivan Demerdzhiev, oylamanın oy satın alma veya manipülasyon uygulamaları olmadan barışçıl biçimde tamamlandığını aktardı. İki lider 1 Kasım'da gerçekleştirilecek ikinci turda yarışacak.
Seçim sürecinde Karadeniz'deki insansız hava aracı saldırıları, artan enerji maliyetleri ve Rusya-Ukrayna savaşı temel gündem maddeleri oldu. Başbakan Rumen Radev’in desteklediği sol eğilimli Iotova, yoksulluk ve bölgesel sorunları çözmek istediğini, barış ve istikrara odaklanacağını dile getirdi. Batı yanlısı kanadın adayı olan ve başbakanlığı döneminde Ukrayna ile güvenlik iş birliği imzalayan Gyurov ise "Geleceğe bakan, Avrupalı, özgür ve gururlu bir Bulgaristan istiyoruz." çağrısında bulundu.