Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), "Merkezin Güncesi" blogunda yayımladığı yeni analizde, jeopolitik gelişmelerin Türkiye'nin dış ticareti üzerindeki etkilerini değerlendirdi. TCMB Kıdemli Ekonomisti Yasemin Barlas ile Başuzman Şebnem Oğuz'un hazırladığı çalışmada, ikinci çeyrekte enerji fiyatlarında yaşanan sert yükselişe rağmen dış ticaret dengesinin beklenenden daha olumlu bir görünüm sergilediği vurgulandı.
Analizde, ABD/İsrail-İran savaşının başlamasının ardından enerji piyasalarında önemli fiyat artışları yaşandığı, buna bağlı olarak Türkiye'nin enerji ithalat faturasının da belirgin şekilde yükseldiği belirtildi. Ancak ihracattaki güçlü performansın bu olumsuz etkiyi büyük ölçüde telafi ettiği ifade edildi.
Enerji ithalatındaki artışın etkisi sınırlı kaldı
TCMB'nin değerlendirmesine göre ikinci çeyrekte Brent petrol fiyatları yıllık bazda yüzde 55,2, doğal gaz fiyatları ise yüzde 28,2 yükseldi. Bu gelişmelerin etkisiyle takvim etkilerinden arındırılmış enerji ithalatı yıllık yüzde 32,4 arttı.
Analizde, enerji ithalatındaki artışın yalnızca fiyatlardan kaynaklanmadığına dikkat çekilerek mevcut tedarik anlaşmaları, spot alımların payı ve teslimat sürelerinin de maliyetler üzerinde etkili olduğu kaydedildi. Son dönemde enerji fiyatlarında başlayan normalleşmenin ithalat üzerindeki baskıyı zamanla azaltabileceği, ancak kısa vadeli risklerin tamamen ortadan kalkmadığı ifade edildi.
İhracattaki güçlü seyir dengeyi destekledi
Merkez Bankası, enerji maliyetlerindeki yükselişe karşın ihracatın hem yıllık hem de çeyreklik bazda güçlü artış göstermesinin dış ticaret dengesini koruyan temel unsur olduğunu belirtti.
Analize göre savaşın ilk döneminde Orta Doğu pazarına yönelik ihracatta düşüş yaşansa da ikinci çeyrekte bölgeye yapılan satışlarda yeniden toparlanma görüldü. Ayrıca küresel tedarik zincirlerinde yaşanan yön değişiminin Türkiye lehine çalıştığı vurgulandı.
Hürmüz Boğazı çevresindeki belirsizlik nedeniyle Uzak Doğu sevkiyatlarında teslim sürelerinin uzaması, navlun ve sigorta maliyetlerinin yükselmesi, Avrupalı alıcıların siparişlerini Türkiye'ye yönlendirmesinde etkili oldu. Firma görüşmelerinin, bu talep artışının büyük ölçüde ihtiyati alımlardan kaynaklandığına işaret ettiği aktarıldı.
Kimya ve ana metal sektörlerinde öne çekilen siparişlerin ihracatı desteklediği, tekstil ve hazır giyim sektörlerinde ise tedarikçi çeşitlendirme eğiliminin olumlu katkı sağladığı belirtildi.
Savunma sanayi ihracata katkısını artırdı
Analizde, savunma sanayisinin ihracattaki yükselen payına da dikkat çekildi.
Son yıllarda gerçekleştirilen kapasite ve teknoloji yatırımlarının yüksek katma değerli üretimi desteklediği belirtilirken, savunma sanayisinin toplam ihracat içindeki payının son dört yılda yaklaşık 2,3 puan artarak yüzde 4 seviyesine ulaştığı kaydedildi. Jeopolitik gelişmelerin sektöre yönelik küresel talebi artırmasının da bu performansı desteklediği ifade edildi.
İç talepteki yavaşlama ithalatı sınırladı
TCMB analizine göre dış ticaret dengesindeki iyileşmenin bir diğer nedeni ise ithalatın yapısındaki değişim oldu.
İkinci çeyrekte ithalattaki artışın büyük ölçüde enerji kaleminden kaynaklandığı, enerji hariç ithalatın ise gerilediği belirtildi. Özellikle yatırım ve tüketim malları ithalatındaki düşüşün, sıkı para politikasının iç talep üzerindeki etkisini yansıttığı değerlendirildi.
Kredi kartı harcamaları gibi yüksek frekanslı göstergelerin tüketim eğilimindeki zayıflamayı doğruladığı ifade edilirken, PMI verilerinin ise üretimde yavaşlama yaşanmasına rağmen ihracat siparişlerine ilişkin beklentilerin güçlendiğine işaret ettiği aktarıldı.
Cari açık üzerindeki riskler azalmaya başladı
TCMB, ikinci çeyrekte enerji fiyatlarının dış ticaret üzerinde oluşturduğu baskının ihracattaki güçlü görünüm sayesinde büyük ölçüde dengelendiği değerlendirmesinde bulundu.
Analizde ayrıca, sıkı para politikası nedeniyle iç talebin zayıf seyretmesinin ithalatı sınırladığı, enerji fiyatlarında son dönemde başlayan normalleşmenin de etkisiyle jeopolitik gelişmelerin cari açık üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü risklerin önceki aylara kıyasla önemli ölçüde azaldığı sonucuna ulaşıldı.