Rusya devlet başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’ya yönelik savaşının beşinci yılına girmesiyle birlikte, Rus şirketleri ücret yarışında artık Kremlin’in savaş makinesine ayak uyduramıyor. Yıllardır süren ciddi işgücü sıkıntısı, maaşların verimlilik artışının çok üzerine çıkmasına neden oldu ve şirketleri aynı miktarda üretim yapabilmek için daha fazla ücret ödemeye zorladı. Önceki yıllarda şirket gelirlerindeki güçlü artış bu baskıyı karşılayabiliyordu. Ancak savaş ekonomisinin yarattığı büyüme dönemi sona ererken, işletmeler maliyetleri kısmaya başladı. Bu durum, birçok şirketi çalışan bulma yarışının dışına itebilir.
Bloomberg Economics’in tahminlerine göre savaşın 2022’de başlamasından bu yana ücret artışları verimlilik artışını yaklaşık 5 puan geride bıraktı. Bu fark, Rusya’nın 2000’li yıllardaki petrol kaynaklı ekonomik patlama döneminde kaydedilen seviyeye yakın ve 2009–2021 arasındaki yaklaşık 1 puanlık ortalamanın oldukça üzerinde. Bloomberg bu eğilimi, Hollanda hastalığının savaş dönemi versiyonu olarak değerlendiriyor. Geçmişte petrol gelirleri işgücü ve sermayeyi enerji sektörüne çekerek ekonominin diğer alanlarını zayıflatırken, bugün devasa askeri harcamalar aynı etkiyi savunma sanayisi üzerinden yaratıyor. Bu durum işgücü maliyetlerini artırıyor ve sivil işletmelerin rekabet gücünü giderek zorluyor.
Rusya’da işsizlik oranının yüzde 2’nin biraz üzerinde tarihi düşük seviyelerde bulunması ve savaşın her yıl çok sayıda erkeği işgücü piyasasından çekmesi nedeniyle işgücü üzerindeki baskıyı hafifletmek için çok az alan bulunuyor. Ülkenin Federal İstatistik Servisi verilerine göre ücret artış hızı yavaşlıyor olsa da Rusya’da ekonomik büyüme durma noktasına gelmiş, birçok sektörde üretim daralırken ve yatırımlar çökerken maaş artışları hala çift haneli seviyelerde seyrediyor.
409 bin sözleşmeli asker daha alınacak
Moskova merkezli Astra Asset Management’ın yatırım direktörü Dmitry Polevoy, “Sivil sektör bu şekilde sonsuza kadar faaliyet gösteremez. Ücretler verimlilikten daha hızlı arttığında karlar kaçınılmaz olarak zarar görür ve şu anda tam da bunu görüyoruz” dedi. Polevoy’e göre devlet sektörünün ücretleriyle rekabet edemeyen daha az verimli işletmeler çalışanlarını kaybedecek.
Rusya, bu yıl savaş için 409 bin sözleşmeli asker almayı hedefliyor. Bu da her ay sivil iş gücünden yaklaşık 34 bin erkeğin ayrılması anlamına geliyor. Bu durum, ordunun Ukrayna’da her ay ölen ve yaralanan çok sayıda askerin yerini doldurmaya çalıştığı önceki yıllardaki eğilimin devamı niteliğinde.
İnşaat sektöründe 200 bin işçi açığı
Oxford Economics’in tahminlerine göre askeri üretimde istihdam edilen kişi sayısı 2021 sonundan bu yana yaklaşık 510 bin artarak 2,8 milyona ulaştı. Rusya Başbakan Yardımcısı Marat Husnullin devlet haber ajansı Tass’a verdiği röportajda, Rusya’nın inşaat sektöründe yaklaşık 200 bin işçi açığı bulunduğunu söyledi. “Bu çok büyük bir rakam” ifadelerini kullandı.
Konut ve İnşaat Bakanı İrek Fayzullin ise mart ayında Tass’a yaptığı açıklamada, küçük işletmelerin yüzde 87’sinden fazlasının verimliliği artırmayı başaramadığını ve bunun inşaat sektöründeki işgücü açığını daha da ağırlaştırabileceğini belirtti. İş ilanları da savaş dönemindeki işgücü sıkıntısının ekonomi genelinde ücret seviyelerini nasıl yeniden şekillendirdiğini ortaya koyuyor. Devlete ait tekel konumundaki Rus Demiryolları, kaynakçılara bazı istasyon müdürlerinden daha yüksek maaş teklif ediyor. Şirket, yük taşımacılığı tarifelerini artırarak bu maliyeti farklı sektörlerdeki müşterilerine yansıtıyor.
Gönüllü askerleri yüksek maaşlarla çekmeye çalışıyor
Bu baskı aynı zamanda askeri personel alımını da daha pahalı hale getiriyor. Kremlin, geniş çaplı ve kamuoyunda tepki çekebilecek yeni bir seferberlikten kaçınmak için gönüllü askerleri yüksek maaşlar ve imza primleriyle cezbetmeye çalışıyor. Bloomberg Economics’in tahminlerine göre 2022 yılında sözleşmeli bir askerin aylık maaşı ortalama Rus ücretinin yaklaşık dört katıyken, bugün bu oran ortalamanın yaklaşık iki katına geriledi. Asker alım primlerinde yapılacak yeni artışlar, sivil şirketleri yeniden ücret yükseltmeye zorlayabilir ve bu döngüyü sürdürebilir.
İstatistik Kurumu verilerine göre ortalama aylık ücret 2021’de 57 bin 244 ruble iken, 2025 yılında 101 ibn 784 rubleye (1.280 dolar) yükseldi. Satın alma gücü paritesine göre bu seviye, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) son yıllık ücret sıralamasında Rusya’yı Yunanistan, Slovakya ve Macaristan’ın üzerine taşıyor. Bu da ücretlerin verimliliğin ne kadar önüne geçtiğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.