Ozempic, yaklaşık beş yıldır bilinen bir isim olmasına rağmen, kendisi ve diğer GLP-1 ilaçları şimdiden 2030 yılına kadar küresel ölçekte 150 milyar dolara ulaşması beklenen dev bir ilaç kategorisi haline geldi. Analist firması Jefferies’e göre yıl sonuna kadar 15-18 milyon Amerikalının bu ilaçlardan birini kullanması, 2030'da ise bu sayının 40 milyona kadar çıkması bekleniyor. GLP-1 pazarı hala Ozempic’in üreticisi Novo Nordisk ve rakip ilaçlar Mounjaro ile Zepbound’u üreten Indiana merkezli Eli Lilly tarafından domine ediliyor. Geçen ay Novo, obezite ilacı Wegovy’nin hap versiyonunu piyasaya sürdü ve bu ilaç yalnızca beş hafta içinde yaklaşık 250 bin reçeteye ulaştı. Lilly’nin de ABD İlaç ve Gıda Dairesi (FDA) tarafından ikinci çeyrekte onaylanması beklenen kendi ağızdan alınan obezite ilacı yolda.
Bu segmentteki yarış sürerken Novo Nordisk, enjekte edilebilir ilaçların ağızdan alınan versiyonlarını geliştirmede şirketlere yardımcı olan Boston merkezli biyoteknoloji girişimi Vivtex ile yeni nesil obezite ve diyabet hapları geliştirmek üzere bir anlaşma yaptığını duyurdu. Anlaşmanın toplam değeri, peşin ve kilometre taşı ödemeleri dahil 2,1 milyar dolara kadar çıkabiliyor. Ayrıca geliştirilen ve ticarileştirilen ilaçlar için telif ödemeleri de söz konusu.
Novo Nordisk için riskler yüksek
Vivtex’in kurucu ortaklarından Forbes 250 ABD'nin Inovasyon Liderleri listesinde yer alan Robert Langer, Forbes’a verdiği demeçte, “Bu konuda heyecanlıyız" diyerek "Yaptığımız keşifleri alıp hastalara ulaştırmanın” tatmin edici olduğunu ekledi. Danimarka merkezli Novo Nordisk için riskler yüksek. GLP-1 alanının öncüsü olmasına rağmen, Wall Street şirketin yıl sonuna kadar pazar liderliğini Lilly’ye kaptırmasını bekliyor. Şirketin hisseleri bu yıl yüzde 24’ten fazla değer kaybetti. En son yeni obezite ilacı CagriSema’nın klinik denemelerinde rakip Lilly’nin Zepbound’una kıyasla daha düşük performans gösterdiğinin ortaya çıkmasının ardından çift haneli düşüş yaşadı. Ayrıca obezite alanındaki biyoteknoloji girişimi Metsera için Pfizer’a karşı yürütülen yüksek profilli ihale yarışını da kaybetti.
Novo, obezite ilaçlarının hap versiyonlarında hala önde bulunuyor. İğne gerektirmemeleri ve üretim maliyetlerinin daha düşük olması nedeniyle bu ilaçların hasta popülasyonunun büyük bir bölümünü çekmesi bekleniyor. Wegovy’nin hap versiyonu, henüz piyasaya çıkmasına birkaç ay olan Lilly’nin rakip versiyonu Orforglipron’a kıyasla daha iyi uzun vadeli kilo kaybı sonuçları gösteriyor.
Yeni nesil ağızdan alınan GLP-1’lere yönelmek, şirketin rekabet avantajını korumasına yardımcı olabilir. Bunun bir nedeni, hem Lilly’nin hem de Novo’nun ilaçlarının klinik denemelerinde, enjekte edilebilir muadillerine kıyasla daha yüksek yan etki oranları görülmesi. Bu durum, piyasaya daha fazla alternatif çıktıkça hastaların seçenekleri değerlendirmesine yol açacaktır. Hastalar ilaçları bıraktıktan 18 ay sonra verdikleri kilonun yaklaşık yüzde 75’ini geri aldıkları için Wall Street uzun vadede müşteri sayısında kalıcı bir düşüş beklemiyor.
İşte bu noktada Vivtex devreye giriyor. 2018 yılında Langer ile birlikte MIT’den bilim insanları Giovanni Traverso ve Thomas von Erlach tarafından kurulan girişim, Orbis Medicines ve Astellas Pharma gibi müşterilerle çalışarak, genellikle damar yoluyla veya enjeksiyonla uygulanan GLP-1’ler gibi büyük ve karmaşık ilaçların hap versiyonlarını geliştiriyor. Traverso’ya göre bu ilaçların hap formunu üretmek zor, çünkü “yediğimiz şeylere çok benziyorlar” ve vücut evrimsel olarak onları parçalamaya programlı. Bu da ilacın vücuda verildiğinde yalnızca çok küçük bir kısmının emilmesi ve çoğu zaman bunun terapötik etki için yetersiz kalması anlamına geliyor.
Üretim maliyetlerini düşürecek
Bu sorunu aşmak için Vivtex, “çip üzerinde gastrointestinal sistem” adı verilen bir teknoloji geliştirdi. Otomatik bir laboratuvar düzeneğine bağlanabilen küçük domuz sindirim sistemi dokuları. Langer’a göre bu sistem, Vivtex’in günde binlerce deney yapmasına olanak tanıyor ve bu deneyler makine öğrenimi ile analiz edilerek ilaçların hap versiyonları için ideal kimyasal formülasyonların bulunmasına yardımcı oluyor.
Langer, şirketin yapay zeka sistemlerinin bu deney sonuçlarını kullanarak daha da iyi performans gösteren formülasyonları öngörebildiğini ve böylece bilim insanlarının daha etkili ilaçlara hızla ulaşabildiğini belirtiyor. “Bazı moleküllerde emilimi yüz katın üzerinde artırmayı başardık” diyor. Sürecin “o kadar hızlı” olduğunu ve aksi takdirde bunun neredeyse hiç gerçekleşmeyeceğini ekliyor. Novo Nordisk, Vivtex ile ortaklık kurarak şirketin platformunu kullanıp obezite ilaçlarının yeni versiyonlarını hızla enjekte edilebilir kategoriden çıkarıp hap formuna taşımayı hedefliyor. Vivtex bu ilaçların emilimini ne kadar artırırsa, üretim maliyetleri o kadar düşecek. Bu da Novo’nun hem fiyat hem de özellikler açısından rekabet etmesini sağlayarak pazardaki liderliğini koruma ihtimalini artıracak.