ABD ile İran arasında yürütülen barış görüşmeleri kapsamında 22 Haziran'da yürürlüğe giren ve 21 Ağustos'a kadar geçerli olacak yaptırım muafiyeti, Tahran'ın uluslararası petrol pazarına dönüş umutlarını artırdı. Reuters'ın İranlı ve Batılı kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre bu süreçte İran, geçmişte önemli müşterileri arasında yer alan Japon şirketleriyle yeniden masaya oturdu.
İlk alımlar 2019'dan bu yana gündemde
İranlı kaynaklar, üç Japon alıcının 2019'dan bu yana ilk kez İran ham petrolü satın alma ihtimalini değerlendirdiğini aktardı. Taraflar arasında ön görüşmelerin başladığı belirtilirken, Japon ve İranlı yetkililerin de sürece ilişkin ilk temaslarını gerçekleştirdiği ifade edildi.
İran Ulusal Petrol Şirketi'nin (NIOC), yalnızca Japonya ile değil, geçmişte İran'dan petrol ithal eden diğer müşterileriyle de yeniden bağlantı kurduğu ve yaptırımların tamamen kaldırılması halinde ticaretin eski seviyelerine dönmesini hedeflediği kaydedildi.
Muafiyet süresinin uzatılması talep ediliyor
Görüşmelere yakın İranlı yetkililer, mevcut yaptırım muafiyetinin sevkiyatların tamamlanması için yeterli zaman sağlamayacağını belirtiyor. Bu nedenle Washington yönetiminin muafiyet süresini uzatmasının kritik önem taşıdığı ifade ediliyor.
Planlamaya göre petrol yüklemelerinin İran'ın Harg Adası'ndan yapılması, taşımacılığın ise Japon şirketlerine ait tankerlerle gerçekleştirilmesi öngörülüyor.
Hürmüz Boğazı ticaret için en büyük risk olmaya devam ediyor
Petrol ticaretinin yeniden başlamasının önündeki en önemli belirsizliklerden biri ise Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik sorunları olarak gösteriliyor.
Japon yetkililer, tankerlerin güvenli geçişinin sağlanması ve sigorta kapsamının güvence altına alınmasının ticaretin ön koşulları arasında bulunduğunu vurguluyor.
Geçen hafta Hürmüz Boğazı'nda bir konteyner gemisinin İran güçlerinin saldırısına uğraması ve İran Devrim Muhafızları'nın boğazdan geçecek gemiler için izin zorunluluğu getirdiğini duyurması, bölgedeki jeopolitik risklerin sürdüğünü ortaya koydu. Ayrıca Birleşmiş Milletler'e bağlı denizcilik kuruluşunun değerlendirmelerine göre boğazın orta bölümünde yaklaşık 80 yüzer mayın bulunuyor.
Çin liderliğini koruyor
ABD'nin 2018 yılında İran'a yönelik yaptırımları yeniden devreye almasının ardından Japonya, Güney Kore, Hindistan ve birçok Avrupa ülkesi İran'dan petrol alımını durdurmuştu.
Bu süreçte İran petrolünün en büyük alıcısı Çin olurken, sektör temsilcileri mevcut geçici yaptırım muafiyetinin Asya'daki büyük rafineri şirketlerini kısa vadede harekete geçirmesinin zor olduğunu değerlendiriyor. Buna karşın bağımsız Çin rafinerilerinin İran petrolü ithalatını sürdürmesi bekleniyor.