Hürmüz Boğazı yaklaşık 10 haftadır kapalı olduğu için dünyanın büyük bir kısmında jet yakıtı tükenmeye başlıyor. Enerji uzmanlarının Forbes’a verdiği bilgilere göre iptal edilen uçuşlar ve daha yüksek uçak bileti fiyatları nedeniyle yaz tatili planları sekteye uğrayabilir.
Öne çıkanlar
• Enerji veri ve analiz platformu Kpler’de emtia araştırmaları direktörü olan Matt Smith, Forbes’a yaptığı açıklamada jet yakıtı kıtlığını “yavaş çekimde gerçekleşen bir araba kazasına” benzeterek, “Bu kısa vadeli bir sorun olmayacak çünkü kolayca çözülebilecek bir mesele değil” dedi.
• McGill Üniversitesi’nde havacılık risk yönetimi dersi veren John Gradek ise Forbes’a yaptığı açıklamada, “Kriz modunda olacağız” dedi ve “Sektör daha önce bunu hiç yaşamadı; havacılığı desteklemek için gereken ürünün gerçek tedarikinin, yani o hattın, kuruduğu bir durumla karşı karşıyayız" diye ekledi.
• Goldman Sachs’ın yatırımcılara gönderdiği yakın tarihli bir araştırma notuna göre Avrupa’daki jet yakıtı stoklarının haziran ayında Uluslararası Enerji Ajansı’nın kritik kabul ettiği 23 günlük kıtlık eşiğinin altına düşmesi bekleniyor.
• Nisan ayının ortasında Uluslararası Enerji Ajansı’nın başkanı, Avrupa’nın “belki altı haftalık jet yakıtı kaldığını” söylemiş ve Asya, Afrika ile Latin Amerika’daki daha yoksul ülkelerin bu etkileri daha da erken hissedeceği uyarısında bulunmuştu.
• Cirium nisan ayında yaptığı uyarıda, 2026 yılında dünya havayolu şirketlerinin “trafik ve kapasitede ciddi bir yavaşlama” yaşayacağını ve “çatışma sürdükçe ve jet yakıtı fiyatları mevcut seviyelerde kaldıkça etkinin hem daha derin hem de daha uzun süreli olacağının açık olduğunu” belirtti.
• GasBuddy’nin petrol analizleri başkanı Patrick De Haan Forbes’a yaptığı açıklamada, gezginlerin seyahat planlarını yeniden düşünmesi gerektiğini ifade etti. Bu yaz Avrupa’yı ziyaret etmeyi planladığını belirten De Haan, “Ağustos ayında İtalya’ya seyahat ederken ben de endişeli olacağım. Boğaz birkaç hafta daha kapalı kalırsa, işler gerçekten iyi gitmeyecek" dedi.
Jet yakıtı krizi yavaş gerçekleşen bir felaket
Hürmüz Boğazı, ABD ve İsrail’in İran’a saldırdığı şubat ayının sonlarından bu yana kapalı. Ortadoğu, Avrupa’nın havacılık yakıtının yüzde 20’sini sağlıyor olsa da Gradek’e göre kıta bir gün aniden jet yakıtından tamamen mahrum kalmayacak. Forbes’a konuşan Gradek, “Bu tek tek ülkelerin yakıtlarının tükenmeye başlamasıyla ilerleyen yavaş bir süreç olacak ki bu süreç zaten başladı” dedi. Cirium verilerine göre dünya genelindeki havayolları Mayıs 2026 tarifelerinden yaklaşık 13 bin uçuş ve 2 milyon koltuğu çıkardı. Avrupa’daki en büyük kesintiler Almanya’nın ulusal havayolu Lufthansa ile Türk Hava Yolları’ndan geldi.
Bu yaz uçuş kesintileri giderek artıyor. Haziran-eylül dönemi için Cirium’un Forbes ile paylaştığı verilere göre dünya genelindeki 11 büyük pazarda şimdiden yaklaşık 9,3 milyon koltuk kapasitesi kaldırıldı. Daha fazla tarifede küçülme yaşanması muhtemel. Smith Forbes’a yaptığı açıklamada, “Boğaz yarın açılsa bile Ortadoğu Körfezi’nde şartların en erken ağustosa kadar normale döneceğine inanmıyoruz; hatta bu bile iyimser bir tahmin olabilir” dedi.
Gradek ise Forbes’a, “Bu mesele fiyat esnekliğiyle ilgili değil,” diyerek şunları söyledi: “Bu insanları evlerine ulaştırmakla ilgili. Bu havayollarının sözleşmeli biletlerde sattıkları hizmeti sunabilmesiyle ilgili. Eğer yakıtımız olmazsa hava yolculuğu çok zor hale geleceği için bazı havayolları bu sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmekte ciddi sıkıntı yaşayacak.”
Avrupa’daki jet yakıtı kıtlığı
De Haan, "Öncelikle Avrupa içi uçuşlar konusunda endişelenilmeli. Küçük havaalanından küçük havaalanına, orta ölçekli havalimanları arasındaki uçuşlar risk altında. Küçük bir havaalanına dokunan herhangi bir uçuş iptal edilebilir" diye konuştu. Goldman Sachs analistleri yatırımcılara yazdıkları notta, “stratejik rezerv bulundurmayan” Birleşik Krallık’ın, tedarikler “kritik derecede düşük seviyelere” inerken jet yakıtı karne uygulaması riskine özellikle açık olduğunu belirtti. De Haan, Forbes’a “Avrupa’da en büyük sorun Birleşik Krallık’ta çünkü tüm jet yakıtı ithal ediliyor” dedi. Geçen hafta İngiltere Başbakanı Keir Starmer, vatandaşları ülke içinde tatil yapmaya teşvik etti ve insanların “tatil için gittikleri yeri değiştirmek zorunda kalabileceklerini” söyledi.
Tüm dünyayı etkiliyor
De Haan, “Asya biraz zorlayıcı hale geliyor ama durum bölgesel farklılıklar gösteriyor. Singapur muhtemelen iyi durumda olur ama Tayland daha problemli olabilir. Sonuç olarak yakıtın büyük kısmı bunu en fazla karşılayabilen ülkelere akacak fakat Tayland gibi bir ülke için aynı şeyi söylemek zor" dedi. Peki dünyanın diğer bölgeleri? De Haan, “Avustralya’ya, Afrika’ya ve Güney Amerika’ya seyahat etmekte kayda değer bir risk olacak. Bunların hepsi ciddi ölçüde ithalata bağımlı bölgeler, dolayısıyla risk seviyeleri yüksek" ifadelreini kullandı.
Cirium’da havayolu sektör danışmanı olan Mike Arnot ise Forbes’a yaptığı açıklamada, havayollarının 2026 yazı için “kapasitelerini yeniden ölçeklendirdiğini” söyledi ve transatlantik ile ABD iç hat seyahatlerinde çok yoğun bir yaz beklediğini ancak bilet fiyatlarının daha yüksek olacağını belirtti. Yakıt maliyetlerinin, havayollarının yaz tarifelerini ilk açıkladıkları döneme kıyasla önemli ölçüde arttığını ifade etti. Haziran-eylül dönemi için United kapasitesini yüzde 8 azaltırken Delta ve American sırasıyla yüzde 5 ve yüzde 4 koltuk azaltımına gidiyor.
Üstelik başka baskılar da mevcut. Arnot, “ABD doları da birkaç yaz öncesine kıyasla euro karşısında değer kaybetti ve Spirit piyasadan tamamen çekildi” dedi. Zor durumdaki ultra düşük maliyetli havayolunun piyasadan çıkışı koltuk arzını azalttı; bu da “havayollarının maliyetlerini karşılayabilmesi için ihtiyaç duyduğu şekilde daha yüksek bilet fiyatlarına yol açacak.” Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile jet yakıtı fiyatlarının düşmesi aylar sürecek. Havayolu lobisi Airlines for America’nın başkanı Chris Sununu Wall Street Journal’a yaptığı açıklamada, “Yaz ve sonbahar boyunca yüksek bilet fiyatlarıyla karşı karşıya kalacaksınız çünkü fiyatların düşmesi zaman alıyor” dedi.