Çinli bellek çipi devi CXMT'nin Yönetim Kurulu Başkanı Zhu Yiming'in serveti, şirketin 27 Temmuz'da Şanghay Borsası'nda gerçekleştirdiği büyük halka arzın ardından 12 milyar doların üzerinde arttı. Şirket hisseleri yüzde 500'ün üzerinde yükselirken, yatırımcılar yapay zeka kaynaklı talep patlaması sayesinde Çin iç pazarında Samsung ve Micron gibi rakiplerle rekabet edecek seviyeye gelen bu şirkete yoğun ilgi gösterdi. 54 yaşındaki Zhu, artık Çin'in borsada işlem gören en büyük yerel şirketi olan CXMT'de küçük bir hisseye sahip. ABD'de eğitim gören ve Singapur'da daimi oturma izni bulunan Zhu ayrıca 2004 yılında kurduğu ve yine Şanghay Borsası'nda işlem gören çip üreticisi GigaDevice'te de hissedar. Böylece iş insanının toplam serveti 15,9 milyar dolara ulaştı.
ABD rekabeti ilgiyi artırdı
Piyasa değeri şu anda 3,7 trilyon yuan (546,4 milyar dolar) seviyesinde bulunan CXMT'nin olağanüstü yükselişi beklenen bir gelişmeydi. Pekin merkezli yatırım bankası Chanson&Co'nun Genel Müdürü Shen Meng'e göre yatırımcı coşkusu, şirketin ABD ile yoğunlaşan teknoloji rekabetinde Çin'in ulusal gurur kaynaklarından biri olarak görülmesi nedeniyle zirveye ulaştı. Shen, "Yurt içindeki talep, CXMT'nin gelecekteki büyümesini desteklemeye devam edecek" diyor.
Bu yılın Asya'daki en büyük halka arzı olan işlem kapsamında Anhui eyaletinin Hefei kentinde bulunan şirket, temmuz ayında hisse başına 8,7 yuan fiyatla yaklaşık 6,7 milyar hisse satarak 57,9 milyar yuan (8,6 milyar dolar) fon topladı. Halka arz izahnamesine göre CXMT, bu kaynağı üretim kapasitesini artırmak ve araştırma-geliştirme faaliyetlerini finanse etmek için kullanmayı planlıyor. Çin kendi teknoloji tedarik zincirini kontrol edebilmek amacıyla bu tür yerli teknoloji şampiyonlarını destekliyor. 2016 yılında kurulan CXMT'nin en büyük hissedarları arasında Çin Entegre Devre Sanayi Yatırım Fonu, Hefei Belediyesi ve Alibaba'nın bulut bilişim birimi bulunuyor. Yoğun Ar-Ge harcamaları nedeniyle şirket yıllarca milyarlarca dolar harcadı ve büyük zararlar açıkladı. Ancak yapay zeka ile bağlantılı sektörlerden gelen talebin bellek çipi satışlarını artırması sayesinde ilk kez geçen yıl kara geçti.
Dizüstü bilgisayarlar ve akıllı telefonlar gibi elektronik cihazlarda yaygın olarak kullanılan bellek çipleri, aynı zamanda yapay zeka modellerinin ihtiyaç duyduğu verileri depoluyor. Veri merkezleri gibi yapay zeka altyapılarının dünya genelinde hızla yaygınlaşmasıyla birlikte talep arzı ciddi şekilde aşmış durumda. Bu durum, SK Hynix CEO'su Kwak Noh-Jung'un 2030 sonrasına kadar süreceğini öngördüğü bir bellek çipi kıtlığına yol açtı. Güney Koreli dev şirket de temmuz ayında ABD'de 26,5 milyar dolarlık rekor seviyede bir halka arz gerçekleştirdi.
Alibaba'dan Xiaomi'ye kadar birçok büyük müşterisi var
CXMT'nin müşteri portföyünde izahnameye göre Alibaba, ByteDance ve Tencent gibi Çinli internet devleri yer alıyor. Şirket ayrıca Lenovo'dan Xiaomi'ye kadar birçok cihaz üreticisine de satış yapıyor. İzahnameye göre şirket geçen yıl 61,8 milyar yuan gelir üzerinden 1,9 milyar yuan net kâr elde etti. Araştırma şirketi Morningstar'ın verilerine göre satışların yüzde 97'sinden fazlası büyük Çin bölgesinden geldi.
Şirket bu yılın ilk yarısında satışlarının yıllık bazda yüzde 677,3'e kadar artarak 120 milyar yuana ulaşmasını, net kârının ise yüzde 2.544,2'ye kadar yükselerek geçen yılın aynı dönemindeki seviyeden 57 milyar yuana çıkmasını bekliyor. Apple'ın da ilgisini çektiği bildirilen CXMT, Counterpoint Research verilerine göre küresel pazar payı bakımından dünyanın dördüncü büyük bellek çipi üreticisi konumuna yükseldi. 2026'nın ilk çeyreğinde şirket küresel pazarın yüzde 8'ine sahipti. Bu oran Micron'da yüzde 22, SK Hynix'te yüzde 29 ve Samsung'da yüzde 38 seviyesindeydi.
Bununla birlikte Counterpoint Research Araştırma Başkan Yardımcısı Neil Shah, daha gelişmiş yüksek bant genişlikli bellek (HBM) çipleri konusunda CXMT ile küresel rakipleri arasında hala "bir nesillik teknolojik fark" bulunduğunu belirtiyor. Ancak Zhu bu farkı kapatmaya kararlı görünüyor. Zhu, Çin'deki Tsinghua Üniversitesi'nde fizik alanında lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamladıktan sonra, ABD'deki Stony Brook New York Eyalet Üniversitesi'nde elektronik mühendisliği eğitimi aldı. Daha sonra Silikon Vadisi'nde sırasıyla iPolicy Networks ve Monolithic System Technologies şirketlerinde mühendis ve proje yöneticisi olarak çalıştı.
Ancak Tsinghua Mezunlar Derneği'nin bir paylaşımına göre Zhu, Çin'deki fırsatların çok daha büyük olduğuna inandığı için ülkesine dönmek istedi. Aynı paylaşımda bunun temel nedeninin, o dönemde Çin'in bellek çiplerinin yüzde 90'dan fazlasını ithalat yoluyla karşılaması olduğu belirtiliyor. Milyarderin ilk şirketi flaş bellek çipleri üreten GigaDevice oldu. Daha sonra Hefei Belediyesi'nin desteğiyle CXMT'nin başına getirildi.
Çin'in ekonomik büyümesinin önemli bir bölümünü destekleyen Yangtze Deltası bölgesinde bulunan Hefei, Pekin veya Şanghay kadar tanınmış bir şehir olmayabilir. Ancak SemiAnalysis'in haziran ayında yayımladığı rapora göre şehir, zarar etmeye daha fazla tolerans gösteren ve "sabırlı sermaye" olarak adlandırılan yatırım anlayışının en başarılı örneklerinden biri. Kaliforniya merkezli araştırma şirketi, Hefei'nin bir dönem zor durumda olan elektrikli araç üreticisi Nio'yu kurtarmasını ve ekran üreticisi BOE Technology Group'a verdiği desteği buna örnek gösteriyor.
50 milyar dolar gelir beklentisi
Bu finansman, Zhu'ya şirketini büyütebilmesi için gerekli mali gücü sağladı. SemiAnalysis raporuna göre CXMT, 2008 küresel finans krizinde iflas eden Alman çip üreticisi Qimonda'dan çok sayıda patent satın aldı. Ayrıca dünyanın dört bir yanından mühendisleri işe alarak onların bilgi birikiminden yararlandı ve CXMT'yi inşa etti. Bugün ise SemiAnalysis'e göre şirketin özellikle yapay zeka yatırımlarındaki büyüme döngüsü sayesinde daha da genişleme potansiyeli bulunuyor. Araştırma şirketi, CXMT'nin bu yıl 50 milyar doların üzerinde satış geliri elde edeceğini öngörüyor. Ancak Morningstar analisti Jing Jie Yu, temmuz ayında yayımladığı raporda Çinli şirketin diğer ülkelerde çok fazla müşteri çekemeyebileceği ve talebin büyük ölçüde iç pazardan gelmeye devam edeceği uyarısında bulundu.
Analist raporunda şu değerlendirmeye yer verdi: "Çip üretim ekipmanlarına erişimdeki kısıtlamalar ve uluslararası benimsenmeyi sınırlayan jeopolitik gerilimlerden kaynaklanan teknoloji farkları nedeniyle şirketin küresel yapay zeka bellek pazarında kayda değer bir pay elde etmesini beklemiyoruz."