İran ile savaş halindeki ABD Başkanı Donald Trump'ın bu yıl Nobel Barış Ödülü'nü kazanması beklenmiyor. Ancak uzmanlara göre, ödülü veren komite üzerinde Trump'ın etkisi hissedilecek. 2026 yılı kazananı 9 Ekim'de açıklanacak.
Geçen yıl ödülü kazanan Venezuelalı muhalif Maria Corina Machado, ocak ayında altın madalyasını Trump'a vermişti. Machado, bu adımın Trump'ın ülkesinin özgürlüğüne eşsiz bağlılığının takdiri olduğunu söyledi. Trump ise bunun karşılıklı saygıya yönelik harika bir jest olduğunu belirtti.
Nobel Komitesi ise ödülün devredilemeyeceğini açıklamıştı. ABD Başkanı yıllardır ödülü almak istediğini defalarca dile getirmişti. Trump, Şubat 2025'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesinde, "Bana asla Nobel Barış Ödülü vermeyecekler. Çok yazık, hak ediyorum ama asla vermeyecekler." dedi.
Komite ödül seçiminde baskıları dikkate alacak
Oslo Barış Araştırmaları Enstitüsü Müdür Vekili Haakon Gjerløw'a göre komite, bu yıl Trump'ın baskısına dayanabilecek birini seçmeye özen gösterecek. Gjerløw, "Geçen yıl barış ödülü etrafında yaşananların, komitenin yapacağı bazı değerlendirmeleri etkileyeceğini düşünüyorum." dedi.
Komitenin, ödülü alan kişiyi Trump'ın baskısı altında bırakmaktan endişe duyabileceğini söyleyen Gjerløw, "Komitenin ödülün yarardan çok zarar getirip getirmeyeceğini değerlendireceğini sanıyorum." değerlendirmesini yaptı.
Nobel ödüllü gazeteci Maria Ressa da geçen yıl yaşananları dehşetle izlediğini söyledi. Ressa, "Zorbalar dünyayı yönetmiyor. Yaşadığımız standartlar var, güçlü olmak haklı kılmaz." ifadesini kullandı.
Tarihçi Oeivind Stenersen ise komitenin uluslararası düzeni savunan bir seçim yapması yönünde beklentiler olduğunu vurguladı. Stenersen, "Trump'a karşı sert olmaları yönünde belirli bir baskı altındalar." dedi.
Uppsala Çatışma Veri Programı'ndan kıdemli analist Shawn Davies, Washington'ın savaş sonrası düzeni ihlal eden bir konuma geldiğini belirtti. Davies, "İran'da sonsuza dek sürecekmiş gibi görünen bir savaşa saplanmışken, kendi tabanının bile Trump'ın ödülü kazanabileceğine inanacağını sanmıyorum." dedi.
Ödül için öne çıkan muhtemel adaylar
Uzmanlara göre komite, Papa Leo'ya, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM), Uluslararası Adalet Divanı'na veya BM Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese'ye yönelebilir. Trump daha önce, ABD'nin İran ile çatışmasını eleştiren Papa Leo'yu zayıf olarak nitelendirmişti.
Albanese ise İsrail'in Gazze'deki savaşına yönelik eleştirileri nedeniyle ABD ve İsrail'in tepkisini çekiyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü Direktörü Karim Haggag, Papa hakkında, "Sadece dini bir figür olmaktan çıktı, önde gelen bir düşünce lideri haline geldi." dedi.
Adaylar arasında Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS), Ukraynalı çocuk hakları savunucusu Mykola Kuleba, Save the Children ve Sudan'daki Acil Müdahale Odaları da bulunuyor. Bu yılki komite toplam 287 aday için başvuru aldı.
Toronto Üniversitesi'nden siyaset bilimi profesörü Nelson Wiseman, "Nobel'i kim alırsa alsın Trump mutsuz olacak." ifadesini kullandı.
Nobel ödülleri 12 milyon İsveç kronu (1,2 milyon dolar) para ödülüyle birlikte veriliyor. Gjerløw'a göre Kamboçya, İsrail ve Pakistan liderleri tarafından aday gösterilen Trump'ın kazanma şansı oldukça düşük görülüyor.
Machado'nun tartışmalı madalya devri ve Venezuela
Geçen yılki barış ödülü sahibi Machado'nun ocak ayında Beyaz Saray'da Trump ile görüşmesi tartışmalara yol açmıştı. Machado, Washington ziyareti sırasında Nobel madalyasını verirken destekçileri onun için "Başkan Maria" sloganları attı. Machado, "Başkan Trump'a güvenebiliriz." dedi.
ABD, 3 Ocak'ta düzenlediği askeri operasyonla Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu Caracas'tan New York'a götürmüştü. Ancak Trump, 2024 seçimlerinde zaferini ilan eden Machado'yu yeni lider olarak desteklemeyi reddetti. Devlet başkanlığını eski başkan yardımcısı Delcy Rodriguez vekaleten yürütüyor.