İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, şimdiye kadar eleştirmenlerinin yanıldığını kanıtlamasıyla tanınıyor. Ancak ülkedeki konut krizinin ortasında erken seçim kararı, bugüne kadarki en riskli siyasi hamlesi olabilir. 54 yaşındaki Sosyalist lider, ülkeyi kasıp kavuran emlak sorununa yönelik öfkeden yararlanmayı ve geçen hafta durumu hafifletmeyi amaçlayan iki yasa tasarısına karşı oy kullanan muhalefeti cezalandırmayı hedefliyor. Anketler, 2018'den bu yana azınlık hükümetiyle iktidarda olan ve 2022'den beri bütçe geçirmeyi başaramayan Sanchez için ağır bir yenilgiye işaret ediyor. Sanchez, 2023'te merkez ile aşırı sağ arasındaki bir ittifakın kazanacağını gösteren anketlerin aksine daha iyi bir sonuç elde etmişti ancak bu kez durum farklı olabilir. Danışmanlık şirketi Teneo'nun pazartesi günü yayımladığı bir notta, “Sol daha düşük bir tabandan başlıyor. Bu da geri dönüşü daha az olası hale getiriyor” denildi.
Konut krizi ve protestolar
Sanchez, cuma günü parlamentonun konut piyasasına müdahale etmeye yönelik acil durum planını reddetmesinin ardından erken seçim kararı aldı. Bu gelişme, İspanya genelinde düzenlenen gösterilerin ve hatta Madrid'in merkezinde kurulan bir protesto kampının ortasında yaşandı. Hükümet, kira artışını karşılayamadığı için evinden çıkarılan 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'ın yaşadığı durumdaki gibi tahliyeleri yasaklamayı amaçlıyordu. Plan ayrıca kira fiyatlarının dondurulmasını, kiracıların sözleşmelerinin uzatılmasını ve yeni vergi teşviklerinin getirilmesini öngörüyordu.
Konut sorunu aylardır İspanyolların en büyük endişesi konumunda. Ancak Sanchez, parlamentonun görev süresini tam olarak tamamlamak istediğini defalarca söyledi. Yaşanan dramatik tahliye ve kendi önlemlerinin reddedilmesi, Sanchez'e en sevdiği siyasi hamlelerden birini uygulama fırsatı verdi: Zorunluluktan bir fırsat yaratmak.
Sanchez, acil konut paketini yeniden gündeme getirmeyi planlıyor. Hükümetin geçen hafta reddedilen iki yasa tasarısını yeniden parlamentoya göndereceğini açıklaması bekleniyor. Yönetimin beklentisi, parlamentonun feshedilmiş olması ve çoğunluğa sahip olduğu bir geçici yönetim yapısı nedeniyle, bu kez söz konusu önlemleri onaylayabilecek olması.
Sanchez iktidarda kalmayı başarabilir mi?
Sanchez pazartesi günü ulusa seslenişinde, “Harekete geçmeli ve parlamentonun bize, elitleri yenmemizi, yeni sosyal kazanımlar elde etmemizi ve İspanya'yı dönüştürmeye devam etmemizi sağlayacak çok daha geniş, ilerici bir çoğunluk vermesini sağlamalıyız” dedi. Sanchez, kritik anları kendi lehine çevirerek rakiplerini hazırlıksız yakaladığı bir geçmişe sahip. 2018'de, güvenoyu oylaması yoluyla göreve gelen ilk İspanya başbakanı oldu. 2023'te ise kendisini siyasi olarak engellemiş olanlara, anketlerin büyük bölümüne rağmen meydan okudu ve sekizden fazla partiyle karmaşık anlaşmalar yaptıktan sonra iktidarda kalmayı başardı.
Şimdi Sanchez bunu yeniden yapmaya çalışıyor. Ancak siyasi konumu kötüleşmiş durumda. Merkez sağdaki Halk Partisi (PP), son anketlerde önde gidiyor. 25-28 Eylül tarihleri arasında 2 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirilen 40dB anketinde PP yüzde 31,6 destek aldı. PP lideri Alberto Núñez Feijóo, partisinin radikal sağ Vox ile birlikte hükümet kurabileceğinin sinyalini verdi; Vox ankette yüzde 18,4 destek aldı. Sanchez'in Sosyalistleri ise yüzde 27,4 oranında kaldı. Aylarca erken seçim çağrısı yapan Feijóo, erken seçim kararını öğrendikten sonra “Nihayet!” dedi. Kendi anının geldiğine inanan Feijóo, bu kez anket sonuçlarının gerçeğe dönüşmesini sağlamak için destekçilerine seferberliği sürdürmeleri çağrısında bulundu.
Madrid'deki III. Carlos Üniversitesi'nden siyaset bilimci Pablo Simón bir röportajında, “Sağ, seçmenleri harekete geçirmek için Sanchez ve göç gibi konularda bir plebisit arayacak. Sol ise sağ ve aşırı sağın iktidara gelmesi halinde sosyal meseleler veya konut açısından ortaya çıkacak risklere dikkat çekmeye çalışacak" dedi.
Göç krizi ve yolsuzluk davaları
Sanchez hükümeti, Afrika'daki İspanyol toprağı Ceuta'ya bu yaz 80 bin göçmenin gelmesi de dahil olmak üzere çok sayıda krizle karşı karşıya kaldı. Bu durum, göçün İspanyol siyasetindeki temel meselelerden biri haline gelmesine yardımcı oldu. Bu sorunların yanı sıra Sanchez, partisinin içindeki yolsuzluk davalarıyla da karşı karşıya. Bunlar arasında yardımcılarından birinin mahkum edilmesi de bulunuyor. Ayrıca ailesiyle ilgili davalar da var. Erkek kardeşinin kamu görevinde bulunması yasaklanırken eşi de yargılanmak üzere mahkemeye sevk edildi. Sanchez'in yakın müttefiki olan eski Başbakan José Luis Rodríguez Zapatero da başbakanlığı döneminde kendisine verilen 1,3 milyon euro değerindeki mücevherlerle ilgili başka bir yolsuzluk davasına dahil oldu.
Madrid Complutense Üniversitesi'nden siyaset bilimci Cristina Monge bir röportajında, “Sol yeniden zemin kazanmak istiyorsa konut, sosyal haklar ve refah devleti hakkında konuşmalı. Ancak o zaman, 2023'te Sosyalist Parti'ye oy vermiş olup şimdi oy vermeyeceklerini söyleyen ya da oy verip vermeyeceklerinden emin olmayan 1,5 milyon seçmeni yeniden harekete geçirebilir” dedi.
Diğer Avrupalı siyasi liderlerin aksine Sanchez açısından paradoks şu: Seçime, euro bölgesinin büyük ekonomileri arasında en hızlı büyüme oranına sahip, işsizliğin mali krizden bu yana en düşük seviyede olduğu ve borç ile bütçe açığının kontrol altında bulunduğu bir ülkenin başbakanı olarak girecek. Sanchez, “Son üç yılda ülkemiz Avrupa Birliği'nde en hızlı büyüyen ekonomi ve en fazla istihdam yaratan ülke haline geldi. Elimizden gelen her şeyi yapacağız. Güveninizi kazanmak için yorulmadan çalışacağız" ifadelerini kullandı.