İran savaşı başlamadan önce Amerikan askeri komutanları, Güney Çin Denizi’ndeki bir uçak gemisi taarruz grubunu Orta Doğu’ya yönlendirdi. Bu hafta ise Pentagon, İran’ın insansız hava araçları ve roketlerine karşı korumayı güçlendirmek için Asya’dan gelişmiş hava savunma sistemleri taşımaya başladı. New York Times’a göre yönü değiştirilen silahlar arasında Güney Kore’deki THAAD sisteminden Patriot füzeleri ve önleyiciler de bulunuyor. Güney Kore, Pentagon tarafından Kuzey Kore’nin giderek büyüyen füze tehdidine karşı konuşlandırılan bu gelişmiş füze savunma sistemine ev sahipliği yapan tek Asya müttefiki. Amerikan yetkililere göre şimdi ilk kez bu sistemin önleyicileri bölgeden taşınıyor ve diplomatik ile lojistik ayrıntılar çözülebilirse fırlatıcılar da ardından gönderilebilir.
Henüz iki haftayı bile doldurmayan İran savaşı, ABD askeri liderlerinin “öncelikli harekat alanımız” olarak tanımladığı bir bölgede Amerika’nın güvenlik taahhüdünü şimdiden zorlamaya başladı. Uzun vadede ise yetkililer ve analistler, savaşın Amerikan nüfuzunu zayıflatacağını, Çin’in Amerikan gerilemesi yönündeki argümanlarını güçlendireceğini ve orta güçler arasında bir silahlanma yarışını hızlandıracağını söylüyor.
Savaşın altı günlük maliyeti 11,3 milyar dolar
Savaşın talepleri giderek artıyor. Avustralya bu hafta Orta Doğu’ya uçak, personel ve hava-hava füzesi sevkiyatı gönderdi. ABD ve Orta Doğu’daki müttefikleri saldırı füzeleri ile savunma önleyicilerini çok yüksek hızda tüketirken Japonya ve Tayvan olası silah teslimat gecikmeleriyle karşı karşıya. Pentagon yetkilileri salı günü ABD kongresine, savaşın maliyetinin sadece ilk altı günde 11,3 milyar doları aştığını tahmin ettiklerini söyledi.
Amerikalı askeri komutanlar New York Times’a, azalan mühimmat stokları ve başka bölgelere kaydırmalar konusunda endişeli olduklarını söyledi. Bu durum birçok bölgeyi etkiliyor. Asya’da ise ABD müttefikleri bu açığı özellikle keskin biçimde hissediyor. Çünkü Çin’in hızla büyüyen ordusu ve giderek daha agresif bölgesel hamleleriyle baş etmeye çalışıyorlar. Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung ise kabinesine yaptığı konuşmada, hükümetinin Pentagon’un hava savunmalarını taşınmasına karşı olduğunu ancak “bu konuda tamamen kendi istediğimizi yaptıramayacağımız da inkar edilemez bir gerçek” dedi.
Çin’in etkisi artabilir
Ekonomik ve güvenlik baskıları iç içe geçmiş durumda. Petrol fiyatları hızla yükselirken, petrolünün büyük kısmını Orta Doğu’dan alan üretim merkezi Asya özellikle savunmasız. Bölgenin borsalarında sert düşüşler görülüyor. Benzin karnesi uygulamaları özellikle Filipinler gibi ABD müttefiklerini ciddi şekilde etkiliyor ve bu durum Pekin’e bir fırsat sunuyor. Çin, Amerika’nın bölgenin ekonomik sıkıntılarına kayıtsız göründüğünü kullanarak kendisinin tek güvenilir süper güç olduğunu savunabilir. Savaş, Çin devlet medyasına ABD dış politikasını eleştirmek için bolca malzeme verdi. Devlet kontrolündeki China Daily gazetesi Salı günü, “Amca Sam”in kalın bir örümcek ağına yakalanmış halde gösterildiği bir karikatür yayımladı. Başlık şöyleydi: “ABD Ortadoğu bataklığında.”
“En kötü senaryoyu düşünmemiz gerekiyor”
Bölgedeki diplomatlar, savaşın taleplerinin Pekin’e toprak iddiaları konusunda daha serbest hareket alanı sağlayabileceğinden endişe ediyor. Çin Tayvan çevresindeki askeri uçuşlarını azaltmış olsa da deniz kuvvetleri bölgede ve başka yerlerde faaliyetlerini sürdürüyor. Geçen yılın sonlarında Çin, Güney Çin Denizi’nde Vietnam kıyıları açıklarındaki Paracel Adaları’nda yeniden ada inşasına başladı. Open Source Centre tarafından incelenen uydu görüntülerine göre son haftalarda tarama faaliyetleri yoğunlaştı. Antelope Reef’te yaklaşık 25 adet Çin gemisi vinçler ve inşaat ekipmanlarıyla yeni bir ileri karakol kuruyor.
Japonya da Tayvan’a yakın konumda olması ve Çin’in hak iddia ettiği adalara sahip olması nedeniyle hassas bir durumda. Japonya’nın petrolünün yüzde 90’ından fazlası Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ekonomik kriz ile askeri krizin birleşmesi Tokyo için özellikle endişe verici. Tokyo’daki Sasakawa Barış Vakfı’ndan kıdemli araştırmacı Tsuneo Watanabe, “Bu bir kabus olur. Japonya, Trump yönetimi altında her şeyin olabileceğini kabul ediyor. En kötü senaryoyu düşünmemiz gerekiyor” dedi.
Ülkeler silah konusunda Amerika’ya güvenemeyebilir
Hint-Pasifik’ten silah ve hava savunmalarının başka yerlere kaydırılması, Amerikan savaş makinesinin derinliğinin beklenenden daha sınırlı olduğunu gösterdi. Askeri hesaplamalar birçok ABD ortağını ürkütüyor. Patriot önleyici füzeleri tanesi yaklaşık 4 milyon dolara mal olabiliyor. ABD 2025 yılı boyunca toplam yaklaşık 600 adet üretti. Bazı tahminlere göre savaşın iki haftasından kısa sürede binden fazlası kullanıldı.
ABD ordusunun başka birçok kapasitesi de var. Amerikan hava saldırıları daha ucuz ve daha bol bulunan bombalara yönelmeye başladı. Ayrıca ocak ayında Lockheed Martin ile yapılan bir anlaşma Patriot sistemlerinin üretimini 2030’a kadar üç katına çıkarmayı hedefliyor. Ancak Trump yönetiminin teşvikiyle Amerikan askeri ekipmanlarına daha fazla harcama yapmayı kabul eden birçok ülkede İran savaşı, satın aldıkları silahların yakın zamanda teslim edilmeyebileceğini gösteren kırmızı bir alarm gibi görülüyor.
Japon hükümetinin ocak ayında yaptığı bir inceleme, toplam değeri yaklaşık 7,2 milyar dolar olan 118 Amerikan silah siparişinin sözleşmeler imzalandıktan en az beş yıl sonra bile teslim edilmediğini ortaya koydu. Tayvan’da ise savaşın durumu daha da kötüleştireceği endişesi var. Mühimmat eksikliği nedeniyle ABD’nin caydırıcılığının zayıflayabileceği ve Tayvan hükümetinin daha fazla Amerikan silahı satın almak için savunma bütçesini artırmayı halka anlatmasının zorlaşabileceği düşünülüyor.