ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre’nin her iki kanadında da tarihi bir zafer elde etmesinin ardından milletvekilleri, yeni döneme ilişkin gündemlerini oluşturmaya başlıyor. Listelerinin üst sıralarında, ABD Başkanı Donald Trump’ın önemli bir müttefiki ve yılın en büyük siyasi bağışçısı olan Elon Musk’ı nasıl hedef alacakları söyleniyor. Demokratlar, Musk ve şirketleri hakkında çok sayıda soruşturma başlatmayı planladıklarının sinyalini verdi. Bu planlar arasında, son birkaç yılda SpaceX’e verilen hükümet sözleşmelerinden herhangi birinin usulsüz şekilde verilip verilmediğini ve Musk’ın federal bir yüklenici olarak Hükümet Verimliliği Departmanı’nı (DOGE) yönetirken gizli bilgilere usulsüz biçimde erişim sağlayıp sağlamadığını araştırmak da bulunuyor. Seçimlerden önce Connecticut Senatörü Demokrat Richard Blumenthal, Ukrayna’nın Starshield ve Starlink’e savaş alanındaki erişiminin yakın zamanda neden kısıtlandığına ilişkin bir soruşturma başlatacağını duyurmuştu. Her iki hizmet de SpaceX’in uydu ağı aracılığıyla askerlere hayati önem taşıyan iletişim imkanları sağlıyor.
"Musk çok fazla güce sahip"
Bununla birlikte milletvekillerinin, belirli alanlarda fiilen tekel konumunda faaliyet gösteren SpaceX’i hedef almak için ekonomik ve ulusal güvenlik gerekçeleri de bulunuyor. Uydu odaklı danışmanlık şirketi Summit Ridge Group’un başkanı Armand Musey, “Savunma sanayisi, Cumhuriyetçilerin ya da Demokratların yönetiminde olsun, tek bir tedarikçiye bağımlı olmaktan hoşlanmaz. Musk çok fazla güce sahip çünkü başka hiç kimsenin sahip olmadığı bir teknolojiye sahip ve bu teknoloji savunma dünyasında giderek daha stratejik bir önem kazanıyor. Sanki İkinci Dünya Savaşı’ndaymışsınız ve atom bombasının nasıl çalıştığını anlayan tek bir kişi varmış gibi" dedi.
SpaceX’in geçen yıl elde ettiği 18,7 milyar dolarlık gelirin yaklaşık beşte biri federal kurumlardan geldi. Bu gelirin büyük bölümü, Starshield hizmetleri ve ulusal güvenlik amaçlı yükleri uzaya taşıyan Falcon 9 görevleri gibi programlar kapsamında Pentagon’dan sağlandı. Forbes, Kongre’de Demokratların çoğunluğu elde etmesi durumunda SpaceX’in geleceğine ilişkin sekiz analistle görüştü. Neredeyse tamamı, SpaceX’in aşırı derecede güç sahibi olmasından duydukları endişeyi dile getirdi. Ancak ABD’nin ulusal güvenliğini riske atmadan şirkete meydan okumanın zor olacağını savundular. Ayrıca Kongre, sözleşme verme veya iptal etme yetkisine de sahip değil; bu yetki yürütme organına ait. Dolayısıyla Kongre’nin SpaceX’i sınırlandırma kapasitesi oldukça kısıtlı.
Rakibi yok
Uzmanlara göre Kongre’nin atacağı adımlar bu nedenle büyük olasılıkla aşamalı ve temkinli olacak. Demokratların güçlü bir çoğunluğa sahip olduğu bir Kongre bile şimdilik SpaceX’ten radikal biçimde uzaklaşılmasını teşvik etmek istemeyebilir. Şirketin birçok önemli kullanım alanında gerçek bir rakibi bulunmuyor. Falcon 9 roketi, uzaya rakiplerinin çok ötesinde bir sıklıkla fırlatılıyor ve geçen yıl dünya genelindeki tüm yörünge fırlatmalarının yarısından fazlasını gerçekleştirdi. Ayrıca yeniden kullanılabilir roket teknolojisine öncülük etti ve tarihin orta ve ağır yük taşıma kapasitesine sahip en ucuz roketi konumunda. ABD, GPS sistemini mümkün kılan, keşif faaliyetlerinde kullanılan ve şifreli askeri iletişimi sağlayan uydular da dahil olmak üzere uyduları yörüngeye yerleştirmek için Falcon 9 uçuşlarından yararlanıyor. Pentagon'un büyük bir istekle test etmek istediği deneysel teknolojiler de bu roketlerle uzaya gönderiliyor.
Secure World Foundation'da uzay güvenliği ve istikrarından sorumlu baş direktör Victoria Samson, “İşin gerçeği şu ki ABD, uzaya erişim konusunda SpaceX'e bağımlı. ‘SpaceX'in tüm sözleşmelerini öylece iptal edeceğiz’ demek söz konusu olduğunda bunu yapamayız" dedi. Şirketin uydu ağı da ölçeği, yüksek kapasitesi ve son derece düşük gecikme süresi sayesinde rakipsiz durumda. Samson, “Starlink, yalnızca ABD'nin değil, müttefiklerimizin ve ortaklarımızın da askeri iletişim altyapısının çok büyük bir bölümünü oluşturuyor” diye konuştu.
Bu durum, çözülmesi zor bir dizi başka sorunu da beraberinde getiriyor. Geçen ay Musk'ın Ukrayna'nın Starlink ve Starshield erişimini şahsen kısıtladığına ilişkin haberler yayımlandı. Musk, Ukrayna'nın hizmet koşullarını ihlal ettiğini öne sürerek Starlink hizmetini yavaşlattığını kabul etti. Ancak Starshield'ı kısıtlama yetkisinin yalnızca ABD ordusunda bulunduğunu savunuyor.
Kongre sözleşmeleri iptal edemese de bir programın finansmanını tamamen kesebilir. Demokratlar şimdiden Golden Dome girişimini sonlandırmayı değerlendiriyor. SpaceX, bu girişim kapsamında kamuoyuna açıklanan sözleşme tutarlarının çok daha büyük bir bölümünü diğer tüm şirketlerden daha fazla elde etti. İlgili sözleşmelerin toplamı yaklaşık 8 milyar dolar. Bunun aksine Demokratlar, SpaceX'in rekabet avantajlarını zayıflatma potansiyeli taşıyan programlara ayrılan finansmanı artırabilir. İç Güvenlik Bakanlığı'nın gelişmekte olan teknolojiler politikası eski başkanı Nick Reese, Uzay Trafik Koordinasyon Sistemi'nin böyle bir seçenek olabileceğini söylüyor.
Bu sistemin amacı, Starlink gibi uydu operatörlerinin askeri verilerini ve gönüllü olarak paylaştıkları bilgileri kullanarak kamuoyuna uzaydaki durumsal farkındalık verilerine erişim sağlamak. Ancak sistem, Musk'ın DOGE tasfiyesi sırasında bütçesinin kesilmesinin ardından hayata geçirilmekte zorlandı. Kongre teorik olarak bu veri paylaşımının daha büyük bir bölümünü zorunlu hale getirebilir. Reese, “Alçak Dünya yörüngesi yalnızca tek bir şirketin uydularıyla büyük ölçüde dolu değil; aynı şirket aynı zamanda bu yörüngeye ilişkin tüm verilere de sahip. Dolayısıyla bu verileri şirketin elinden alıp kamuya açarsanız Starlink'i anında dezavantajlı duruma düşürmüş olursunuz" dedi.
Kamulaştırma seçeneği
Olasılıkların en uç noktasında ise SpaceX'in ya da Starlink gibi bir bölümünün kamulaştırılması seçeneği bulunuyor. Ekonomist Paul Krugman ve eski Çalışma Bakanı Robert Reich gibi etkili isimler son haftalarda bu yöndeki çağrılarını artırdı. Şirketlerin kamulaştırılması ABD'de emsali olmayan bir uygulama değil ancak diğer ülkelerde çok daha yaygın. ABD'de bu tür uygulamalar genellikle savaş dönemlerinde veya şirketlerin iflasın eşiğine geldiği durumlarda gerçekleşti. Kongre, zorunlu bir satın alma işlemini öngören bir yasa çıkarabilir.
Ancak uzmanlar, milletvekillerinin bu kadar ileri gitmesinin pek olası olmadığına inanıyor. Daha gerçekçi bir alternatif, belki de SpaceX'in kontrolsüz büyümesini yavaşlatmak amacıyla doğrudan şirketi hedef alan yeni yasal düzenlemeler getirmek olabilir. Bunun bir yolu, uzay fırlatmaları için ek risk değerlendirmeleri yapılmasını zorunlu kılmak olabilir. SpaceX halihazırda ABD'deki yörünge fırlatmalarının çok büyük çoğunluğunu gerçekleştiriyor. Ayrıca şirketin verimliliğinin ve maliyet avantajlarının temel kaynaklarından biri olan dikey entegrasyon modelini tehdit edecek yeni tedarik kuralları da getirilebilir. Örneğin, yeni uydu hizmeti sözleşmeleri kapsamında, yörüngeye yerleştirilecek uyduların, onları uzaya taşıyan roketi fırlatan şirketin mülkiyetinde olamayacağı şartı getirilebilir.
Musk'ın jeopolitik gücünü doğrudan hedef almak da bir seçenek. Örneğin Demokratlar, ABD'deki uydu iletişim hizmeti sağlayıcılarının, hükümetin izni olmaksızın savaş bölgelerindeki hizmetlerini kasıtlı olarak kısıtlamasını yasaklayabilir. Elbette tüm bu olasılıklar, Trump'ın veto engeline takılma riski taşıyor. Kongre bu vetoyu ancak üçte iki çoğunlukla aşabilir. Bu da Demokratların tarihi seçim zaferine rağmen elde etmeye hazırlandıkları sandalye sayısının çok üzerinde.
SpaceX'in hem roket fırlatma hem de uydu iletişimi alanlarında uzak da olsa rakipleri bulunuyor. Bunlar arasında Blue Origin, Amazon Leo, United Launch Alliance ve Rocket Lab gibi şirketler yer alıyor. Teorik olarak Kongre'nin etkisini gösterebileceği alan da yine burası. Eğer milletvekillerinin amacı ABD'nin SpaceX'e bağımlılığını azaltmaksa daha az riskli seçenek, Musk'ı bilinçli olarak zayıflatmaya çalışmak yerine uzay sektöründeki alternatif oyuncuları güçlendirmek olabilir. Ancak bu yavaş ilerleyecek bir süreç olur ve kendine özgü bir dizi kısıtlamayı da beraberinde getirir.
Demokratların Musk'ın etkisini en fazla azaltmak isteyebilecekleri alan olan savunma sektörü, bunu gerçekleştirmenin en zor olduğu alan olabilir. ABD'nin ulusal güvenliğine zarar vermeden Musk'ın gücünü sınırlandırmayı umuyorlarsa son derece dikkatli ve planlı hareket etmek zorundalar. Şimdilik planları henüz ilk aşamalarda görünüyor. Musk hedef alınacak, ancak bunun tam olarak nasıl yapılacağı henüz belli değil.