Geçen eylül ayında deneyimli seyircilerden oluşan bir kalabalık, SpaceX’in Falcon 9 roketinin 373’üncü kez uçuşunu izlemek için Cape Canaveral, Florida’da toplandı. Ancak roket Elon Musk’ın 7 bin 100’den fazla uydusuna katılacak bir Starlink uydusu taşımıyordu. Rokette, Starlink’in küçük bir rakibi olan ve SpaceX’in mevzuat gereği federal hükümete gönderdiği dosyalarda “meme hissesi” olarak alay ettiği AST SpaceMobile’ın beş uydusu vardı. Her biri yörüngede açılacak 65 metrekarelik bir antenle donatılmıştı. Bu, AST’nin kendisiyle alay eden şirketi bir gün alt edeceğini umduğu bir ağ kurma yolunda attığı ilk adımlardan biriydi.
Bu antenlerin boyutu –ve ileride bunların yerini alacak, daha da büyük 222 metrekarelik versiyon– CEO ve kurucu Abel Avellan’ın yeni bir pazar oluşturma planının anahtarı: Bu pazar da doğrudan telefonunuza gönderilecek uydu İnternet’i. Evleri, işletmeleri, araçları ve hatta Beyaz Saray’ı İnternet’e bağlamak için binlerce uydu kullanan SpaceX’in aksine AST’nin süper büyük antenleri, ona sadece 90 uyduyla küresel kapsama alanı sağlayacak. Şirket, 2026’nın sonuna kadar 60 uyduyu yörüngeye fırlatmayı planlıyor.
Amaç, cep telefonlarının bir kulenin menzili dışındayken bile bağlı kalmasını sağlamak. Uzak bir bölgede yürüyüş yaparken veya kıyıdan kilometrelerce uzaktaki bir tekneden bile arama yapabilirsiniz. 54 yaşındaki Avellan, “Vizyonumuz, insanlara bulundukları her yerde dezavantajsız bağlantı sağlamak” diyor.
Bu Starlink’in ana işi değil: 12,3 milyar dolarlık geliri büyük ölçüde evlere ve işyerlerine bağlı sabit baz istasyonlarına İnternet sağlamaktan geliyor. Bu ayrıca nisan ayı sonlarında planlanan 3 bin 200’den fazla uydunun ilk 27’sini fırlatan Jeff Bezos’un Project Kuiper’inin de vizyonu değil. Ancak Starlink telefon işini tamamen görmezden gelmiyor. Şu anda kullanıcıların telefonları hiç çekmediğinde Starlink üzerinden mesaj göndermesine izin vermek için T-Mobile ile beta testinde ve bu da ona AST’ye karşı erken bir avantaj sağlıyor. Starlink’in 350 milyar dolarlık afallatıcı değerlemesi, Nisan 2021’de özel amaçlı bir satın alma şirketi aracılığıyla halka açılan Midland, Teksas merkezli AST’nin yaklaşık 8,7 milyar dolarlık piyasa değerini fazlasıyla gölgede bırakıyor.
Yine de AST, uydu tabanlı mobil telefon planı için gelişen pazarda bir şansa sahip. Büyük fırsat, Avrupalılar ve Kuzey Amerikalılar’a şebeke dışı bağlantı değil, çoğunlukla gelişmekte olan ülkelerde yaşayan ve çevrimiçi olmakta zorluk çeken 2,6 milyardan fazla insana İnternet sağlamak. Çoğunun Starlink’i karşılayabilecek parası yok. Temel bir baz istasyonu 350 dolardan başlıyor; ardından konut Wi-Fi’ı için ayda yaklaşık 80 dolar gerekiyor. AST’nin fiyatlandırması hâlâ büyük ölçüde teorik ancak girişim cep telefonu faturasına eklenecek ayda birkaç dolarlık fazladan ödemeyle bunu sağlayabileceğini umuyor. Bu ikna edici bir teklif.
Geniş bant söz konusu olduğunda, “en ucuz ve en verimli yol telefonunuz” diyor Avellan. Yeni cep telefonu kuleleri inşa etmekten tamamıyla kaçınabilmek, telekomünikasyon şirketleri açısından da büyük maliyet tasarrufları anlamına gelebilir, henüz yatırım için haklı gerekçeler sunmayan pazarlara bu sayede uydu İnternet’i götürebildikleri takdirde. Deutsche Bank (AST’nin yatırımcılarından biri değil), şirketin gelirlerinin sağlayacağı ticari hizmet faaliyete geçtikten sonra 2026’da 370 milyon doları aşabileceğini, 2030’da da 5 milyar doların üzerine çıkabileceğini tahmin ediyor –üstelik Starlink’in binlerce uydu fırlatmaya devam etmek için ihtiyaç duyacağından çok daha düşük bir sermaye ile.
Her iki şirket için de en büyük engel uydu iletişiminin temel fiziği: Sinyal almak için uydudan telefonunuza doğrudan bir görüş hattı gerekli. Starlink, Project Kuiper ve çok sayıda Çinli firma, bu sorunu yer tabanlı çanaklarla sabit bağlantıyı sürdürmek için alçak dünya yörüngesine yerleştirilmiş binlerce küçük, ucuz uyduyla çözmeyi planlıyor. Telefonunuzdaki anten çok daha küçük; bu da yazılı mesajdan daha fazlasını iletmeye yetecek bant genişliği elde etmeyi zorlaştırıyor.
Ancak AST’nin uyduları Starlink’inkinden en az 50 kat daha büyük antenlerle donatılmış. Bu, mühendislik açısından zor bir iş; antenlerin fırlatma sırasında uydulara güvenli bir şekilde sığdırılması için temiz odalarda birleştirilmesi gerekiyor; ardından yörüngede tekrar dikkatlice açılıyor. Starlink uydularından çok daha karmaşık olan AST uydularının maliyeti yaklaşık 21 milyon dolar; bir Starlink uydusu ise yaklaşık 1,2 milyon dolara mal oluyor. Ancak sonuç gerçek geniş bant bağlantısı. AST’nin beş uydusu, Verizon, Vodafone, Rakuten ve AT&T ağlarındaki telefonlarla başarılı şekilde görüntülü görüşmeler yaptı. AST’lerin ömrü de daha uzun; Starlink uyduları beş ila yedi yılda bir değişim gerektirirken AST uyduları 10 yılda bir değişim gerektiriyor.
Maryland Üniversitesi havacılık mühendisliği profesörü John Baras, AST’nin büyük antenlerinin cep telefonuyla geniş banttan bağlantı kurmayı kolaylaştırdığını, çünkü bu antenlerin çok daha geniş bir alanı kapladığını ve hareket halindeki cihazlara sinyal iletmek üzere tasarlandığını söylüyor. Baras’a göre Starlink sistemini telefonlarda kullanmakta daha büyük zorluklar yaşayacak çünkü İnternet’i yerdeki sabit istasyonlara iletmenin bir yolu olarak tasarlanmıştı; sürekli hareket eden cep telefonlarına değil. Baras, ”Starlink’in sorunları olacak” diyor. SpaceX, konu hakkındaki yorum talebimize yanıt vermedi.
Büyük bir AST yatırımcısı olan AT&T’de kuleler ve dolaşımdan sorumlu başkan yardımcısı JR Wilson, Starlink ile AST arasındaki teknoloji yarışını 1980’lerin kaset yarışına benzetiyor. “Beta önce çıktı, ancak VHS ile aynı niteliklere sahip değildi” diyor ve daha iyi görüntü sunmasına rağmen yüksek fiyatı ve kısa kayıt süreleri nedeniyle başarısız olan Sony’nin talihsiz formatını hatırlatıyor. AT&T, gelecek yıl yörüngede daha fazla uydu olduğunda AST’nin hizmetini kullanarak uydu bağlantısı sunmaya başlamayı planlıyor.
AST şu anda Vodafone, Rakuten ve Verizon (hepsi yatırımcı) dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki onlarca telekom sağlayıcısıyla anlaşmalara sahip ve yaklaşık 3 milyar aboneye potansiyel erişim sağlıyor. Los Angeles merkezli B. Riley Securities’de analist olan Mike Crawford, büyük telekom şirketleriyle ortaklık kurmanın birçok avantaj sağladığını söylüyor. AST, Starlink’in hakim olduğu evlere yönelik uydu İnternet pazarından kaçınarak abone çekmek veya maliyetli yer altyapısı inşa etmek için para harcamak zorunda kalmıyor; ortakları zaten bunu yapmış durumda. AST, ayrıca dev geleneksel telekom şirketleriyle de kafa kafaya gelmekten kaçınıyor.
Venezuela doğumlu Avellan sektörün inceliklerini biliyor. İsveçli telekom devi Ericsson’da kariyerine başlamadan önce mühendislik okudu. İlk şirketi olan Emerging Markets Communications’ı 2000 yılında Afrika ve Orta Doğu’ya uydu iletişim hizmetlerinin yanı sıra yolcu gemileri ve kargo gemileri tedarik etmek için “50 bin dolar ve hamile bir eşle” kurduğunu söylüyor. Bu şirketini 2016 yılında uydu şirketi Global Eagle’a 550 milyon dolara satan Avellan, elde ettiği gelirin bir bölümünü sonraki yıl AST’yi kurmak için kullandı.
AST, 2019’da ilk gösteri uydusunu fırlattıktan sonra Vodafone, Rakuten ve AT&T’den, ayrıca Londra merkezli Shift Ventures gibi risk sermayesi kuruluşlarından 110 milyon dolar topladı. 2021’de özel sermaye şirketi New Providence tarafından desteklenen bir SPAC aracılığıyla halka açıldı ve ek 462 milyon dolar topladı. Şirketin hisseleri o zamandan beri iki katından fazla arttı ve şirketin yaklaşık yüzde 25’ine sahip olan Avellan’ın serveti 2,1 milyar doları buldu. Mart ayında AST ve Vodafone, AST’nin uydu bağlantısını Avrupa ve Afrika’daki mobil operatörlere sunmak için bir ortak yan girişim oluşturma planını kamuoyuna duyurdu.
Bu ortaklıklar ayrıca uydular ve telefonlar arasındaki iletişimi mümkün kılan radyo spektrumunun parçalarını da açığa çıkarıyor ve bu parçalar öncelikli olarak eski telekomünikasyon şirketlerine ait. Düzenleyicilerin (AST’nin verilerine 4G’ye eşdeğer bir hız kazandıran frekans için Ligado Networks’ten yapılan kritik kiralama da dahil olmak üzere) bu anlaşmalara yeşil ışık yakması durumunda AST’nin uyduları küresel olarak kapsama alanı sunabilecek. SpaceX şu anda yalnızca metin sunabiliyor, ancak bunun değişebileceği açık. B. Riley analisti Crawford’a göre Starlink, çok daha az ortaklıkla, “nakit açısından zengin ancak spektrum açısından fakir.”
Musk’ın iş yapmaya acımasız yaklaşımı göz önüne alındığında bu şaşırtıcı değil. “SpaceX, insanlardan istediğini alabileceği noktaya kadar sizinle ortaklık kuruyor ve sonra yüzünüze basıyor, değil mi?” diyor sektör analisti Chris Quilty. Yine de Musk’ın derin bağlantıları, AST’nin büyüyen işi için varoluşsal bir meydan okuma oluşturabilir. Musk’ın şirketinin AST’yi bir tehdit olarak gördüğü açık. SpaceX, Federal İletişim Kurulu (FCC) tarafından yönetilen bir dizi düzenleyici sorunu –spektrum erişimini, uzay çöpünü, astronomik gözlemleri engellemeyi– bahane ederek şirketle zıt düştü.
Bu FCC dosyaları ayrıca SpaceX’in AST’yi bir “meme hissesi” olarak nitelendirerek ciddiye almadığını ima ettiği yerler. SpaceX çekincelerinde de haklı: AST hisseleri halka açıldığından beri toplam yüzde 172 değer kazanmış olsa da geçen mayıs ayından bu yana yükselişte ve zirve noktası itibarıyla yüzde binden fazla sıçradı. Şirketin milyarlarca dolarlık piyasa değerini destekleyecek geliri neredeyse yok; 2024’te 300 milyon dolar harcayan AST sadece yaklaşık 4 milyon dolar gelir elde etti ve bu da tamamen Uzay Savunma Ajansı ile askeri uydu iletişim altyapısı inşa etmek için yapılan bir sözleşmeden geldi.
Tüm meme hisselerinde olduğu gibi AST’nin da peşinde heyecanlı hayranları var. AST’nin Reddit’teki yatırım topluluğunun 30 binden fazla aktif abonesi bulunuyor. Şirket, perakende yatırımcılarını uydularının eylül ayındaki lansmanına davet ettiğinde yaklaşık bin kişi geldi. Avellan, ilgi hakkında, “İnsanlar nerede yaşarsanız yaşayın veya çalışırsanız çalışın geniş bant sahibi olmakta hevesli” diyor, “Aynı zamanda yatırım yaparak ve bizim yaptıklarımızı takip ederek para kazanabilirse bu daha da iyi.”
Nasıl oynamalı
Bağlantı, kablosuz iletişim ve yayın kulesi gayrimenkul yatırım ortaklıklarına yönelik artan talepte daha sağlam bir oyun için American Tower’ın mobil veri yaygınlaşmasından ve 5G dağıtımlarından faydalanmaya devam etmesi gerekiyor; genişleyen veri merkezi segmenti de şirketi hibrit BT ve YZ iş yüklerinin artışından kâr elde edecek şekilde konumlandırıyor.
Bu arada teknoloji sektöründe yaşanan altına hücumda, hissedarlar muhafazakâr bir “kazma-kürek” karasal oyuncusundan gelen kayda değer bir sermaye değerleme potansiyeline eşlik eden yüzde 3,3 temettü getirisiyle ödüllendiriliyor. Moody’s, (aynı zamanda AST’de bir yatırımcı olan) AMT’nin küresel kablosuz altyapı pazarındaki lider konumunu, öngörülebilir gelir ve kâr tablosunu, tutarlı bir şekilde sağlam seyreden gelirin faizi karşılama oranını ve mükemmel likiditesini gerekçe göstererek şirketin güçlü bilançosunu ödüllendirdi.
John Buckingham, AFAM Capital Müdürü ve The Prudent Speculator Editörü.