Arama

Küresel mücadelenin kıskacında

Ekonomik güvenlik, liberal ekonomik kuralların önüne geçti; ulusal çıkarlar artık şirket kararlarını şekillendiriyor.

04 Kasım 2025, 08:00 Güncelleme: 25 Kasım 2025, 10:46

Küresel sistemdeki dönüşüm iş dünyasında bugüne kadar eşi benzeri görülmemiş gelişmelerin yaşanmasına yol açıyor. Bunun en son örneği, Hollanda hükümetinin Nexperia isimli çip şirketinin yönetimine el koyması. Evet, yanlış okumadınız. Dünyanın en liberal ekonomilerinden biri; yüzyıllar boyunca küresel ticaretin beşiği olagelmiş Hollanda, bir şirketin yönetimini kamu gücünü kullanarak ele geçirdi. 

İlk bakışta inanılması güç olan bu olayı incelediğimizde, küresel teknoloji ve jeopolitik güç mücadelesindeki değişimin izlerini görüyoruz. Çinli Wingtech şirketi 2019 yılında Hollanda makamlarının da onayını alarak Nexperia’nın çoğunluk hisselerini satın aldı. O dönemde Çinli firmaların -Çin devletinin de desteğiyle- Avrupa’da önemli yatırımlar yaptığını; özellikle de stratejik öneme sahip ileri teknoloji alanlarına yoğunlaştıklarını biliyoruz. İşte Nexperia’nın satın alınması da bu stratejinin bir parçasıydı. Çin devleti, desteklediği şirketler eliyle bu tür yatırımlar yaparak küresel ekonomik sistemdeki ağırlığını artıracak adımlar atıyordu.

Aslında Nexperia en ileri teknolojiye sahip çip üreticilerinden biri değil. Bu nedenle bugüne kadar Nvidia ya da TSMC kadar gündemi işgal etmemiş olabilir. Ancak yine de küresel tedarik zincirinde, özellikle de otomotiv ve akıllı telefon imalatında azımsanmayacak bir yere sahip. Üretim ve tedarikinde yaşanacak sorunlar çarpan etkisi yaratabilir. Dolayısıyla şirket yönetiminde kimin sözünün geçtiği önem taşıyor. 

Peki, nasıl oldu da bundan sadece birkaç yıl önce pek de dikkat çekmeyen bu satın alma işlemi bugün ABD, Çin ve Avrupa’yı içeren küresel bir mücadelenin odak noktasına dönüştü?

Jeostratejik dönüşümün izleri

Hollanda hükümeti yaptığı açıklamada, Nexperia şirketinin “yönetiminde ciddi aksaklıklar” yaşandığını ve bunun “Avrupa ve Hollanda topraklarında kritik teknolojilerin ve yetkinliklerin devamlılığına tehdit oluşturduğunu” ifade ediyor. Şirketin yönetimine el koymasını sağlayan yasal çerçeve ise bundan 70 yıl önce çıkarılan; ancak bugüne kadar hiç kullanılmamış olan “Olağanüstü Ürün Tedarik” kanunu. 

Şimdi gelelim işi küresel boyutta jeostratejik bir mücadelenin parçası haline getiren kısma. Anlaşılan o ki Hollanda hükümeti bu kararı tek başına almış değil. Mahkeme kayıtlarına göre ABD yönetiminden gelen baskı asıl belirleyici etken olmuş. ABD yönetimi, “şirketin CEO’sunun değişmemesi halinde Nexperia’nın ihracat kontrol listesinden çıkamayacağını” Hollanda hükümetine bildirmiş. Yani Hollanda hükümetinden, kendi topraklarında bulunan ama Çinli Wingtech’in çoğunluk hissedarı olduğu Nexperia şirketinin Çinli CEO’sunu değiştirmesini, aksi takdirde şirketin ihracatını kısıtlayacağı uyarısında bulunmuş. Çin tarafı ise buna karşılık olarak Çinli CEO’nun görevden alınmasını “jeopolitik bir müdahale” olarak yorumlayıp şirket çalışanlarına Hollanda hükümeti tarafından atanan yeni yönetimin kararlarına uymama talimatını verdi.

Yani bir şirketin yönetiminde kimin söz hakkı olacağına dair yaşanan bu gelişme aslında ABD ve Çin arasındaki jeostratejik mücadelenin bir yansıması. Ve görünen o ki, Avrupalı ülkeler de artık bu mücadelede cephelerini seçmeye zorlanıyorlar.

Ekonomik liberalizmden ekonomik güvenliğe

Hollanda hükümetinin yapmış olduğu bu müdahale, tekil bir olay olmanın ötesinde önemli bir dönüşümün de işareti. Bugüne kadar liberal ekonominin tüm kurallarına riayet eden bir ülkenin bile artık piyasayı şekillendiren kararları verirken “ekonomik güvenlik” paradigması çerçevesinde hareket ettiğini görüyoruz. Ulusal güvenlik ile ekonomik işleyişin birbirinden ayrılmaz bir biçimde iç içe geçtiğini ortaya koyan bu paradigmanın önümüzdeki dönemde giderek daha baskın hale geleceğini öngörmek zor değil. ABD ve Çin arasındaki mücadele kızıştıkça, ülkeler ve şirketler taraflarını seçmeye zorlanacaklar. 

Yöneticilerin bu zor kararları verirken ekonomik güvenliğin, diğer tüm çıkarların önüne geçtiği bir dönemde olduğumuzu hatırlamasında fayda var. 


Sayfa Sonu

Yüklenecek başka sayfa yok