Toplantıya Alibaba’nın kurucusu Jack Ma, Huawei Kurucusu Ren Zhengfei, BYD Başkanı Wang Chuanfu, Xiaomi CEO’su Lei Jun ve yapay zeka girişimi DeepSeek’in genç CEO’su Liang Wenfeng gibi isimler katıldı. Bu yöneticiler, Çin’in küresel ekonomik sistemde ve özellikle ABD ile olan teknoloji mücadelesindeki en önemli isimler. Dolayısıyla yıllar süren ve iniş çıkışlı bir ilişkiden sonra Xi Jinping ile tekrar aynı karede görünmelerinin sembolik bir anlamı var: Çin devleti, teknoloji sektöründe faaliyet gösterenler başta olmak üzere Çin şirketleriyle yeni bir mutabakata vardı.
Bu mutabakatı şöyle özetleyebiliriz. Çin Devleti bugüne kadar özel sektör üzerinde mutlak bir tahakküm kurmak üzere şirketleri yakından kontrol eden bir politika uyguluyordu. Bu politika özellikle Ali Baba’nın kurucusu Jack Ma’nın 2020 yılında Çin’in finans sektörünü düzenleyen devlet kurumlarını eleştirmesiyle ayyuka çıktı. Ma’nın bu konuşmasının bedeli ağır oldu. Kurucusu olduğu Ant Group, tarihin en büyük halka arzlarından birine hazırlanıyordu. Planlanan halka arzın değeri tam 37 milyar dolardı ve bu, Ant Group’un piyasa değerini yaklaşık 280 milyar dolara çıkaracaktı. Ancak Jack Ma’nın konuşmasından sadece birkaç gün sonra Çin Hükümeti hızlı bir hamleyle Ant Group’un halka arzını durdurdu. Mesaj netti: Devletin kurallarına göre oynamayan şirketleri bitiririz!
Ancak aradan yıllar geçti; Çin ekonomisinde ve küresel sistemdeki dengeler değişti. Bu değişimi üç ana eksende okumak mümkün:
- Çin’in gayrimenkul sektörü, ülkenin ekonomik büyümesini yıllarca sürükleyen temel faktörlerden biriydi. Ancak son dönemde bu sektörde ciddi bir kriz yaşanıyor. Çin’de yaşanan konut krizi nedeniyle ekonomiden 18 trilyon dolar silindi. Bu kriz, hane halkı servetini ve tüketici güvenini ciddi şekilde zedeledi, ekonominin büyüme motorlarından biri olan iç talebi baskıladı.
- ABD ve Çin arasında amansız bir teknoloji mücadelesi başladı. Başta çip olmak üzere kritik teknoloji ürünlerinin ihracat ve yatırımına engeller getirildi. Xi’nin 2025 yılı için belirlediği teknolojik özerklik stratejisi, ABD’ye olan bağımlılığı azaltmayı ve kendi üretim kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor.
- Çin’in yapay zeka alanındaki en yeni girişimi DeepSeek, küresel piyasalarda büyük bir hareketlilik yarattı. DeepSeek’in yarattığı heyecan, Çin özel sektöründe 1,3 trilyon dolarlık bir borsa rallisini tetikledi. Alibaba’nın hisse fiyatı yüzde 55 yükselirken BYD ve Xiaomi yüzde 40’tan fazla değer kazandı.
Tüm bu gelişmeler Xi Jinping’in özel sektöre dair bakışını değiştirmesine yol açtı. Eğer geleneksel sektörlerin daralmasını telafi etmek, ekonomide yeniden bir canlanma yaratmak ve ABD’ye karşı teknolojik yarışı kazanmak istiyorsa; yeni ve daha uyumlu bir strateji uygulaması gerektiğini fark etti. Bunun karşılığında da özel şirketlere eğer büyümek ve gelişmek istiyorlarsa devletin çizdiği çerçeveye uymak ve stratejilerini hükümet politikalarıyla uyumlu hale getirmek zorunda oldukları hatırlatıldı.
Bu mutabakatın ne kadar süreceği bilinmez. Ama Jack Ma ile Xi Jinping arasındaki bu tokalaşmanın yeni bir dönemi başlattığı kesin.