Finans dünyası yöneticileri ile ABD’nin dev perakende zincirlerinin CEO’ları, “nükleer ekonomik kış” ve market raflarının boş kalabileceği uyarıları ile ABD Başkanı Trump’ın ihracat vergileri konusunda geri adım atmasını sağladı. Nisan başında Çin hariç dünyanın büyük bölümüyle ticaret savaşını durduran ABD Başkanı Donald Trump, Çin konusunda da yumuşadı.
Bunda CEO’ların eleştirilerinin büyük payı vardı. Kuşkusuz Wall Street’teki sert düşüşler, tahvil piyasasındaki dalgalanma, yatırım bankaları ve Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) durgunluk uyarıları ve CEO’ların Cumhuriyetçi Parti senatörlerinin muazzam baskıları da etkili oldu.
Küresel ekonomiye dair uyarılarla başlayalım: IMF, gümrük vergilerinin belirsiz küresel ekonomik görünümü körüklediğini, küresel finansal istikrar risklerini artırdığını vurguladı.
Nisan ayında Washington’daki IMF - Dünya Bankası toplantıları sırasında yayımlanan “Dünya Ekonomisinin Görünümü” raporunda, ABD’de daha önceki raporda yüzde 2,7 olan 2025 büyüme öngörüsü yüzde 1,8’e çekilirken, Çin’in bu yılki büyüme hızının da yarım puan azalarak yüzde 4’e düşeceği öngörüldü. Euro Bölgesi büyüme tahmini de 0,2 puan düşüşle 0,8’e düşürüldü.
Dev yatırım bankaları arasında da gümrük vergilerinin durgunluğu tetikleyeceği endişeleri giderek güçleniyor. Goldman Sachs’ın “gümrük vergisi kaynaklı durgunluk riski” raporuna göre bu yıl yüzde 0,5’lik çok düşük bir büyüme bekleniyor ve gelecek yıl bir durgunluk olasılığı yüzde 45’e çıktı.
JP Morgan ise bu yıl küresel ekonomide durgunluk riskini yüzde 40’tan yüzde 60’a yükselttiğini duyurdu. “Kan dökülecek” başlıklı bir not ile yatırımcıları bilgilendiren JP Morgan’ın küresel ekonomi araştırma başkanı Bruce Kasman, karşılıklı artan gümrük vergilerinin etkisinin ABD iş dünyasındaki güvenin azalması ve tedarik zinciri kesintileri artması yoluyla hissedileceğini belirtti.
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ise son raporunda gümrük vergisi savaşı sonucunda küresel ticarette bu yıl daralma olacağını açıkladı. DTÖ, gümrük vergisi artışlarının yarattığı “ticaret politikası belirsizliği” nedeniyle küresel ticaretin görünümünün keskin bir şekilde kötüleştiğini, 2024’teki yüzde 2,9’luk ticaret artışına kıyasla 2025’te yüzde 0,2’lik bir daralma beklendiğini belirtti. Gümrük vergileri düşük kalsaydı bu yıl ticaret büyümesinin yüzde 2,7’ye kadar çıkabileceğini vurguladı.
Trump, 9 Nisan’da birden, gümrük vergilerini 90 gün süreyle müzakere amaçlı durdurduğunu duyurdu. Bu geri adımda özellikle finans dünyasının etkili isimlerinin gümrük vergilerini eleştirmeleri ve “bir felaket olacağını” bildirmeleri etkili oldu.
JPMorgan Chase’in CEO’su Jamie Dimon, yatırım yönetim firmaları BlackRock’ın CEO’su Larry Fink, Oaktree Capital Management’ın eş başkanı Howard Marks, Bridgewater’ın kurucusu Ray Dalio, Duquense Capital’in kurucusu Stanley Druckenmiller, hedge fonlar Citadel’in CEO’su Ken Griffin ve Pershing Square’in kurucusu Bill Ackman... Hepsi sosyal medyalarında ya da çeşitli platformlarda gümrük vergilerini sert biçimde eleştiren açıklamalar yaptı.
Trump, daha sonraki günlerde de özellikle ülkenin en büyük perakende zinciri Walmart, Target ve Home Depot’un CEO’larının uyarılarından rahatsız oldu. Üç büyük market zincirinin CEO’ları, gümrük vergileri ve ticaret politikasının tedarik zincirlerini bozabileceği, fiyatları artırabileceği ve rafları boşaltabileceği konusunda Trump’ı özel olarak uyardı.
Perakendecilerin uyarısı üzerine Çin konusunda da yumuşayan Trump, Oval Ofis’teki bir basın toplantısında Çin ile bir ticaret anlaşması yaparken sert oynamayı düşünmediğini söyledi. Ayrıca Çin’e uygulanacak nihai tarifenin yüzde 145 olmayacağını, ancak sıfıra da düşmeyeceğini belirtti.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in Çin ile ticaret savaşının “sürdürülemez” olduğunu, tarafların tansiyonu düşürmesini ve bir noktada anlaşmaya varmasını beklediğini söylemesinin ardından Wall Street toparlandı. 22 ve 23 Nisan günleri endeksler sert yükseldi. (Dow Jones yüzde 3,8 ve S&P 500 endeksi yüzde 4,2.) Trump’ın ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell’ı görevden alma niyeti olmadığını söylemesi de bu yükselişte etkili oldu.
Ancak 22 Nisan itibarıyla Dow Jones’ın aylık kaybı yüzde 7, S&P 500’ün de yüzde 6,9 oldu.
Bessent’in açıklamasının ardından Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump yönetiminin “Çin ile bir anlaşma için zemin hazırladığını” ve anlaşmaya doğru ilerleme kaydetmede “çok iyi iş çıkardığını” söyledi. Leawitt ayrıca Trump’ın açıklayıp daha sonra 90 gün süreyle geri çektiği gümrük vergilerinin ardından ABD’nin 18 ülkeden vergilerle ilgili yazılı teklif aldığını ve 34 ülke ile de doğrudan görüşmeler yapacağını açıkladı. Hindistan ile ticaret anlaşmasının şartları üzerinde mutabakata varıldığını da belirtti.
Çin, küresel ticarete nasıl hakim oldu?
2000 yılında ABD, Çin’den dört kat daha fazla ticaret yaparken ve dünyada birçok ülkenin ticaret ortağıyken 2024’e gelindiğinde Çin’in ticaret hacmi toplam yüzde bin 200 arttı ve neredeyse tüm ülkelerin en büyük ticaret ortağı oldu.
ABD
Ticaret: 5,3 milyar $
İhracat: 2 milyar $
İthalat: 3,2 milyar $
Çin
Ticaret: 6,1 milyar $
İhracat: 3,5 milyar $
İthalat: 2,5 milyar $
Kaynak: visualcapitalist
IMF baş ekonomisti Pierre-Olivier Gourinchas
Küresel ekonomik sistem sıfırlanıyor
Ocak ayındaki son Dünya Ekonomik Görünüm güncellememizden bu yana manzara değişti. Son 80 yıldır işleyen küresel ekonomik sistem sıfırlanırken yeni bir döneme giriyoruz. ABD’nin etkili gümrük vergisi oranı 100 yıldan uzun bir süre önce ulaşılan seviyelerin ötesine yükselirken, bu devam ederse artan ticaret gerginlikleri ve belirsizlik küresel büyümeyi önemli ölçüde yavaşlatacaktır.
Önerilerimiz ihtiyatlılık ve gelişmiş iş birliği çağrısıdır. Bariz öncelik ticaret politikası istikrarını yeniden sağlamaktır. Küresel ekonominin, uluslararası ticaret kurallarındaki uzun süredir devam eden boşluklardan bazılarını ele alan net, istikrarlı ve öngörülebilir bir ticaret ortamına ihtiyacı vardır. Para politikasının çevik kalması ve enflasyon baskılarının yeniden ortaya çıktığı yerlerde sıkılaştırma yaparak zayıf talebin hakim olduğu yerlerde ise gevşemeye yanıt vermesi gerekecektir. Ve merkez bankası bağımsızlığı temel bir taş olmaya devam etmektedir.
Hedge fon yöneticisi Bill Ackman
Nükleer kışa doğru gidiyoruz
Dostlarımıza ve düşmanlarımıza aynı şekilde büyük ve orantısız tarifeler uygulayarak ve böylece tüm dünyaya karşı küresel bir ekonomik savaş başlatarak ülkemize bir ticaret ortağı, iş yapılacak bir yer ve sermaye yatırımı yapılacak bir pazar olarak güveni yok etme sürecindeyiz.
Dünyadaki her ülkeye ekonomik nükleer savaş başlatırsak iş yatırımları durma noktasına gelecek, tüketiciler cüzdanlarını ve ceplerini kapatacak ve geri kalan dünyayla itibarımızı ciddi şekilde zedeleyeceğiz ve bunun iyileşmesi yıllar ve hatta on yıllar alacak.
Başkan, dünya çapındaki iş liderlerinin güvenini kaybediyor. Ülkemiz ve başkanı destekleyen milyonlarca vatandaşımız için sonuçlar, özellikle de halihazırda büyük bir ekonomik stres altında olan düşük gelirli tüketiciler için, ciddi şekilde olumsuz olacak. Biz buna oy vermedik.
Kendi kendimize yarattığımız ekonomik bir nükleer kışa doğru gidiyoruz ve siper almaya başlamalıyız.
(Pershing Square Capital Management’ın yöneticisi Ackman, bu açıklamayı sosyal medya hesabından ABD Başkanı gümrük vergilerini 90 gün süreyle ertelemesinden önce yaptı.)
JP Morgan Chase CEO’su Jamie Dimon
Uzun vadede felaket
Müttefiklerimizden bir ekonomik kopuş uzun vadede felaket olabilir. Son gümrük vergileri muhtemelen enflasyonu artıracak ve birçok kişinin durgunluk olasılığını daha fazla düşünmesine neden olacak. Haksız ticaretle mücadele etmenin birçok yolu var -sanayi politikası bunlardan biri, ancak doğru yapılmalı veya hiç yapılmamalı.
Son 20 yıldaki ticaret açığımız 12 trilyon doları aştı ve bu çok büyük. Ticaret açığının diğer tarafı, yıllar içinde yabancı yatırımcıların 30 trilyon dolarlık ABD menkul kıymetine sahip olmasına yol açan bir yatırım fazlasıdır. Oysa ABD yatırımcıları yalnızca 16 trilyon dolarlık yabancı menkul kıymete sahip. Zamanla yabancı yatırımcıların ABD’de giderek artan bir paya sahip olduğunu görebilirsiniz. Çin’in ABD varlıklarındaki varlığı yaklaşık 1,5 trilyon dolar olup bunun yarısı ABD Hazine tahvilleridir.