30 Altı 30: Küresel listede dört Türk

Forbes Türkiye’nin aralık ayı sayısının kapağında 30 Altı 30 listesine giren genç liderler vardı. Forbes ABD’nin bu yıl 15’incisini hazırladığı ve 20 kategoride 600 gencin sıralandığı 30 altı 30 listesinde de dört Türk yer alıyor. Delve’nin kurucusu 21 yaşındaki Selin Kocalar Yapay Zeka kategorisinde, Asepha’yı kuran Can Uncu Sağlık, Vox Aeris’in kurucusu Selene Sarı ve TrueMeter’ın kurucu ortağı Ali Sarılgan ise Enerji & Yeşil Teknoloji kategorisinde listede yer alma başarısı gösterdi. Bu yılki 30 Altı 30 listesinin geçen yıllardan en önemli farkı Y kuşağının yer aldığı son liste olması. Bundan sonra yayınlanacak her 30 Altı 30 listesi dünyanın her yerinde çalışma hayatıyla olan ilişkisi eleştirilen Z kuşağının başarılarını kutlayacak. Listeye giren genç Türk girişimciler kuşaklarına yönelik önyargılara başarılarıyla yanıt veriyor. Vox Aeris kurucusu Selene Sarı, “Z kuşağının üstüne fazla gidildiğini düşünüyorum” derken, Asepha kurucusu Can Uncu, meseleyi bir sorumluluk bilinciyle ele alıyor: “Herkes çalışmak zorunda değil. Ama size bir kaynak verildiyse, eğitim olanakları sunulduysa ve dünyada bir şeylerin yanlış olduğunu görüyorsanız, bunu değiştirmeye çalışın.” Yurt odasından 300 milyon dolara Selin Kocalar, 21 • Delve, Kurucu Ortak Selin Kocalar Delve’yi ortağı Karun Kaushik ile birlikte MIT’nin bir yurt odasında kurdu. Girişim 2025 yazında 300 milyon dolar değerleme ile 32 milyon dolarlık bir finansman turunu tamamladı. Forbes ABD’nin 30 Altı 30 listesine Yapay Zeka kategorisinde seçilen Selin Kocalar, ortağı Karun Kaushik ile Delve’in temellerini 2023 yılında MIT’deki bir yurt odasında attı. Sonra girişimlerine odaklanmak için MIT’deki eğitimlerini yarıda bıraktılar. İkilinin ilk hedefi, kliniklerde not almayı otomatikleştirmek için yapay zeka tabanlı bir tıbbi yazılım geliştirmekti. Ancak geliştirme sürecinde yapay zeka sistemlerinin yasal, etik kurallara uyum sağlamasının ne kadar karmaşık bir bariyer olduğunu fark ettiler. Bu zorluğu bir iş modeline dönüştürmeye karar veren ekip, rotayı tamamen değiştirdi. Bugün Delve, aralarında yapay zeka kodlama şirketi Lovable’ın da bulunduğu yaklaşık 500 şirket için uyumluluk süreçlerini yönetiyor. Girişim, şirketlerin yasal risklerini minimize ederken hem zamandan hem de bütçeden tasarruf etmelerini sağlıyor. Şirket, 2025’te Insight Partners liderliğinde 300 milyon dolar değerleme ile 32 milyon dolarlık bir finansman turunu tamamladı. Listenin en genç isimlerinden biri olan 21 yaşındaki Kocalar, Delve’i kurmadan önceki akademik geçmişi, bu hızlı yükselişin tesadüf olmadığını gösteriyor. Girişimini kurmadan önce MIT ve Stanford’da araştırmalar yürüten Kocalar, henüz 20 yaşındayken sekiz akademik makale yayımlama başarısı gösterdi. Genç girişimcinin bilimsel merakı lise yıllarına dayanıyor, o dönemde tasarladığı bir deney, Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) gönderilmek üzere seçilmişti. Yüksek eczacılık Can Uncu, 25 • Asepha, Kurucu Ortak Kanada’da ortağı Eunice Wu ile kurduğu Asepha, faks ve telefonla yürüyen eski sistemleri yüzde 90’a varan oranda otomatikleştirerek eczacıların iş yükünü hafifletiyor. Yapay zeka çılgınlığı kısa sürede büyük girişimler ve büyük servetler yarattı. Öyle ki Forbes’un hesaplamalarına göre 30 Altı 30 mezunu 19 yapay zeka girişimcisi dolar milyarderi oldu. 25 yaşındaki Can Uncu da bu teknolojik dalgayı, Kuzey Amerika sağlık sisteminin en büyük darboğazlarından birini aşmak için kullanmaya karar verdi. Ortağı Eunice Wu ile kurduğu Asepha, eczacıların omuzlarındaki ağır dokümantasyon yükünü hafifletmeyi hedefliyor. 19 yaşında yazılım okumak için Toronto’ya giden Uncu, en başından beri kendi işini kurmak istiyordu. Girişimcilik motivasyonunun nereden geldiğini şöyle anlatıyor: “Modern girişimcilik türünde olmasa da benim ailem kendi işlerinin sahipleri. Babamın da, dedemin de Türkiye’de küçük, orta boylu işletmeleri var. Ben o dükkanların içinde, yerel düzeyde de olsa iş sahibi olmanın onlara ne kadar keyif verdiğini görerek büyüdüm. Sonrasında da babamın hep ‘Sen daha iyisini yapabilirsin” demesi önemli bir destekti. Sermayesiz bir başlangıç yapmaya en uygun bölüm olduğu için yazılımı tercih ettim.” Bu tercih, eğitiminin üçüncü yılında, ChatGPT’nin dünyayı değiştirdiği 2022’de Kaliforniya merkezli çip devi AMD’de staj yaparken meyvelerini vermeye başladı. AMD’nin yapay zeka altyapısı üzerinde çalışırken işin mutfağını öğrenen Uncu, “Orada öğrendiklerim çok değerliydi ve kendi şirketimi kurabileceğimi düşündüm” diyor. Bu özgüvenle okula dönmek yerine Kanada’da bir start-up kuluçka merkezine katıldı. Uncu’nun hedefi, viral bir uygulamadan ziyade yapısal sorunları çözen köklü bir teknoloji şirketi kurmaktı. Kuluçka merkezinde tanıştığı Eczacı Eunice Wu, aradığı problemi ona sundu: Wu, gününün yüzde 80’ini hastalara danışmanlık yapmak yerine idari işler ve veri girişiyle harcıyordu. İkili, “Eczacılık alanında kullanılan bu programları nasıl otomatize edebiliriz?” sorusuyla yola çıktı. Ancak Asepha’nın doğuşu masa başında değil, sahada gerçekleşti. İlk müşterilerini bulana kadar bir buçuk yıl boyunca kapı kapı eczaneleri dolaştılar. O dönem üniversite fonlarından aldıkları 30 bin ila 50 bin dolar arasındaki hibe destekleriyle ayakta kalmaya çalıştılar. Uncu, o zorlu günleri şöyle anlatıyor: “Kendimize bir buçuk sene boyunca sadece asgari ücretin altında miktarlar ayırabildik. Toronto’da sadece hapisten yeni çıkmış bireylerin topluma kazandırılması için ya da evsiz bireylerin alındığı organizasyonların bulunduğu mahallelerde kalacak yer bulabiliyorduk. Çünkü en ucuz oralardı.” Saha çalışmaları ve blog paylaşımları, sonunda büyük şirketlerin dikkatini çekti. “Bir buçuk yıl her gün küçük eczanelerden birinde vakit geçirdik. Ondan sonra sahip olduğumuz bilgiyle bir anda çok büyük bir müşteriyle imza atabilir hale geldik” diyen Uncu, Asepha’nın temmuz ayındaki yatırım turlarında 4 milyon dolar aldığını söylüyor. Asepha’nın çalışma prensibi, ABD sağlık sisteminin parçalı yapısına (sigorta, hastane, doktor) ve hâlâ faks/telefon üzerinden yürümesine dayanıyor. Yazılım, mevcut eski sistemlerin üzerine bir katman olarak ekleniyor. Faks ile gelen reçeteleri okuyup sisteme giriyor, hastaları bir dakika içinde otomatik arayarak bilgilendiriyor. Şirketin gelir modeli de en az teknolojisi kadar iddialı: Sonuç odaklı ücretlendirme. Uncu bu modeli şöyle özetliyor: “Mesela 100 reçete geliyor, Asepha 50 tanesi üzerinde mükemmel sonuç elde edecek. Müşterilerimizden sadece bu mükemmel sonuç aldıkları reçeteler için ödeme yapmalarını istiyoruz. Buradaki ana tezimiz şu; yapay zeka bugün yüzde 50’sini mükemmel yapabiliyorsa, ileride yüzde 80 oranına gelecek. Biz gerçekten bir hastanın hayatını kolaylaştırmadıysak bundan bir ücret almak istemiyoruz.” Bu yıl veya en geç 2027’de Seri A yatırım turuna çıkmayı planlayan Asepha’nın iki büyük hedefi var: 100 milyon hastanın hayatına dokunmak ve ilaç alma sürecinin tamamını yapay zekaya sığdırmak. Ancak Can Uncu’nun kişisel hedefi teknoloji dünyasının biraz daha dışında: “Benim de tabii ki para değeri olarak hayallerim var ama bunun tek sebebi, açıkçası bir gün ne kadar çocukça duyulacaksa da Galatasaray’ın yönetim kuruluna dahil olabilmek” diyor Uncu ve ekliyor: “Oraya gelmek için iş alanında kendimi kanıtlamam gereken çok alan var. Şu an ana hedefim o. Çocukken de bu hayalime ‘saçma’ diyorlardı şimdi de diyorlar ama yine de bunu hayal etmekten vazgeçmedim.” Ses dalgaları ile temiz hava Selene Sarı, 29 • Vox Aeris, Kurucu Selene Sarı, kurucusu olduğu Vox Aeris ile hava kirliliği krizine mühendislik tabanlı bir çözüm getiriyor. Enerji ve Yeşil Teknoloji kategorisinde listeye giren Selene Sarı, Ankara’da başlayan hikayesini Los Angeles ve Londra hattında küresel bir yeşil teknoloji girişimine dönüştürdü. Havacılık ve otomotiv mühendisliği geçmişini çevre teknolojileriyle birleştiren Sarı, “Vox Aeris” adlı girişimiyle yüksek seviyeli hava filtrasyonunu herkes için erişilebilir kılmayı hedefliyor. Sarı’nın mühendislik tutkusu lise yıllarında, Ankara’daki bir sahafta bulduğu Joseph Katz’ın “Race Car Aerodynamics” kitabıyla başladı. “Aerodinamiğin uçaklar dışında arabalara ya da teknelere uygulanması ilgimi çok çekmişti” diyen Sarı, eğitim rotasını bu merak üzerine çizdi. Okulu görmeden, sadece kağıt üzerindeki akademik başarısına güvenerek tercih ettiği UCLA’de Havacılık ve Uzay Mühendisliği okudu. Üniversitede teoriyi pratiğe döken Sarı, Formula SEI öğrenci kulübünün aerodinamik ekibini kurarak ilk liderlik deneyimini yaşadı. Mezuniyet sonrası Los Angeles’ta elektrikli araç sektöründe aerodinamik mühendisi olarak çalıştı ancak girişimcilik fikri aklının bir köşesindeydi. Bu fikir, Imperial College London ve Royal College of Art’ın ortak yürüttüğü İnovasyon Tasarım Mühendisliği yüksek lisans programında somutlaştı. Sarı aerodinamiğe olan bu ilgisini üniversite yıllarında pratiğe döktü. UCLA’de Formula SEI öğrenci kulübünde aerodinamik ekibini kurarak, kulübün ilk aerodinamik paketinin tasarlanmasına öncülük etti. Mezuniyet sonrası bir elektrikli araç start-up’ında çalışarak erken aşama şirketlerin dinamiklerini yakından gözlemledi. Sarı’nın kariyerini bir teknoloji girişimine dönüştüren kıvılcım, İngiltere’de ölüm nedeni resmi kayıtlara “hava kirliliği” olarak geçen ilk kişi olan Ella’nın hikayesi oldu. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl 8 milyon insan hava kirliliği nedeniyle hayatını kaybediyor; dünya nüfusunun yüzde 99’u kirli hava soluyor. “Ella’nın hikayesi de bana şunu gösterdi: Hayatımızda çok büyük bir etkiye sahip olmasına rağmen hava kirliliğinde farkındalık konusunda çok gerideyiz. Dönüp bu alandaki teknolojiye baktım. Şu an biz niye bunu engelleyemiyoruz, niye Ella gibi insanları kaybediyoruz?” Selene bu sorunu bir mühendis olarak ele almaya karar verdi ve hava kirliliğine sebep olan maddelerin en başta kaynakta üretilmesini nasıl engelleyebileceğini düşünmeye başladı: “Filtreleme teknolojilerine baktığımızda örneğin HEPA filtreler aslında havayı çok iyi bir şekilde filtreliyor. Bu partikülleri yüzde 99,7’ye kadar tutabilen filtreler var. Fakat bu teknoloji şu an var olmasına rağmen bu kadar insan kirli havaya maruz kalıyor. Peki neden?” Yanıt, mevcut filtrelerin yüksek enerji tüketimi ve bina sistemlerine getirdiği ağır yükte gizliydi. Bu verimsizliği çözmek için Vox Aeris doğdu. Sarı’nın geliştirdiği sistem, “akustik aglomerasyon” yöntemini kullanıyor. Teknoloji, havadaki zararlı mikro partikülleri filtreye ulaşmadan önce ses dalgaları kullanarak birbirine çarptırıyor ve kümeler haline getiriyor. Böylece partiküller büyüdüğü için daha düşük enerji tüketen filtrelerle bile yüksek verim alınabiliyor. Sarı, iş modelini şu sözlerle özetliyor: “Biz filtre üretmiyoruz. Biz filtrelemeden önce devreye giren, sistemi daha akıllı hale getiren bir ön şartlandırma teknolojisi geliştiriyoruz.” B2B modelle çalışan sistem, mevcut havalandırma altyapılarına sonradan eklenebiliyor. Vox Aeris henüz satış aşamasında değil. Şirket, Ar-Ge sürecini ağırlıklı olarak İngiltere’deki kamu fonları, mikro hibeler ve hızlandırma programlarıyla yürütüyor. Sarı, bilinçli bir şekilde dış yatırım almayı ertelediğini söylüyor. “Alternatif finansman yollarının mümkün olduğunu görmek istedim” diyen Sarı, bu sayede teknolojinin mühendislik kontrolünü elinde tutabildiğini belirtiyor. Vox Aeris’in uzun vadeli hedefi, yüksek seviyeli hava filtrasyonunu binalar için standart ve erişilebilir bir teknoloji haline getirmek. Sarı bunu “yüksek kaliteli temiz havayı demokratize etmek” olarak tanımlıyor. Özellikle Kaliforniya gibi hava kirliliği ve yangın riski yüksek bölgelerde, enerji tasarrufu sağlayan bu tür çözümlere ilginin artması bekleniyor. Yapay zekalı fatura avcısı Ali Sarılgan, 28 • TrueMeter, Kurucu Ortak Ali Sarılgan, GameStop’ta edindiği enerji yönetimi tecrübesinden yola çıkarak, şirketlerin enerji faturalarını yapay zeka ile yöneten TrueMeter’ı kurdu. TrueMeter, zincir işletmelerin tüm enerji faturalarını tek merkezde toplayıp analiz ederek şirketlere yüzde 10 – 15 tasarruf sağlıyor. Ali Sarılgan, İstanbul’dan Silikon Vadisi’ne uzanan yolculuğunda, şirketlerin en büyük gider kalemlerinden biri olan enerji yönetimini kökten değiştiriyor. Ortağı Özge İşleğen Wojdyla ile kurduğu TrueMeter, yapay zeka destekli altyapısıyla çok şubeli işletmelerin finansal verimliliğini artırıyor. Robert Kolej yıllarında Stanford’a yaptığı bir ziyaretle rotasını ABD’ye çeviren Sarılgan, Stanford Üniversitesi Yönetim Bilimi ve Mühendisliği bölümünden mezun oldu. Mezuniyetin ardından San Francisco’da McKinsey’de çalışmaya başladı. Burada özellikle yeşil enerji, güneş paneli üreticileri ve büyük şirketlerin enerji verimliliği projeleri üzerinde çalıştı. Sarılgan’ın girişim fikrini netleştiren kırılma noktası ise GameStop deneyimi oldu. ABD genelinde binlerce mağazası bulunan şirketin enerji tüketimini analiz etmeye çalışırken yaşadığı zorluk, ona bir pazar boşluğunu gösterdi: “Burada bir yılda ne kadar enerji kullanılacağını incelemek projelerimden biri oldu. Yapamadım, gerçekten zorlandım. Her mağaza farklı eyalette, farklı şebekeye bağlıydı. Bu işin ne kadar dertli olduğunu görünce, sürecin yapay zeka ile otomatize edilip edilemeyeceğini düşünmeye başladım. Tam o sırada da ortağım Özge İşleğen Wojdyla ile tanıştık.” Birlikte 2023 sonunda kurdukları TrueMeter, başlangıçta evlere odaklansa da kısa sürede GameStop gibi çok şubeli zincirlere yöneldi. ABD’deki parçalı enerji altyapısında 500 - 600 şubeli bir şirketin muhasebesini tutmanın zorluğunu gören Sarılgan, geliştirdikleri yapay zeka ajanı ile bu kaosu çözüyor. TrueMeter’ın geliştirdiği yapay zeka ajanı, tüm bu faturaları tek bir merkezde topluyor; tüketimi analiz ediyor, hatalı ya da gereksiz maliyetleri tespit ediyor ve şirketleri daha ucuz hatta yeşil enerji kaynaklarına yönlendiriyor. Şirket, müşterileri adına faturaları ödüyor, enerji kullanımını şeffaf biçimde raporluyor ve ortalama yüzde 10 - 15 arasında tasarruf sağlıyor. En büyük avantajı ise “sıfır altyapı yatırımı” olması. Sarılgan, “Bizim çözümümüzde şirketlerin güneş paneli kurmasına veya batarya almasına gerek yok. Mevcut sistem üzerinden, sadece yazılımla tasarruf yaratıyoruz” diyor. Yine de ilk müşterilerini bulmaları hiç kolay olmamış. Kapı kapı dolaşarak küçük işletmelerle görüşmüşler. Sarılgan ilk müşterileriyle buluşma hikayelerini gülerek anlatıyor: “Lokanta sahiplerine e-posta atıp ‘Elektrik faturanız hakkında 10 dakika konuşun, size çikolata gönderelim’ diyorduk. Sabah yedi buçukta biri aradı ve pazarlama konusunda çok başarısız olduğumuzu söyleyip bağırdı. Sonra şebekesinden nefret ettiğini söyleyip nasıl bir hizmet verebileceğimizi sordu.” Telefonda bağıran adam ilk müşterileri oldu ve iki yıldır o pizza zinciriyle beraber çalışıyorlar. 1,5 milyon dolarlık ilk yatırımlarını 2024’ün sonunda aldılar. Bunun yarısı San Francisco merkezli Pear VC’den diğer yarısı da Enis Hulli ve Arın Özkula’nın yönettiği E2VC’den. Ondan sonra Pear’in hızlandırma programından geçtiler ve Haziran 2025’teki seriyle birlikte toplam 5,5 milyon dolar yatırım topladılar. Sarılgan, TrueMeter’ın büyüme stratejisini “pragmatizm” üzerine kuruyor. Arka planda yeşil enerjiyi teşvik etseler de öncelikleri finansal verimlilik. “Biz CFO’lara satıyoruz” diyen Sarılgan ekliyor: “Onlar önce faturanın nasıl ödeneceğini ve ne kadar tasarruf edeceklerini soruyor. ABD’de her yıl 1 trilyon doların üzerinde enerji faturası ödeniyor. Bunların çoğu Amazon’un, Google’ın kendi elektrik santralleri olan veri merkezleri değil. McDonald’s ve Cheesecake Factory’ler gibi büyük zincir markalar bu faturaları ödüyor. Biz de onların hayatını kolaylaştırarak hem zamandan hem paradan tasarruf ettiriyoruz.” Bu yolculuk onu 30 Altı 30 listesine taşıdı. Ali Sarılgan, listeye girdiğini annesinden gelen bir WhatsApp mesajı ile öğrenmiş: “Instagram’ına bak!”