Birleşik Krallık'tan 56 yaşındaki sanat koleksiyoncusu Stephen Smith, 2024’ten bu yana ikincil piyasa baskı ve edisyonları için bir satış ve yönetim platformu olan MyArtBroker üzerinden eserler satın alıyor. 2024’te İngiliz soyut sanatçı Bridget Riley’nin Echo adlı baskısını 7 bin 500 sterline (10 bin 300 dolar) satın aldı. Platformun anlık değerleme aracını kullanıyor ve daha önce galerilerden alışveriş yaparken fazla ödeme yaptığı için bunu faydalı bulduğunu söylüyor. “Belirli bir baskının o anki fiyatına dair oldukça iyi ve doğru bir izlenim veriyor” diyor.
Büyük bir engel olarak görülüyor
Sanatın ne kadar etmesi gerektiğini bilmek oldukça zor çünkü birçok galeri fiyatları açıklamıyor ve galeri ile sanat tüccarlarının satışları nadiren kamuya duyuruluyor. Kamuya açık tek satış bilgisi, müzayede piyasasında yeniden satılan eserlerden gelir. Bu durum alıcılar için hayal kırıklığı yaratabilir. Ya satın alma konusunda yeterince kendilerine güvenmezler ya da Smith gibi sanat için fazla ödeme yaptıklarını söylerler. 2025 Deloitte Private ve ArtTactic Sanat ve Finans Raporu için ankete katılan koleksiyonerlerin yarısından fazlası, piyasanın şeffaf fiyatlandırma eksikliğini büyük bir engel olarak gördüklerini belirtti.
Koleksiyonlarının değerini takip ediyorlar
Buna karşılık, daha fazla şirket koleksiyonerlerin tekil sanat eserleri için fiyat tahmini alabilmesini sağlayan yapay zeka destekli değerleme araçları geliştirdi. Koleksiyonerler ve sanat piyasası uzmanlarına göre bu araçlar özellikle daha düşük fiyat aralıklarında yeni alıcıların güvenini artırıyor ve mevcut koleksiyonerlerin koleksiyonlarının değerini takip etmesine olanak tanıyor. Bazı şirketler bu değerleme modellerini, koleksiyonerlerin sanat eserlerini teminat göstererek kredi almasını ya da koleksiyonlarını sigortalamasını sağlamak için de kullanıyor.
"Modeli üç buçuk yıldır eğitiyoruz"
Koleksiyon yönetimi, satış ve sanat finansmanı platformu Artscapy koleksiyonerler için ücretsiz fiyat tahminleri sunuyor, ayrıca ücretli ekspertiz hizmetleri ve sanat danışmanlarına erişim sağlıyor. Artscapy CEO’su Alessandro De Stasio, “Değerleme ve ekspertiz için yapay zekayı ChatGPT’nin çok erken modelleriyle kullanmaya başladık; modeli üç buçuk yıldır eğitiyoruz" diyor.
Artscapy’de ChatGPT modeli yalnızca belirli veri kaynaklarıyla eğitiliyor; müzayede satışları, Artscapy platformundaki satışlar, doğrulanabilir dış özel satışlar ve Artscapy koleksiyonerlerinden gelen veriler. Ayrıca şirketin kendi algoritmasıyla destekleniyor. Bu algoritma üyelerin koleksiyon değerlerini takip etmelerini sağlıyor ve şirketin sanat kredisi ile sanat sigortası hizmetlerini destekliyor. Artscapy’nin ücretsiz yapay zeka tahminleri bu modele dayanıyor. Bir koleksiyoner bir eserle ilgili bilgi ve fotoğraf yüklediğinde, şirketin 59,99 sterlinlik ekspertiz hizmeti tahmini değer, muhtemel likidite ve oynaklık bilgilerini içeren kapsamlı bir rapor sunuyor.
Taklit sorunu
Öte yandan MyArtBroker, değerleme aracı için üretken modeller yerine kendi öngörücü makine öğrenimi sistemini kullanıyor. Genel Müdür Charlotte Stewart, kullanıcılar yapay zekadan değerleme isterse ChatGPT’ye bir eserin değerini sorabileceklerini ve veri setindeki mevcut tüm bilgileri tarayacağını söylüyor. “Sorun şu ki bu piyasada her zamankinden daha fazla kirli veri var” diyor. Örneğin Andy Warhol’un Marilyn baskılarının binlerce farklı versiyonu bulunuyor ancak bunlar orijinal, yetkili çoğaltım ya da hatta poster olabilir.
MyArtBroker’ın algoritması 400 müzayede evinden baskı ve edisyon satış verilerini, ayrıca özel satışları ve platformdaki güncel koleksiyoner talebini içeriyor. Ayrıca renk, imza ve kağıt türü gibi bir eserin değerini etkileyebilecek 40 farklı faktörü daha, insan uzmanların gelen verileri denetlediği gözetimli öğrenme yöntemiyle değerlendiriyor. Stewart, “Sürecin her aşamasında bir insan var” diyor.
Ücretsiz değerleme aracını kullanan biri örneğin Andy Warhol’u ve sanatçının Marilyn baskılarından birini seçerse, adil piyasa değeri için bir fiyat aralığı alıyor. Daha kesin bir değerleme isteyen koleksiyonerler şirket uzmanından talepte bulunabiliyor; uzman algoritmayı kullanmakla birlikte, hala insanlar tarafından daha iyi değerlendirilen kondisyon, nadirlik ve provenans gibi diğer değişkenleri de hesaba katıyor.
Alan için önemli bir sorun, sanat piyasası verilerinin büyük kısmının eksik olması. Sanat satışlarının yüzde 60’ından fazlası galeriler ve tüccarlar tarafından kapalı kapılar ardında yapılıyor. Bu nedenle birçok araç sağlayıcı müzayede satış verilerine ve kendi platformlarındaki özel satışlara dayanıyor. De Stasio, “Piyasa için büyük soru, özel sanat işlemlerine ölçekli biçimde nasıl erişileceği ve bu çok zor” diyor.
Sanat piyasasının en etkili müzayede fiyat veri tabanına sahip platformu Artnet de bu soruyu değerlendiriyor. 2025’te yatırım şirketi Beowolff Capital, Artnet’i devraldı ve önde gelen çevrimiçi sanat pazaryeri Artsy’de kontrol hissesini satın aldı. Beowolff CEO’su Andrew Wolff, Artnet’in müzayede verileri ile Artsy’nin birincil piyasa satış ve kullanıcı davranışı verilerini birleştiren yapay zeka destekli veri ve analizler geliştirmek istiyor. Ayrıntılar henüz netleşmemiş olsa da Wolff, hem bu iki pazaryeri üzerinden alım satım yapan kişiler hem de sanat kredisi veya sigorta gibi destek hizmetleri için bu veriler üzerine kurulacak değerleme araçlarının pek çok kullanım alanı olduğunu düşünüyor.
Yapay zekanın görsel tanıma ve eşleştirme yetenekleri ile müze ve galeri sergileri ve etkili Instagram hesaplarından gelen büyük miktarda veriyi tarama kapasitesi; özellikle birincil piyasada, değerleme modellerine güvenilir bilgi miktarını hızla artırabilir. Wolff, Artnet ve Artsy’nin yeni modellerinin sergi geçmişleri, akademik atıflar, haber makaleleri ve sosyal medya ile arama trendleri gibi girdileri de içereceğini söylüyor. “Bu modelleri besleyebilecek çok sayıda yapılandırılmış ve yapılandırılmamış sanat piyasası verisi var ve bu sezgisel yöntemleri geliştirmeye başlıyoruz” diyor.