Fransa’nın önde gelen yapay zeka şirketi Mistral’ın kurucu ortağı ve CEO’su Arthur Mensch, şubat ayında Hindistan’ın Yeni Delhi şehrinin merkezinde düzenlenen AI Action Summit’te sahneye çıktığında, yalnızca küçük bir kalabalık toplayabildi. Hemen herkes, süper zeka yapay zekaların vaatleri ve tehlikeleri üzerine vaazlar veren OpenAI’dan Sam Altman ya da Anthropic’ten Dario Amodei’yi dinlemeyi tercih ediyor. Ancak Mensch’in dinleyici kitlesindeki küçük yönetici ve araştırmacı grubu çok farklı bir mesaj alıyor: Dünyanın geri kalanı yapay zeka kaderini Silikon Vadisi’ne bırakmamalı, kendisi kontrol etmeli ve e Mensch bunu yapmalarına yardımcı olabilir. Mencsh, “Yapay zeka hakimiyet değil, güçlendirme aracı olmalı" diyor.
Mensch’in Mistral ve genel olarak yapay zeka için vizyonu tek bir kelimeyle özetlenebilir: bağımsızlık. Silikon Vadisi’ndeki kapalı kutu rakiplerinin aksine, Mistral’ın çoğu yapay zeka modeli teknoloji çevrelerinde 'açık' olarak adlandırılıyor. Bu tür açık kaynak benzeri modellerde müşteriler sistemin içine girip kendi verileriyle özelleştirme yapabiliyor ya da ücretsiz indirip çevrimdışı (hatta dizüstü bilgisayarda) çalıştırabiliyor.
Bu mesaj karşılık buluyor. Geleneksel yöneticiler, OpenAI ve Anthropic’in dünyayı saran söylemlerinden ve Çinli yapay zeka şirketlerinin yükselen tehdidinden ürkmüş durumda. Mensch’in kontrol ve egemenlik vurgusu rahatlatıcı geliyor; ayrıca Mistral’ın mühendislerini göndererek sistemi kurup işletme vaadi de cazip. Verinizin ofisten, hatta ülkeden çıkmasına bile gerek yok.
Avrupalı şirketlerin özel ilgisi
33 yaşındaki Mensch, Paris’in popüler 10. bölgesindeki Mistral ofislerinden Forbes'a konuşurken, “Açık bir teknoloji yığını üzerine temel iş otomasyonu ve ürünler inşa etmeye izin veren gerçekten tek şirket biziz ve bu dünyanın her yerinde değerli” diyor. Avrupalı şirketler özellikle Mistral’a ilgi gösteriyor. Almanya’da bir eyalet hükümetinin resmi işlerde Microsoft Office kullanımını bırakması ve Fransa’nın video görüşmeleri için Zoom’a alternatif geliştirmesi gibi gelişmeler, güvenli ve Avrupa yapımı yapay zeka vaadiyle Mensch için fırsatlar yaratıyor.
ABD Başkanı Donald Trump da işlerin artmasında etkili. Trump'ın ticaret savaşı, Grönland’ı ilhak etme tehditleri ve Amerikan teknoloji şirketlerini yasal düzenlemelerden koruma vaatleri, yazılımdan veri merkezlerine ve şimdi de yapay zekaya kadar Amerikan ürünlerine bağımlılık konusunda endişeleri artırdı. Mensch, “Müşterilerimize sağladığımız bağımsızlık ürünümüz için kritik” diyor.
Mistral’ın elindeki avantajlara ihtiyacı var. Mensch ve kurucu ortakları Guillaume Lample ile Timothée Lacroix, Amerika’daki önde gelen yapay zeka laboratuvarlarının Paris kollarından gelen Fransa’nın en iyi teknik yeteneklerinden. Ancak Mistral, yapay zeka performans sıralamalarında giderek geriye düşüyor. Öyle ki popüler bir ölçüte göre en iyi modeli, Anthropic’in dokuz ay önce yayımladığı bir Claude sürümüne karşı bile kaybederdi. Dahası, Çinli girişim DeepSeek ve teknoloji devi Alibaba’nın yeni açık modellerinin de gerisinde kalıyor.
Rakiplerinin gücü
Bu şaşırtıcı değil. Mistral’ın Amerikalı rakipleri nakit açısından çok güçlü. Bugüne kadar (BNP Paribas ve Bpifrance gibi Fransız kurumlar dahil) topladığı 3,1 milyar dolardan daha fazlasını yılda harcamaya hazırlar. Çinli rakipleri ise modelleri daha ucuza eğitebildiklerini iddia ediyor ancak modellerini eğitmek için ChatGPT ve Claude’u milyonlarca kez sorgulayarak Amerikan şirketlerinden “damıtma” yoluyla bilgi elde ettiklerinden şüpheleniliyor.
Performansın takıntı haline geldiği bir alanda bu durum Mistral’ı geri planda bırakmalıydı. Ancak Mensch, Avrupa’da üretilmiş daha küçük ve ucuz bir modelin, çok daha güçlü ama kapalı kaynaklı Amerikan modellerine kıyasla hükümetler ve küresel şirketler için daha uygun olduğuna inanıyor. Ayrıca yatırımcı Jeannette zu Fürstenberg’e göre ciddi Batılı şirketlerin Çin modellerine güvenmesi de fazla riskli.
Bu strateji işe yaradı: 2025’te 200 milyon dolar gelir elde edildi. Mensch, yüksek hesaplama ve veri maliyetleri nedeniyle şirket henüz kâr etmese de aralık ayına kadar aylık yaklaşık 80 milyon dolar gelir seviyesine ulaşmayı hedeflediklerini söylüyor. 2023’te Andreessen Horowitz’in 415 milyon dolarlık yatırım turuna liderlik eden ve şimdi kendi yapay zeka yatırım şirketi AMP’yi yöneten Anjney Midha, “Sorulması gereken soru şu: Mistral bağımsızlık sıralamasında zirvede mi?” diyor.
"Fransız dehasının bir örneği"
Mistral; Londra merkezli HSBC, İngiliz perakende devi Tesco ve dünyanın kapasiteye göre üçüncü büyük deniz taşımacılığı şirketi CMA CGM ile anlaşmalar yaptı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Mistral’ı “Fransız dehasının bir örneği” olarak nitelendirerek ordudan iş bulma kurumlarına kadar devlet kurumlarında kullanılmasını sağladı. Şirket ayrıca Singapur ordusu ile ve Yunanistan ile Lüksemburg hükümetleriyle de çalışıyor. Fürstenberg’e göre Mistral 100 milyar dolarlık bir şirket olmazsa, bu ancak kendi hataları yüzünden olur.
Üç kurucu ortak milyarder odu
Silikon Vadisi çevreleri, girişimin gelirinin bir kısmını Palantir Technologies tarzı danışmanlık anlaşmalarından elde ettiği için artık bir “sistem entegratörü”ne dönüştüğünü söyleyebilir. Ama strateji işe yarıyor. Mistral artık Avrupa’nın en değerli teknoloji şirketi olan ASML’in desteğine sahip. Eylül ayında ASML, 2 milyar dolarlık yatırım turuna liderlik etti ve ürünleri ile araştırmalarında Mistral’ın yapay zekasını kullanmak üzere anlaşma yaptı. Bu yatırım turu şirketin değerini 14 milyar dolara çıkardı ve üç kurucu ortağın her biri yüzde 13 hisseyle 1,8 milyar dolarlık servete ulaştı.
Büyümeye devam etmek için Mistral’ın, ABD ve Çin’deki yapay zeka süper güçlerinden kaçmak isteyenler için güvenli liman rolünü tam anlamıyla değerlendirmesi gerekiyor. Elbette modellerini geliştirmeyi tamamen bırakamaz. Bir noktada OpenAI ve Anthropic’in modelleri o kadar iyi olabilir ki bazı büyük müşteriler güvenlik ve egemenlikten vazgeçip ham performansı tercih edebilir.
Mensch, Paris banliyösünde fizik öğretmeni bir anne ve küçük bir sunucu şirketi işleten bir babanın çocuğu olarak doğdu. Üçüncü nesil bir bilgisayar bilimcisi olan Mensch, 35 yaşındaki Lample ile Paris’in seçkin École Polytechnique okulunda tanıştı. Lample, Pierre ve Marie Curie Üniversitesi’nde (şimdi Sorbonne Üniversitesi'nin parçası) yapay zeka alanında doktora yaparken 2016’da Meta’nın yapay zeka araştırma biriminde işe girdi ve burada 34 yaşındaki Lacroix ile çalıştı. Paris-Saclay Üniversitesi'nde doktora aldıktan sonra Mensch iki yıl doktora sonrası araştırma yaptı ve 2020’de Google’ın Paris ofisinde DeepMind üzerinde çalışmaya başladı.
Burada Mensch, büyük dil modellerinin sanılandan çok daha düşük maliyetle geliştirilebileceğini gösteren çığır açıcı bir makalede yer aldı. Lacroix ve Lample ise bu fikirleri kullanarak Meta’nın Temel Yapay Zeka Araştırma laboratuvarında düşük maliyetli açık modeller geliştirdi. Llama adlı proje Şubat 2023’te yayımlandığında anında büyük ilgi gördü: küçük, ucuz ve güçlü, akademisyenler ve bütçesi kısıtlı girişimler için ideal. Üçlü kısa süre sonra işlerinden ayrıldı. Mensch o günleri şöyle hatırlıyor: “Fransa’da ne yapabileceğimizi zaten düşünmeye başlamıştık.”
Yıllar içinde Avrupa geride kaldı
Uzun yıllardır, dot-com patlamasından sosyal medyanın yaygınlaşmasına ve bulut teknolojisinin ortaya çıkışına kadar, Avrupa teknoloji alanında geride kalmış durumda. Mistral’ın kurucu ortakları, kıtanın kendi yapay zeka modellerine ihtiyacı olduğuna ve sosyalist hükümetlerin ile endüstri devlerinin bu modellerin masraflarını karşılayacağına inanıyordu. Şirkete, kış aylarında Akdeniz’i vuran şiddetli bir rüzgârın adını verdiler. Silikon Vadisi'ndeki risk sermayesi şirketi Lightspeed, 2023 yılında o dönem Avrupa'nın en büyüğü olan 115 milyon dolarlık bir tohum turuna liderlik etti.
Aynı yılın ilerleyen aylarında piyasaya sürülen Mistral’ın ilk modelleri de büyük yankı uyandırdı. Mensch, OpenAI’ın ChatGPT’sinin maliyetinin çok altında bir maliyetle mükemmel bir yapay zeka geliştirilip çalıştırılabileceği yönündeki sözünü tutmuştu. Şirket daha sonra, doğal olarak “Le Chat” adını taşıyan kendi ChatGPT tarzı uygulamasını piyasaya sürdü; Appfigures’a göre bu uygulama, ilk yedi haftasında 1 milyon kez indirildi ve bu indirmelerin çoğu Fransa’dan gerçekleşti.
HSBC’nin Bilgi Teknolojileri Direktörü Stuart Riley’nin belirttiğine göre Mistral şu anda HSBC’nin Londra ofislerinde bir ekip görevlendirmiş durumda ve bu ekip, bankanın 200 bin çalışanının uyum denetimleri gibi tekrarlanan görevleri otomatikleştirebilmesini sağlayacak yapay zeka araçları geliştiriyor. Riley, HSBC’nin birçok yapay zeka modeliyle çalıştığını ancak Mistral’ın hassas verilerin işlendiği iş akışları için önemli bir boşluğu doldurduğunu belirtiyor: “Elbette bu modellerin ve verilerin tam olarak doğru coğrafi bölgede bulunduğundan emin olmamız gerekiyor.”
Mistral için ne OpenAI ne de Anthropic’in taklit edemeyeceği bir avantaj: Mensch’in Macron ve diğer Avrupalı liderlerle olan “topluluk dayanışması” olarak adlandırdığı şey. O, Mistral’ın kaderinin Avrupa’nın kaderiyle kaçınılmaz bir şekilde bağlantılı olduğunu biliyor. “Biz başarılı olursak, Avrupa da başarılı olur” diyor. Sadece kıtayla sınırlı değil. Mensch, Mistral’ın gelirinin yaklaşık yüzde 40’ının ABD ve diğer Avrupa dışı müşterilerden geldiğini belirtiyor. Orada satış argümanı vatanseverlikten çok kontrol ve maliyetle ilgili. Amerikan yönetim kurullarındaki yetkililerin de dev yapay zeka şirketlerinin hırsları konusunda endişelenmek için nedenleri var. Mensch, “Avrupa ile Amerika arasındaki karşıtlık bakış açısının doğru olduğunu düşünmüyorum. Bence doğru olan, açık kaynak ile kapalı kaynak modelleri arasındaki karşılaştırma" diyor.