Amerikalı yatırımcılar, yapay zeka alanında rahatsız edici bir gerçekle yüzleşiyor: Dünyadaki en güçlü açık modeller artık Amerika Birleşik Devletleri’nde değil, Çin’de geliştiriliyor. Son bir yılda, giderek artan sayıda teknolog ve finansçı, ABD’nin açık-ağırlık yapay zeka pazarını DeepSeek, Moonshot AI ve Z.ai gibi Çinli laboratuvarlara sessizce kaptırdığı uyarısında bulundu. Yaygın olarak takip edilen bir ölçüte göre bu endişe artık teorik değil. Bağımsız yapay zeka kıyaslama kuruluşu Artificial Analysis’in yapay zeka liderlik tablosuna göre, en iyi altı açık modelin tamamı Çinli şirketler tarafından geliştiriliyor. Bu modeller hızla yaygınlaşıyor: OpenRouter ve girişim sermayesi şirketi Andreessen Horowitz tarafından yayımlanan bir rapora göre Çin menşeli açık modellerin toplam yapay zeka kullanımındaki haftalık payı 2024’ün sonlarında yüzde 1,2 iken Aralık ayında neredeyse yüzde 30’a fırladı.
Çin'in liderliğini tersine çevirmek istiyor
Andreessen Horowitz genel ortağı Martin Casado Forbes’a verdiği demeçte, “Yapay zeka girişimlerinin yaklaşık yüzde 20’si açık kaynak modeller kullanıyor ve bu şirketlerin yaklaşık yüzde 80’inin Çinli açık modelleri tercih ettiğini söyleyebilirim” dedi. San Francisco merkezli Arcee AI bu eğilimi tersine çevirebileceğine inanıyor. Açık yapay zeka modelleri geliştiren bir temel model laboratuvarı olan şirket, Forbes’a konuşan ve konuyla ilgili bilgi sahibi iki kaynağa göre şirket değerlemesini 1 milyar doların üzerine çıkaracak şekilde 200 milyon doların üzerinde bir yatırım turu için yatırımcılarla görüşüyor. Arcee AI’ın iddiası şu: Batılı yatırımcılar, Çin’in sınır seviyesindeki açık modellerine yerli bir alternatif sunmanın hem ticari hem de ideolojik nedenlerle desteklenmeye değer olduğunu görecek.
Arcee’nin en büyük rakibi, aynı hedefle geçen yıl 2 milyar dolar toplayan, iki eski Google DeepMind araştırmacısı tarafından kurulan Reflection AI olacak. Bu hafta Arcee, Meta’nın en büyük Llama 4 varyantıyla karşılaştırılabilir olduğunu söylediği Trinity Large adlı temel modelini yayımladı. Arcee, Trinity Large ve üç daha küçük açık modeli 20 milyon dolara ve altı aydan kısa sürede eğitebildiğini belirtti. Laboratuvarlar genellikle eğitim maliyetlerini açıklamazken, girişim sermayesi şirketi Innovation Endeavors, Llama 4’ün eğitiminin 300 milyon doların üzerinde, OpenAI’nin GPT-4 modelinin eğitiminin ise 100 milyon dolara mal olduğunu tahmin ediyor. DeepSeek ise popüler R1 modelini yalnızca 294 bin dolara eğittiğini açıkladı.
Daha fazla şeffaflık ve kontrol
Şimdi 30 kişilik girişim, ölçek büyütme konusunda agresif bir hamle yapıyor. Kaynaklara göre şirket OpenAI’ın GPT-5.2’si veya Google’ın Gemini 3’ü gibi elit, kapalı modellerle arasındaki farkı kapatmak amacıyla 1 trilyonun üzerinde parametreye sahip açık bir model eğitmek istiyor. Model geliştirmeye ek olarak Arcee AI, kurumsal ve kamu sektöründeki işlerini de büyütmeyi planlıyor. Şirket, müşterilerin Arcee’nin açık modellerini kendi özel verileriyle sürekli olarak eğitebileceği bir platform kurmayı hedefliyor. Arcee, potansiyel yatırımcılara bu yaklaşımın kapalı sistemlerin “kara kutu” ekonomilerine kıyasla daha fazla şeffaflık ve kontrol sunduğunu söylüyor.
Pitchbook’a göre Arcee Suudi Arabistan’ın Aramco’su, Microsoft’un M12 Ventures’ı, Samsung NEXT Ventures ve Emergence Capital Partners gibi yatırımcılardan halihazırda 30 milyon dolar topladı. Çinli rakipleri gibi Arcee de modellerini ağırlıklı olarak açık şekilde yayımlıyor, yani parametreleri herkese açık hale getirirken eğitim veri setlerini gizli tutuyor. Bu strateji, Çinli DeepSeek’in bir yıl önce Batı’daki maliyetlerin çok altında eğitildiği bildirilen yüksek performanslı bir modelle yapay zeka pazarını sarsmasının ardından ivme kazandı. Ancak DeepSeek’in yarattığı şok kısa ömürlü oldu. Nvidia, tek bir günde 600 milyar dolar piyasa değeri kaybettikten sonra, Çinli laboratuvarın aslında Amerikan modellerini geçmediğini savunan analizlerin ardından haftalar içinde toparlandı.
O zamandan bu yana Çin, açık ağırlıklı temel modeller geliştiren laboratuvarları agresif biçimde sübvanse ediyor. Şu anda listelerin zirvesinde, değeri 4,3 milyar dolar olduğu bildirilen Çinli yapay zeka laboratuvarı Moonshot AI’ın Kimi K2.5 modeli yer alıyor. Rakipler Zhipu ve MiniMax ise bu ayın başlarında Hong Kong’daki halka arzlarında sırasıyla 558 milyon dolar ve 620 milyon dolar topladı.
ABD'li şirketler geri adım atıyor
Bu arada Amerikalı teknoloji devleri geri çekiliyor gibi görünüyor. Bir zamanlar açık kaynak yapay zekanın savunucusu olan Meta’nın, Llama 4 açık kaynak modellerinin hayal kırıklığı yaratmasının ardından kapalı kaynak modellere yöneldiği bildiriliyor. Amerikan açık modellerinin en iyisi olan OpenAI’nin gpt-oss modeli bile küçük ve verimli bir model olarak tasarlandı. Forbes’a konuşan bir kaynak, “Bugünlerde açık olan her harika şey Çin’den çıkıyor. Arcee, ABD merkezli fonların Amerikan açık kaynak modelleri geliştiren bir şirkete ilgi duymasını ve heyecanlanmasını umuyor" dedi. Arcee’nin stratejisinin Çin’in ölçeğiyle ve hızıyla rekabet edip edemeyeceği hala açık bir soru. Ancak açık yapay zekada güç dengesi doğuya kayarken, Arcee kendisini bunu denemeye istekli nadir Amerikan girişimlerinden biri olarak konumlandırıyor.