Uçaklardaki Wi-Fi bağlantısı uzun zamandır yavaş ve sorunlu. Ancak havayolları bunu değiştirmek için kıyasıya bir yarış içinde. Daha hızlı ve daha güvenilir internet erişiminin müşteri çekmelerine ve mevcut müşterilerini korumalarına yardımcı olacağını uman birçok havayolu şirketi, uçaklarını Elon Musk’ın SpaceX şirketi tarafından işletilen uydu internet hizmeti Starlink’i kullanacak şekilde donatıyor. American Airlines, geçen hafta binden fazla uçağına Starlink kuracağını açıkladı.
Ancak Delta Air Lines, Starlink’i tercih etmedi. Bu karar, SpaceX’in üst yöneticisi Musk’ı kızdırdı. Musk, geçen ay Delta’nın üst yöneticisinin Amazon’un uydu hizmetini tercih ettiği için “işini kaybedeceğini” söyledi. Daha önce de Starlink’i tercih etmeyen Avrupalı havayolu Ryanair’in üst düzey yöneticisini hedef almıştı. Musk ayrıca Hindistan’daki oligarkların Starlink’in ülkede faaliyet göstermesini engellediğini öne sürerek bunu “Hindistan halkına karşı işlenmiş bir suç” olarak nitelendirdi.
Yıllar içinde maliyetler düştü
Uçuş sırasında internet erişimi sunan ilk ticari havayolu, Boeing tarafından geliştirilen bir hizmeti kullanan Lufthansa oldu. Şirket bu hizmeti 2004 yılında sunmaya başladı. Ancak Boeing, projeyi yalnızca iki yıl sonra sonlandırdı. New York Times’ın haberine göre diğer sağlayıcılar bu boşluğu doldurdu ve ABD’li havayolları 2000’li yılların sonlarında Wi-Fi hizmeti sunmaya başladı. Ancak bu hizmetler çoğu zaman pahalı, yavaş ve güvenilmez olduğundan çok az yolcu tarafından kullanılıyordu. Yıllar içinde maliyetler düşmeye başladı. Delta, 2023 yılında şirketin sadakat programına üye olan yolcular için Wi-Fi ücretlerini kaldırdı. JetBlue Airways ise yıllardır ücretsiz internet erişimi sunuyordu. Ancak sektördeki dönüşümü başlatan Delta oldu.
Wi-Fi neden bu kadar önemli?
Birçok havayolu, sık uçan yolcu programlarına kaydolan yolculara ücretsiz internet hizmeti sunuyor. Bu programlar, şirketlerin yolcular hakkında daha fazla bilgi toplamasına, onları daha fazla bilet satın almaya ve kredi kartlarına başvurmaya teşvik etmesine olanak tanıyor. American Airlines’ın üst yöneticisi Robert Isom, geçen ay düzenlenen bir sektör konferansında havayolunun sadakat programının rekor hızla büyüdüğünü söyledi. Isom, “Bunun büyük bir kısmını ücretsiz Wi-Fi sağlıyor” dedi.
Yöneticiler ayrıca daha önce sundukları internet hizmetleri yetersiz olduğu için Starlink’e geçtiklerini söylüyor. Alaska Airlines yöneticileri bu yaz, Starlink kullanılan uçuşlarda müşteri memnuniyetinin yaklaşık yüzde 20 daha yüksek olduğunu belirtti. Ancak bazı sektör uzmanları, yolcuların havayolu seçimini birçok farklı nedene göre yaptığını ve Wi-Fi’ın en önemli etken olmadığını söylüyor.
Havacılık sektörüne danışmanlık hizmeti veren IdeaWorksCompany’nin yöneticisi Jay Sorensen, “Gelecekte sık sık uçacak kişiler, kendi tercihleri doğrultusunda seçim yapacak ve zamanla kendilerine en uygun programı bulacaklar. Bunu gerçekten siz yaratamazsınız” dedi. Ancak bu, Wi-Fi’ın önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Sorensen’e göre tıpkı alkolsüz içecekler ve atıştırmalıklar gibi internet erişimi de yolcuların artık beklediği bir hizmet haline geldi.
Musk-Delta gerilimi
Yüksek hızlı Wi-Fi hizmetine geçiş yapan büyük ABD havayollarının çoğu, uyduları eski uydulara kıyasla Dünya’ya daha yakın yörüngelerde bulunan Starlink’i tercih ediyor. American, Alaska, United ve Southwest Airlines, Starlink’i seçti. Ancak ABD’nin en kârlı havayolu Delta ile JetBlue, henüz kullanıma sunulmamış bir uydu internet hizmeti olan Amazon Leo’yu tercih etti.
Delta bu yıl ortaklığını duyurduktan sonra Musk, havayolunun “müşterileri için işleri acı verici, zor ve pahalı hale getirmek istediğini” söyledi. Geçen hafta ise Delta’nın CEO’su Ed Bastian’ın, görevine mal olabilecek bir hata yaptığını öne sürdü. Musk bu açıklamayı, Bastian’ın Musk ile çalışmanın akıllıca olmayacağını söylediğine ilişkin doğrulanmamış bir habere yanıt olarak yaptı.
Bastian, “Bunu ne kamuya açık bir ortamda ne de özel bir ortamda söylerim. Söylediğimiz şey, farklı bir yol izlemeye karar verdiğimiz için Starlink ile çalışmadığımız” ifadelerini kullandı. Cuma günü Delta, eylül ayında sona eren üç aylık dönemi kapsayan yılın üçüncü çeyreğinde 20,2 milyar dolarlık gelir açıkladı. Bu, şirket tarihindeki en yüksek gelir oldu.
Musk, fikir ayrılığı yaşadığı yöneticileri, siyasetçileri ve diğer kişileri ilk kez eleştirmiyor. Hedef aldığı isimler arasında Bastian’ın yanı sıra Amazon’un yönetim kurulu başkanı Jeff Bezos ve Ryanair’in üst yöneticisi Michael O’Leary de bulunuyor.
"Starlink’ten daha ucuza mal olacak"
Delta’nın Leo’yu kullanma kararı riskli olabilir. Diğer havayolları bazı uçuşlarında Starlink hizmeti sunmaya başlamışken Delta, Amazon’un hizmetini uçaklarına kurmaya ancak 2028 yılında başlayacak. Bastian, bunun Delta’nın hiçbir iyileştirme yapmadığı anlamına gelmediğini söyledi. Havayolunun mevcut internet sağlayıcılarından biri olan Viasat, kısa süre önce iki yeni uyduyu hizmete soktu. Bastian, bu uyduların “müşterilerimiz için oyunun kurallarını değiştireceğini” belirtti.
Bastian, Delta’nın Amazon’u tercih etmesinin nedeninin, bu hizmetin havayoluna Starlink’ten daha ucuza mal olacak olması ve Amazon aracılığıyla müşterilerine başka avantajlar da sunmayı ummaları olduğunu söyledi. Delta, son yıllarda kısmen müşterilerinin kredi kartlarını, dinlenme salonlarını ve diğer şirketlerle yapılan iş birliklerini beğenmesi sayesinde kârlılığını korudu. Örneğin Delta müşterileri, Starbucks’tan kahve satın alarak ve Uber üzerinden araç çağırarak mil kazanabiliyor.