Rusya’nın artan saldırıları ve Beyaz Saray’ın baskısıyla karşı karşıya kalan Ukrayna güçleri bu hafta yaptıkları açıklamada, hayati önem taşıyan uydu tabanlı iletişim hizmetlerine erişimlerinin bir kısmını kaybetmeleri nedeniyle cephedeki operasyonlarının aksadığını belirtti. Ukrayna silahlı kuvvetleri yıllardır, alçak Dünya yörüngesindeki uydular aracılığıyla internet bağlantısı sağlayan SpaceX’in Starlink hizmetine güveniyor. Daha yakın zamanda ise bu hizmetin askeri sınıf kardeş ürünü Starshield’ı kullanmaya başladı. Ukrayna bazı askeri operasyonların tehlikeye girdiğini belirtti ve özellikle Starshield’a getirilen kısıtlamalara dikkat çekti.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin silah teknolojileri danışmanı Serhiy Beskrestnov, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Silahlı kuvvetlerimiz bu kısıtlamalar hakkında önceden bilgilendirilmedi ve bu durum bir dizi görevin başarısızlıkla sonuçlanmasına yol açtı” diye yazdı. Beskrestnov, Starshield kullanan ve saatte yaklaşık 161 kilometre üzerinde hızla hareket eden cihazlara uygulanan kısıtlamaların “mevcut siyasi durumla” bağlantılı olduğunu söyledi. SpaceX’in “terminaller” olarak adlandırdığı ve kullanıcılara uydu interneti ileten cihazlar, yüksek hızlarda hareket ederken yönlendirmeye yardımcı olmak amacıyla araçlara veya insansız hava araçlarına (İHA) yerleştirilebiliyor.
Kısıtlamadan SpaceX mi sorumlu?
ABD'deki Donald Trump yönetimi, Ukrayna’ya Rusya’ya yönelik saldırılarını sınırlandırması için baskı yapıyor. Washington, Kiev’i Rus petrol rafinerilerine saldırmayı durdurmaya yönlendirerek küresel piyasalara daha fazla dizel yakıt sunulmasını sağlamaya çalışıyor.
Ukrayna Savunma Bakanlığı yetkilileri sorumluluğu SpaceX’e yükleyerek şirketin Starshield terminallerinin çalışmasını tek taraflı olarak kısıtladığını söyledi. Yetkililer, bu kısıtlamanın İHA görevlerinin yürütülmesini zorlaştırdığını, cephe hattındaki lojistik, keşif ve sinyal aktarımı kapasitelerini azalttığını belirtti. Ukrayna’nın Starshield ile yaşadığı sorunlar, ülkenin Musk ve şirketinin uydu interneti hizmetleriyle olan karmaşık geçmişindeki son güncel sorun.
Starshield nedir?
Giderek daha fazla insan, SpaceX’in bir yan kuruluşu olan Starlink’i tanıyor. İnternet sağlayıcısı olarak bazı evlere de hizmet veren Starlink’in abone sayısı bugün 13 milyonu aşmış durumda. SpaceX, 2022 yılının sonlarında kamuoyuna duyurulan Starshield’ı “özellikle devlet müşterileri ve ulusal güvenlik uygulamaları için tasarlanmış güvenli bir uydu ağı” olarak tanımladı. Starshield, gizli bilgilerin barındırılabilmesi ve işlenebilmesi için Starlink’ten daha gelişmiş güvenlik özellikleri sunuyor. SpaceX, şirketin internet sitesinde Starshield’ın “ABD Savunma Bakanlığı ve diğer devlet ortaklarının kullanımına yönelik ABD ulusal savunma ihtiyaçlarını desteklemek üzere tasarlandığını” belirtiyor.
ABD hükümeti bu teknolojiye milyarlarca dolar harcadı. Teknoloji, SpaceX’in geçen yıl hükümetlere ve şirketlere bağlantı hizmetleri sağlayarak elde ettiğini bildirdiği yaklaşık 4,2 milyar dolarlık gelirin bir bölümünü oluşturuyor. Buna karşılık Pentagon, Ukrayna’nın Starshield’ı kullanmasına izin veriyor. SpaceX, bu yaz büyük ses getiren bir hisse satışıyla halka açıldı ve bu satış Elon Musk’ı dünyanın ilk trilyoneri haline getirdi.
Starshield’ın Starlink ile ilişkisi
İki hizmet de aynı temel uydu teknolojisine dayanıyor. Özel roket fırlatma pazarına hakim olan SpaceX, yıllardır kendi yüklerini alçak Dünya yörüngesine gönderiyor. Şirket, birbirine bağlı uydulardan oluşan bir omurga ağı kurarak Dünya’ya görece güvenilir internet bağlantısı sağlayabiliyor. Musk, Starlink’in sivil amaçlı bir hizmet olduğunu, Starshield’ın ise askerî operasyonlar için tasarlandığını söyledi.
Musk u hafta X platformunda yaptığı paylaşımda, “Starshield sistemleri ABD hükümetine aittir ve onun kontrolündedir” dedi. Kullanım sınırlarının ABD ordusu ve nihayetinde başkan tarafından belirlendiğini söyledi. Musk, sözlerini şöyle sürdürdü: “Starlink, SpaceX’e ait olan ve şirket tarafından kontrol edilen ticari bir hizmettir. Starlink’in kullanımı sivil veya savunma amaçlı faaliyetlerle sınırlıdır ve saldırı amaçlı askerî eylemlerde kullanılamaz. Böyle bir kullanım ticari bir şirket açısından uygun olmaz.”
Bazı gözlemciler, hizmet kesintilerinin her iki sistemi de aynı anda devre dışı bırakmış olması nedeniyle Starlink ve Starshield’ın gerçekten birbirinden bağımsız olup olmadığı konusunda endişelerini dile getirdi. Ayrıca hizmetler sivil ve askeri kullanım açısından birbirinden ayrı tutulsa da Ukrayna dahil çeşitli ülkelerin hükûmetleri, savaş faaliyetlerini yürütmek için uzun süredir Starlink’i kullanıyor.
Elon Musk bu hizmetlerde nasıl bir rol oynuyor?
Musk, SpaceX’in uydu hizmetlerinin silahlı kuvvetler tarafından saldırı amaçlı operasyonlarda kullanılmasına izin verme konusunda çekincelerini dile getirdi. Rusya-Ukrayna savaşının ilk dönemlerinde Ukrayna’nın, düşman bir tekneye yönelik planlanan İHA saldırısından önce, Rusya’nın kontrolündeki Kırım üzerinde Starlink’i etkinleştirme talebini reddetti.
SpaceX geçen yıl ayrıca Ukrayna’da savaşırken Starlink’i yasa dışı şekilde kullanan Rus birliklerinin erişimini kesti. Ukrayna hükümeti, Zelenskiy’yi ve ülkesinin Rusya’ya karşı yürüttüğü savaş çabalarını eleştiren Musk ile gergin bir ilişki sürdürüyor. Starlink ve Starshield’a olan bağımlılıkları nedeniyle Ukraynalı yetkililer, dünyanın en zengin adamına yönelik övgü ve eleştiriler arasında gidip geliyor.