ABD’de çevrimiçi çocuk güvenliğiyle ilgili davanın başlamasına altı gün kala, Meta’nın baş hukuk yetkilisi C.J. Mahoney, davayı açan eyaletlerin avukatlarıyla görüşmek üzere 6 Ağustos’ta Nashville’e gitti. New York Times’a konuşan kaynaklara göre görüşmenin amacı, devasa bir uzlaşmaya aracılık etmekti. Meta, genç kullanıcıları zarara uğratan bağımlılık yaratıcı ürünler geliştirdiği yönündeki iddialar nedeniyle bu yıl mahkemelerde zaten kayıplar yaşamıştı. Mark Zuckerberg, bu davalardan birinde tanık kürsüsünde tam bir gün boyunca çapraz sorguya çekilmişti. Eyaletler koalisyonunun Meta’ya dava açtığı ve şirketin ülke çapındaki çocuk ruh sağlığı krizine katkıda bulunduğunu savunduğu Kaliforniya’daki federal davada da muhtemelen yeniden sorgulanacaktı.
Tennessee Kongre Binası arazisindeki Art Deco tarzı bir ofiste simit ve kahve eşliğinde Mahoney, Zuckerberg’in bizzat onayladığı şartları sundu. Meta eyaletlere 19 milyar dolara kadar ödeme yapacak ve gençlerin güvenliğini artırmak için platformlarında değişiklikler yapacaktı. Ödemenin bir kısmı, tüm eyaletler anlaşmaya katılmadığı ve diğer sosyal medya şirketleri de uzlaşmaya varmadığı takdirde ödenmeyecekti.
Odada bulunan eyalet başsavcıları açısından teklif merak uyandırıcıydı. Görüşmelere aşina kişilere göre Silikon Vadisi deviyle aylardır müzakere yürütüyor ancak çok az ilerleme kaydediyorlardı. 25 Ağustos Salı günü 47 eyalet (iki eyalet davadan çekilmişti) Columbia Bölgesi ve birkaç bölge, yaklaşık 17 milyar dolar değerinde bir uzlaşmayı kabul etti. Şirket ile davaya taraf bir grup eyalet arasındaki en büyük anlaşmalardan biri olan uzlaşma çarşamba günü duyuruldu.
Instagram ve Facebook’un sahibi olan Meta, yıllar boyunca çocuk güvenliği davalarına karşı aşılması zor bir savunmaya sahip gibi görünüyordu. Şirketin en güçlü kozları, platformları kullanıcıların sitelerinde paylaştığı içeriklerden kaynaklanan sorumluluktan koruyan 1996 tarihli İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. Maddesi ile ifade özgürlüğünü koruyan Birinci Değişiklik’ti.
Dünya genelinden endişeler arttı
Ancak sosyal medyanın çocuklar üzerindeki zararlı etkilerine ilişkin endişeler dünya genelinde giderek arttı. Avustralya geçen yıl 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanmasını yasaklayan ilk ülke oldu; başka birçok ülke de benzer düzenlemeleri hayata geçirdi veya bunları değerlendiriyor. ABD’de 2022’den bu yana çevrimiçi çocuk güvenliği konusunda çok sayıda dava açıldı ve davacıların odağı, sosyal medya sitelerinin ürünlerini tüketiciyi koruma yasalarını ve diğer yasaları ihlal edecek şekilde zararlı biçimde tasarladığı yönündeki yeni bir argümana kaydı.
Davalar, şirketleri sigara kadar bağımlılık yaratıcı siteler oluşturmakla ve 1990’larda Büyük Tütün şirketlerine karşı kullanılan bir stratejiyi izlemekle bilerek suçladı. İki kaynağa göre Meta’da bu davalara ilişkin endişeler giderek artıyordu. Meta, ocak ayında Microsoft’ta genel hukuk müşaviri olarak görev yapmış deneyimli bir davacı avukat olan Mahoney’yi işe aldı. Meta’nın içindeki düşüncelere aşina kişilerden birinin söylediğine göre doğrudan Zuckerberg’e bağlı çalışan Mahoney, kısmen bir uzlaşma müzakere etme ihtimalinin cazibesine kapıldığı için baş hukuk yetkilisi görevini kabul etti. Geçmişte karmaşık anlaşmalar müzakere etmişti. En önemlisi de 2020’de, ABD Ticaret Temsilcisi Yardımcısı olarak Trump yönetiminin Kanada ve Meksika ile yaptığı ticaret anlaşmasının baş müzakerecilerinden biri olmuştu.
Mahoney uzlaşma için harekete geçti
Görüşmelere aşina dört kişinin aktardığına göre Mahoney, yeni görevine başladıktan yalnızca birkaç gün sonra Colorado Başsavcısı Phil Weiser’ı ve eyaletler adına baş müzakereciler olan Tennessee Başsavcısı Skrmetti’yi arayarak uzlaşma görüşmelerini başlattı. Silikon Vadisi’nde yaşayan Mahoney, ikisiyle ayrı ayrı kendi eyaletlerinde görüşmek üzere uçakla seyahat etti. Amacı, ülkenin tüm başsavcılarının açtığı federal ve eyalet davalarını sona erdirecek kapsamlı bir uzlaşma ihtimalini araştırmaktı. İki taraf daha önce de görüşmeler yapmıştı. Ancak Mahoney’nin bir çözüme ulaşmaya açıkça bu kadar istekli görünmesi nedeniyle görüşmelerin havası değişti.
Bununla birlikte, üç kişinin aktardığına göre Meta’nın ürünlerinde bazı değişiklikler yapma konusunda isteksiz davranması nedeniyle hemen bir engel ortaya çıktı. Bu, eyalet başsavcılarının çoğu için kabul edilebilir değildi. Skrmetti bir röportajında, “Bu davaları çocukları korumak ve platformlarda reform yapmak istediğimiz için açtık” dedi. Platformlarda değişiklik yapılmasını zorunlu kılmak, “buradaki en önemli unsur.”
Üst üste iki davayı kaybetti
Görüşmeler uzun sürdü ancak birkaç hafta içinde Meta, önünde uzanan potansiyel sorunlara dair sert bir hatırlatma aldı. K.G.M. olarak tanımlanan genç bir kadın, ocak ayının sonlarında başlayan bir davada tanık kürsüsüne çıktı ve sosyal medya şirketlerinin platformlarında sonsuz kaydırma gibi özellikler oluşturarak kendisinde kaygı ve depresyona yol açtığını iddia etti.
Davalılar Meta, Snap, TikTok ve YouTube, duruşma öncesi oturumlarda davanın 230. Madde nedeniyle düşürülmesi gerektiğini savunmuştu. Ancak Yargıç Carolyn B. Kuhl, davanın ifade özgürlüğüyle değil, ürün sorumluluğuyla ilgili olduğuna hükmetti. Beş hafta süren dava Meta açısından son derece utandırıcı oldu. Zuckerberg, bir jüri önünde çocuk güvenliği hakkında ilk kez ifade verdi. Instagram’da milyonlarca reşit olmayan kullanıcının bulunmasına izin vermesi konusunda yoğun şekilde sorgulandı. Çocuklarının sosyal medya nedeniyle zarar gördüğünü söyleyen ebeveynler mahkeme salonunu doldurdu. Delil olarak sunulan şirket içi belgelerde, Meta çalışanlarının kendilerini uyuşturucu satıcılarıyla kıyasladığı görüldü. Aynı sırada New Mexico başsavcısı, Meta’yı tüketiciyi koruma yasalarını ihlal etmekle suçlayan bir davayı eyalet mahkemesinde yürütüyordu. Mart ayında iki gün içinde Meta her iki davayı da kaybetti. Kararlar, gelecekteki davaların şirketin itibarına verebileceği zarar konusunda soru işaretleri yarattı.
Meta ile Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri, bu yaz Oakland’daki Kaliforniya Kuzey Bölgesi ABD Bölge Mahkemesi’nde görülecek duruşmaya hazırlanırken, işler giderek daha da ciddileşiyordu. Eyaletler, Meta’yı tüketici koruma yasalarını ve çocukların gizliliğini koruma hükümlerini ihlal etmekle suçlamış ve şirketten yaklaşık 200 milyar dolarlık ceza ile platformlarında değişiklikler talep etmişti.
Devam eden görüşmelerde Meta, güvenlik özellikleri konusunda eyaletlerin tüm taleplerini hala karşılamıyordu. Oakland davasının arifesinde Meta, davayı düşürmek için son bir çaba gösterdi. Şirket, 22 Temmuz’da ABD Dokuzuncu Daire Temyiz Mahkemesi’ne başvurarak, 230. Madde kapsamındaki yasal korumaları gerekçe göstererek sosyal medya bağımlılığı davalarının reddedilmesini talep etti. Meta, Dokuzuncu Daire’den bir karar beklerken, Mahoney 19 milyar dolarlık teklifiyle Tennessee’ye gitti. Anlaşma sağlanamadan geri döndü ancak görüşmeler devam etti.
10 Ağustos’ta temyiz mahkemesi Meta aleyhine karar verdi. Dört kaynak, bunun üzerine görüşmelerin aniden hızlandığını belirtti. Kaynaklardan biri, eyaletlerin elde ettikleri yeni koz sayesinde, nihai tavizleri elde etmek amacıyla Meta’nın avukatlarıyla Nashville’de yüz yüze ve video görüşmeleri yoluyla günlük müzakerelere başladığını söyledi.
Instagram ve Facebook’ta yapılacak değişiklikler
Anlaşmanın bir parçası olarak şirket, daha fazla güvenlik önlemi almayı kabul etti. Giderek uzayan platform değişiklikleri listesi arasında, genç kullanıcıların sonsuz kaydırma yapmasının engellenmesi ve Instagram ile Facebook kullanımına günlük iki saatlik bir sınır getirilmesi yer alıyordu. Meta ayrıca, gençlerin gece yarısı ile sabah 6 arasında kullanımını kısıtlayacağını ve sabah 8 ile öğleden sonra 3 arasındaki okul saatlerinde bildirimleri devre dışı bırakacağını açıkladı.
Meta, TikTok ve YouTube gibi diğer sosyal medya şirketlerinin kendi uygulamaları için benzer denetimleri kabul etmesi halinde, genç kullanıcıların platformlarını ne kadar kullanabileceklerine ilişkin sınırları artırmayı ve daha fazla ödeme yapmayı önerdi. Meta, bunun kendisinin hedef gösterilmesini önleyeceğini belirtti.
Şirket, davanın mahkemeye taşınmasını önlemek istiyordu ve tüm eyaletlerin anlaşmaya katılmasını bir koşul olarak koymuştu. Ancak 11 Ağustos’ta önerilen uzlaşmayı görüşmek üzere yapılan bir video görüşmesinde, bazı eyalet başsavcıları paranın yeterli olup olmadığını ve nasıl paylaştırılacağını sordu. Eyaletler, fonu nüfuslarının büyüklüğüne ve her bir davada Meta aleyhine yöneltilen bireysel suçlamalara göre paylaştırmak için bir formül geliştirdiler.
Ekim ayında bir dava daha var
Oakland’daki eyaletlerin davası, Meta ile müzakereler hala devam ederken geçen hafta duruşmaya taşındı. Pazar günü, Colorado ve Tennessee başsavcıları diğer eyaletlere nihai bir uzlaşma anlaşması sundu. Belgeyi, salı günü saat 18.00’e kadar imzalanması talimatıyla e-posta yoluyla gönderdiler. O gün, Instagram’ın başkanı Adam Mosseri, Oakland’da ifade verdi. Eyaletlerin Zuckerberg’i ifade vermeye çağırma planı gündemdeydi. Salı günü Teksas, Florida ve New Mexico hariç tüm eyaletler anlaşmayı imzalayarak davayı sonlandırdı. New Mexico davayı daha önce kazanmıştı, Meta ise çarşamba günü Teksas ile yaklaşık 1 milyar dolarlık bir uzlaşma sağladı ve çok eyaletli anlaşmaya benzer şekilde genç kullanıcılar için güvenlik önlemleri sundu.
Mahoney yaptığı açıklamada, bu anlaşmadan ve ebeveynlere çocuklarını koruma imkanı tanımasından gurur duyduğunu belirtti. “Ancak bu anlaşmanın başarısı, diğer tüm sosyal medya platformlarının da Meta’nın izinden gitmesine bağlıdır” diye ekledi. Meta gençler, aileler ve okul bölgeleri tarafından açılan binlerce başka davayla da karşı karşıya. Bir sonraki büyük davanın duruşması, ekim ayında Kaliforniya’da görülecek. Meta, davayı kazanabileceğinden emin olduğunu belirtti.