Yapay zeka rüzgarı risk sermayesi kurallarını baştan yazıyor
Yapay zeka patlaması teknoloji sektöründeki iddialı yatırımlarda büyük bir canlanmayı tetikliyor. Geleneksel yazılım şirketlerinin düşen değerlemeleri, yatırımcıları giderek daha riskli ve yoğun sermaye gerektiren anlaşmalara yöneltiyor.
Erken dönem SpaceX destekçilerinin elde ettiği devasa getiriler de bu süreci hızlandırıyor. Nükleer füzyondan insanları makinelerle birleştirmeye kadar bir zamanlar tuhaf karşılanan fikirler artık oldukça fazla dikkat çekiyor. Risk sermayesi şirketleri birkaç yıl öncesine kadar bu tarz sektörlerdeki girişimlere hiç yaklaşmıyordu.
Accel şirketinin ortağı Matt Robinson bu dönüşümü, "Dünya kesinlikle değişti. Son birkaç yılda herhangi bir risk sermayesi ofisinin tartıştığı şirket türleri tamamen dönüştü." sözleriyle özetledi.
Yapay zeka girişimlerine yatırılan devasa meblağlar hariç tutulduğunda bile derin teknolojiye yapılan küresel yatırım büyük oranda arttı. Ürünleri bilimsel veya mühendislik ilerlemelerine dayanan bu şirketlere 2024'ün başından bu yana 150 milyar doları aşan yatırım yapıldı. Dealroom verilerine göre bu rakam, 2019'un sonuna kadarki on yıllık dönemde yapılan 133 milyar dolarlık toplam yatırımdan daha fazla.
Silikon Vadisi donanım köklerine dönüyor
Silikon Vadisi'ndeki iddialı kurucular, yatırımcıların yeniden büyük riskler almaya başlamasını sevinçle karşılıyor. Dotcom çöküşünün ardından yatırımcılar uzunca bir süre sadece öngörülebilir kurumsal yazılım şirketlerine odaklanmıştı.
Beyin-bilgisayar arayüzü girişimi Science'ın kurucu ortağı Max Hodak, "Yatırım yapılacak en kârlı girişimler, internetin yeni ve büyümekte olduğu bir dönemde internetteki yazılım işletmeleriydi." ifadesini kullandı. Hodak, bunun fiziksel donanımın oksijenini emdiğini belirterek, "Bu durum muhtemelen tamamen sağlıklı değildi ama geri döndük." dedi.
Elon Musk ile birlikte Neuralink'i de kuran Hodak, risk sermayedarlarının yazılıma olan ilgisini aslında bir sapma olarak görüyor. Hodak, yazılım odaklılığın Silikon Vadisi'ni var eden donanım girişimlerinden bir uzaklaşma olduğunu savunarak, "Orijinal risk sermayesi demiryollarını inşa etti. Kapitalizmin asıl sihri budur." değerlendirmesini yaptı.
Bu yılki derin teknoloji yatırımları henüz 2021 yılındaki tarihi zirvesini aşamadı. O dönemki zirve Rivian ve Northvolt gibi batarya ve elektrikli araç anlaşmalarıyla desteklenmişti. Bu yatırımların birçoğunun kötü sonuçlanması, iddialı projelerin içerdiği riskleri net şekilde gözler önüne seriyor.
Ancak yapay zeka şirketlerine akan olağanüstü sermaye, yeni riskleri hızla teşvik ediyor. Bu yatırımlar veri merkezlerinin çalışma şeklini değiştirebilir veya onları uzaya taşıyabilir. Ayrıca yapay zekanın gerçeğe dönüştürmeyi vadettiği diğer bilimkurgu fikirlerine olan ilgiyi de yeniden canlandırıyor.
Yapay zeka altyapısı yeni pazarlar yaratıyor
Sınır teknolojilerinde uzmanlaşan bir risk sermayesi yöneticisi, yatırımcılar arasında hizmet olarak yazılımın (SaaS) ötesine geçme isteği olduğunu söyleyerek, "Petrol tankerini döndürme hissi var." dedi. Aynı yönetici, bir kuantum şirketini desteklemenin, e-tabloya konulabilecek güçlü kıstaslara sahip geleneksel şirketlerden çok farklı bir durum olduğunu da vurguladı.
Özellikle yapay zeka altyapısındaki patlama, her türlü çılgın fikir için yeni pazarlar ve müşteriler yarattı. Accel ortağı Robinson, "Bugün neredeyse her şey için bir 'neden şimdi' durumu var. Eskiden bu çok zor sepetine girer diyebilirdiniz. Artık böyle bir seçeneğiniz olduğunu sanmıyorum." ifadesini kullandı.
Yapay zeka destekli simülasyonlar füzyon ve uzay teknolojisi gibi alanlarda deney yapma maliyetlerini şimdiden düşürüyor. Bu durum geleneksel olarak donanım girişimleriyle ilişkilendirilen büyük ön harcama gereksinimlerini azaltıyor.
Londra merkezli risk sermayesi şirketi Plural'ın yatırımcılarından Carina Namih, "Yapay zeka fiziksel dünyada yapmadan önce bilgisayar ortamında yapabileceklerinizi gerçekten dönüştürüyor." dedi. Namih, bunun derin teknoloji alanlarında büyük bir hızlanma sağladığını ve getirileri elde etmek için gereken sermaye yoğunluğunun tamamen değiştiğini sözlerine ekledi.
Ticari başarıya giden yol belirsizliğini koruyor
Maliyetler düşse de bu yatırımların nakde çevrileceği zaman çizelgesi belirsizliğini koruyor. İddialı fikirler için sermaye bulmak kolaylaşsa da ticarileşme yolu genellikle teknolojik atılımın kendisi kadar zorlu geçiyor.
Alphabet bünyesindeki X laboratuvarı, on yıldan uzun bir süre önce bu tür çılgın yatırım fikirlerini popülerleştirmişti. Google'ın ana şirketi, geleneksel yatırımcıların nadiren desteklediği vizyoner fikirler için bir kuluçka merkezi yaratmıştı. Şu anda 126 milyar dolar değer biçilen otonom araç girişimi Waymo gibi başarıların yanı sıra başarısızlıklar da yaşandı. Yüksek irtifa balonlarıyla uzak bölgelere internet erişimi sağlamayı amaçlayan Loon projesi 2021'de kapatılmıştı.
Bugün Google'ın inovasyona yönelik hayalperest yaklaşımı bile daha ayakları yere basan bir hale geliyor. Alphabet'in iddialı projelerinden sorumlu yöneticisi Astro Teller, X'in artık yeni fikirlerinin iş modelini incelemeye daha fazla zaman ayırdığını söyledi. Bu yeni projeler arasında doğal afetleri tahmin etmeyi amaçlayan yapay zeka destekli hava tahmini sistemi Bellwether da bulunuyor.
Yatırımcılar, veri merkezlerini veya biyoloji laboratuvarlarını uzaya taşımak gibi fikirlerde komiteyi ikna edebilecek geleneksel bir değerleme ölçütü olmadığını kabul ediyor. Spekülatif bir çek yazmak, genellikle hangi projenin bir sonraki SpaceX'e dönüşeceğini görmenin tek yolu olarak kabul ediliyor.
Uzay endüstrisinde patlama beklentisi
Bu yıl yapay zeka dışındaki en büyük derin teknoloji anlaşmaları arasında uzay girişimleri öne çıkıyor. Sierra Space, Axiom Space ve Iceye gibi uzay şirketlerinin yanı sıra Helion, Proxima ve Inertia gibi füzyon girişimleri de dikkat çekiyor.
Uzay araştırma laboratuvarı Aurelia Institute'ün icra kurulu başkanı Ariel Ekblaw, "Uzay endüstrisi hakkında şimdiye kadar herkesin çok zor olduğunu düşündüğü şeylerden biri giriş engelinin çok yüksek olmasıydı." dedi. Aynı zamanda uzay teknolojisi yatırımcısı olan Ekblaw, yapay zeka çağında tüm ürünlerin bir gün içinde yeniden inşa edilebileceğini belirtti.
SpaceX'in halka arzının yarattığı zenginlik, ilk dalgada yatırım yapmayanlar arasında büyük bir fırsatı kaçırma korkusu (FOMO) yaratıyor. Ekblaw, bu durumun uzay endüstrisini hedefleyen yeni girişimlerde adeta bir "Kambriyen patlaması" yaratacağını öngörüyor.
PitchBook tahminlerine göre Founders Fund, Musk'ın grubuna yaptığı yaklaşık 600 milyon dolarlık yatırımı tarihi bir kazanca çevirdi. Şirket, ilk halka arzda bu yatırımı 50 milyar doların üzerinde değere sahip bir hisseye dönüştürmeyi başardı.
Ekblaw, düşen fırlatma maliyetlerinin uzay endüstrisi için enerjiden yörünge üretimine kadar yeni uygulamaların önünü açacağını tahmin ediyor. Ekblaw, "Daha önce gerçekleşmeyen yüksek güçlü faaliyetleri mümkün kılan güneş enerjisinin yörüngede daha fazla koordine edilmesine gerçek bir ihtiyaç var." değerlendirmesini yaptı. Bunun sonucunun uzaydan yere son derece verimli yeşil enerji aktarımı olacağını ve bunun gece dahi yapılabileceğini ekledi.
Overview Energy ve Reflect Orbital gibi girişimler, güneş ışığını Dünya'ya geri yansıtacak devasa aynaları yörüngeye fırlatmayı planlıyor. Florida merkezli Star Catcher ise optik güç iletimi kullanarak uzayda bir elektrik şebekesi kurmak için mayıs ayında 65 milyon dolar fon topladı. Ekblaw bu durumu, "Ticari havacılıkta olduğu gibi uzay endüstrisinde de bir olgunlaşma göreceğiz. Bu geçişin henüz erken aşamalarındayız." şeklinde yorumladı.
Geleneksel yazılım şirketleri yapay zeka tehdidi altında
Yörüngede dev aynalarla güneş ışığını sektirmek, yazılım hisseleri bu yılki çöküşle sarsılan portföy yöneticileri için artık daha az korkutucu bir yatırım gibi görünüyor. Sektördeki bu çöküş piyasa değerinden yüz milyarlarca doları silip süpürmüştü. Salesforce gibi şirketlerin geçen ayki kazanç raporlarının yapay zekadan kaynaklı potansiyel bir artış göstermesinin ardından kayıpların sadece bir kısmı telafi edilebildi.
Lightspeed Venture Partners ortağı Bejul Somaia, Anthropic gibi yapay zeka modeli şirketlerinin bugünün geleneksel yazılım pazarının büyük bölümünü yutabileceğini söyledi. Somaia, "Uygulamalar tarafında, şu anda sadece yazılımla uğraşan işletmelerde üstlenilmesi en zor şeylerden biri dayanıklılık ve farklılaşmadır. Modeller nerede bitecek?" değerlendirmesinde bulundu.
Yapay zeka, geleneksel yazılım şirketlerinin işlerini korumak için güvendikleri duvarların çoğunu yıkmakla tehdit ediyor. Birçok teknoloji yatırımcısı artık risk sermayesinin teknoloji endüstrisindeki bu yeni dönem için kendini yeniden icat etmesi gerektiğini savunuyor.
Risk sermayesi şirketi General Catalyst'i yöneten Hemant Taneja, temmuz ayında kaleme aldığı bir makalede teknoloji yatırımlarının geleceğini değerlendirdi. Taneja, "Kategoriler üstüne kategorilerde, bir zamanlar güvendiğimiz nihai değer artık geçerli değil." ifadesini kullandı. Başarılı bir sonucun artık önemli olabilmesi için kurucuların eskisinden çok daha büyük şirketler inşa etmesi gerektiğini belirtti.
Science şirketinin görme yeteneğini geri kazandıran ilk retina implantını piyasaya sürmeye hazırlanan Hodak ise iddialı projelere takılan "çılgın" (moonshot) etiketine tepki gösteriyor.
Hodak bu algıyı eleştirerek, "Sırf büyük ve iddialı bir hedef olduğu için popüler hayal gücünde bunun ihtimal dışı olduğu anlamına gelmesi gerektiğini düşünmüyorum." dedi. Ay yolculuğunun işe yaradığını hatırlatan Hodak, "Aslında Ay'da bir bayrak bıraktık." değerlendirmesini yaptı.