Bu yıl uzay yolculuğuna yönelik heyecan yeniden canlandı. Nasa’nın Ay’ın etrafından dolaşıp geri dönen Artemis II görevinin tamamlanması hem teknik hem de halk nezdinde büyük bir başarı olarak görüldü. Ayrıca SpaceX halka arz başvurusu yaptı, bunun tüm zamanların en büyük halka arzı olması ve 175 milyar dolar getirmesi bekleniyor. Bu yıl aynı zamanda ilk uzay turistinin uzaya çıkışının 25. yıldönümü. Dennis Tito, 28 Nisan 2001’de Uluslararası Uzay İstasyonu’na uçtu. Eski NASA roket bilim insanı olan ve daha sonra finans şirketi Wilshire Associates’in kurucusu olan milyarder Tito’nun, yolculuğu için 20 milyon dolar ödedi. Tito’nun uçuşundan bu yana uzay turizmi gerçekten başladı ancak öngörülen finansal ve popüler başarıdan oldukça uzak kaldı.
140 uzay turisti yolculuk yaptı
Sektörün en büyük korkusu gerçekleşmedi. Yirmi beş yıl içinde hiçbir uzay turisti bir kazada hayatını kaybetmedi. Ancak Ocak 2026 itibarıyla yalnızca 140 ücretli turist uzaya çıkabildi. Sektör, milyarlarca dolarlık projeksiyonlarını karşılayamadı. Bunun yerine geleceğin; uydu fırlatma ile diğer ticari, devlet ve askeri çalışmalarda olduğu görülüyor. Örneğin SpaceX 660’tan fazla uçuş gerçekleştirdi. Ancak SpaceX ve ortağı Axiom şimdiye kadar yalnızca on sekiz uzay turistini uçurdu.
Aslında uzay turizmi şu anda bir bekleme sürecinde. Virgin Galactic, şirketin 2026 sonuna kadar yeni bir uzay aracını hizmete sokmayı planlamasına rağmen, 2024’ten beri uzay turisti uçurmadı. Şirket 22 yılda toplam yirmi üç uzay turisti taşıdı. Virgin Galactic’in (SPCE) hisseleri şu anda yaklaşık 2,50 dolardan işlem görüyor. Jeff Bezos’un Blue Origin şirketi ise toplamın yüzde 65’inden fazlasını oluşturan 92 uzay turisti uçurdu. Ancak şirket Ocak 2026’da New Shepherd yörünge altı uçuşlarına “en az iki yıl” ara verileceğini açıkladı. Plan, Blue Moon ay iniş aracı programına odaklanmak.
Yılmayan analistler ise uzay turizmiyle ilgili daha büyük rakamları sadece daha ileri yıllara öteliyor. Bir araştırma, küresel uzay turizmi pazarının 2025’te şüpheli bir şekilde 1,61 milyar dolar olduğunu iddia ediyor. Ancak yıllık bileşik yüzde 45,41 büyüme oranına dayanarak, sektörün 2034’e kadar 46,81 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Elon Musk’ın SpaceX’i, uzay turizminden çok devlet, ticari ve kendi görevlerine odaklanmış durumda. SpaceX 660 uçuş gerçekleştirdi ancak bunların yüzde 60-75’i Starlink uydularını uzaya yerleştiren şirket içi yüklerdi. Dış müşterilere yönelik uçuşlar arasında NASA, ABD Savunma Bakanlığı, Avrupa Uzay Ajansı gibi uluslararası kuruluşlar ve ticari uydu operatörleri bulunuyor.
Uzay turizmi uçuşları listenin en sonunda geliyor. Axiom Space için gerçekleştirilen birkaç SpaceX görevi, özel astronotları ve kurum araştırmacılarını ISS’ye taşıdı. Ayrı bir şirket olan Axiom, mürettebatı ve görev operasyonlarını yönetirken, SpaceX Falcon 9 roketi ile Crew Dragon uzay aracını sağlıyor. Blue Origin ve SpaceX için uzay turizmi şu anda düşük öncelikli bir alan. Virgin Galactic’ten Sir Richard Branson ve Blue Origin’den Bezos kendi şirketlerinin araçlarıyla yörünge altı uzaya çıkmış olsa da Elon Musk henüz SpaceX ile uçmadı. Musk, kendisi de dahil olmak üzere insanları Mars’a götürmeye tamamen odaklandığını söylüyor.
Kesin olan şu ki NASA’nın Jet Propulsion Laboratory’sinde çalışan bir havacılık mühendisi olan Dennis Tito, uzayın yalnızca on dakikalık tadıyla yetinmedi. Kurduğu yatırım şirketi Wilshire Associates onu, Rus uzay programına 20 milyon dolarlık katkıyı yapabilecek kadar zengin etti. Ancak ironik şekilde Tito, uçuşundan önce eski işvereni NASA’nın muhalefetiyle karşılaştı. NASA, Tito’nun 60 yaşında olmasına ve “bir amatörün” uzaya gönderilmesi fikrine itiraz etti.
Tito, uçuşa kabul edilip edilmeyeceğini bilmeden, Rusya’daki Star City’de sekiz ay boyunca kozmonot eğitimi aldı; buna zorlu 8G santrifüj testleri de dahildi. NASA sonunda, Tito uzay istasyonunda bozacağı her şeyin masrafını ödemeyi kabul eden bir anlaşma imzaladıktan sonra gitmesine izin verdi. Tito’nun kararlılığı ve sekiz aylık eğitimi karşılığını vermiş gibi görünüyor. Kozmonot arkadaşı Talgat Musabayev, Tito’yu “mürettebatın tam bir üyesi” olarak tanımladı. Tito ise “büyük zorluklar karşısında hayalinin peşinden giden ciddi bir adam” olarak tanınmak istediğini söyledi. Tito Dünya’nın etrafında 128 kez döndü ve hatta bazı bilimsel deneyler gerçekleştirdi. Gazetecilere, orada “aylarca kalabileceğini” söyledi. Şimdi 85 yaşında olan Tito, 80 yaşında powerlifting sporuna başladı ve yaş kategorisinde çeşitli rekorlar elde etti.
Tito’nun o dönem hala tamamlanmamış olan Uluslararası Uzay İstasyonu’na yaptığı yolculuğu, Soyuz kapsülünde yer almak için milyonlarca dolar ödeyen birkaç kişi daha izledi. Ancak 20 milyon dolar ödeyip Kozmonot Şehri’nde 8 ay geçirmek herkese göre değil. Kısa yörünge altı uçuşların, binlerce turist için uzaya açılan kapı olması gerekiyordu. Ancak ilk yörünge altı turist uçuşu, Tito’nun tarihi yolculuğundan tam yirmi yıl sonra gerçekleşti.
Richard Branson tarafından 2004’te, SpaceShipOne’ın ilk devlet dışı yörünge altı uçuşundan sonra kurulan Virgin Galactic’in farklı bir planı vardı. SpaceShipTwo, WhiteKnightTwo adlı ana gemiden bırakılacak, ardından Mach 3 hızla uzaya fırlatılacak ve süzülerek geri dönecekti. 11 Temmuz 2021’de uzaya çıkan Branson, dünyanın ilk yörünge altı uzay turisti olarak kabul ediliyor. Branson’ın bir bilet satın alıp almadığı (o dönem yaklaşık 450 bin dolar) tartışmalı bir konu; sonuçta Virgin Galactic’e milyarlarca dolar yatırdı.
20 Temmuz 2021’de Jeff Bezos ve kardeşi Mark, ilk Blue Origin uzay turisti uçuşuyla yörünge altı uzaya çıktı. Blue Origin’in New Shepherd aracında yolcular, yeniden kullanılabilir bir roketin tepesindeki kapsülde seyahat ediyor ve araç dikey olarak kalkış yapıyor. 11 dakikalık yolculuk sırasında astronotlar Kármán çizgisini geçiyor, birkaç dakika ağırlıksızlık deneyimliyor ve Dünya manzarasının keyfini çıkarıyor. Mürettebat kapsülü paraşütle Dünya’ya geri dönüyor.
Eğitim süreçleri
Blue Origin bilet fiyatlarını açıklamıyor ancak bunların 500 bin dolar ile 1 milyon doların üzerinde olduğu düşünülüyor. İlk Blue Origin koltuğu açık artırmada 28 milyon dolara satılmıştı. Açıkça görülüyor ki ilk uzay turisti Tito’nun deneyimi ile uzayda yaklaşık on dakika geçiren yörünge altı turistlerin deneyimi arasında hem kalite hem maliyet açısından büyük fark var. Eğitim süreçleri de keskin biçimde farklı. 2021’deki ilk ticari Virgin Galactic uçuşları, New Mexico’daki Spaceport America’da yoğun bir 3 günlük eğitim programı gerektiriyordu. Program; santrifüj simülasyonlarını, mikro yerçekimini taklit eden uçuşları ve kişiselleştirilmiş kabin eğitimini içeriyordu.
Blue Origin’in Temmuz 2021’deki ilk insanlı turist uçuşu için verdiği eğitim ise iki güne yayılan kısa, 14 saatlik bir programdan oluşuyordu. Eğitim tanıtım, acil durum prosedürleri ve fiziksel hazırlığa odaklanıyordu. Blue Origin uzaya doksan iki “ücretli” yolcu gönderdi. Şirket aynı zamanda tanıtım konusunda da lider konumda; özellikle Lauren Sanchez (şimdiki Lauren Bezos), şarkıcı Katy Perry ve gazeteci Gayle King’in yer aldığı tamamen kadınlardan oluşan mürettebat büyük ses getirdi.
Blue Origin ayrıca uzaya gönderilen en yaşlı astronot rekorunu da taşıyor. 90 yaş 205 günlük William Shatner, 12 Ekim 2021’de 100 kilometre yüksekliğe çıktı. Ancak eski ABD Hava Kuvvetleri pilotu Ed Dwight, 19 Mayıs 2024’te Blue Origin ile uçtuğunda 90 yaş 253 günlük olmuştu. Dwight da sıradan bir turist değildi; 1961’de Başkan Kennedy tarafından ilk siyahi astronot adayı olarak seçilmişti. NASA onu bir görev için seçmedi. Dwight 1966’da Hava Kuvvetleri’nden ayrıldı ve Afro-Amerikan tarihine odaklanan ünlü bir heykeltıraş oldu.
Uzay turizmi şu anda az sayıdaki uzay uçuşu sağlayıcısı için düşük öncelikli bir alan. Ancak Tito ve Dwight gibi Dünya’nın ötesine geçme arzusuna sadece para değil çok daha fazlasını katan kararlı yolcular sayesinde, uzay turizmi elbette yükselecek.