Çinli robot üreticisi UBTech, geçen ekim ayında Guangxi bölgesel hükümetinden eğitim merkezine insansı robotlar ve ilgili donanımları sağlamak üzere 18 milyon dolarlık bir ihale kazandı. Amaç, “bedenselleşmiş yapay zeka” olarak adlandırılan sistemler için eğitim verisi üretmek. Bunlar fiziksel dünyayı algılayabilen, karar verebilen ve harekete geçebilen robotlar. Eğitmenler, robotların bakış açısından görebilmek için kulaklıklar, kendi hareketlerini robotların hareketlerine dönüştürmek için de sensörlerle donatılmış el kumandaları kullanıyor.
Sübvasiyonlara bağımlı proje
İnsansı robotlara, el emeği gerektiren işlerin üstesinden gelmeyi öğretmek, bir gün ciddi bir ihtiyacı karşılayabilir. Çin’in nüfusu yaşlanıyor ve küçülüyor. Ayrıca Çinli askeri araştırmacılar, gelecekteki silah sistemlerinde robotik ve yapay zekanın olası kullanım alanlarını da araştırdı. Reuters’ın nisan ayında ziyaret ettiği Liuzhou’daki merkez, robot eğitimi verilerini fabrikalara satmayı amaçlıyor. Ancak üç çalışan, sübvansiyonlara bağımlı olan projenin şu anda kârlılığa ulaşmak için net bir yolunun bulunmadığını kabul etti. Bunun nedenleri arasında yüksek işletme maliyetleri ve henüz gelişmekte olan pazarda veriler için ödenen düşük fiyatlar gösteriliyor.
Tesis, Çin’in insansı robot atağındaki temel gerilimi gözler önüne seriyor: Hükümet desteği ve üretim yatırımları, robotların internette sansasyon yaratmış kung fu gösterileri, danslar ve boks maçları gibi önceden koreografisi belirlenmiş gösterilerin dışındaki görevleri yerine getirme kapasitesinin önüne geçiyor.
Pratik alanlarda kullanılamıyorlar
Reuters’a konuşan sektör yöneticileri ve araştırmacılara göre Çinli robot üreticileri dünya çapında rekabet edebilecek donanımlar üretiyor olsa da insansı robotlar, genel amaçlı işlerde ihtiyaç duyulan zekadan yoksun. Bu da pratik kullanım alanlarını sınırlıyor. Özellikle sezgi gerektiren veya programlanmış rutinlerden sapmayı zorunlu kılan durumlarda zorlanıyorlar.
BofA Global Research’e göre insansı robot sektörü geçen yıl dünya genelinde yaklaşık 20 bin adet robot sevk etti ve Çinli üreticiler bunun yüzde 95’ini oluşturdu. Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı yetkililerinden Gan Xiaobin, temmuz ayında ülkenin bu yıl 100 binden fazla insansı robot üretmeyi beklediğini söyledi. BofA ise 2030 yılına kadar dünya genelindeki yıllık sevkiyatların 1,2 milyon adede ulaşacağını öngörüyor.
Çin’in tedarik zincirindeki hakimiyetinin sonuçları ticari rekabetin ötesine geçiyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi temmuz ayında yeni Çin üretimi insansı robotların ithalatını yasakladı ve bunun gerekçesi olarak ABD yapay zeka sektörünü aksama ve siber saldırı tehditlerinden koruma ihtiyacını gösterdi.
Pekin’in akıllı robotlar geliştirme çabası, elektrikli araçlar ve güneş panelleri için uyguladığı sanayi politikası planını takip ediyor: Stratejik bir sektörü sübvanse et, erkenden kapasite oluştur ve maliyetleri düşürmek için yoğun rekabeti teşvik et. Bu tür yatırımlar, Çin’in kritik endüstriyel teknolojiler üzerinde kontrol kazanma ve Batılı rakiplerin yerini alma hedeflerine hizmet ediyor.
Ancak Çin üretimi hızlandırdığında otomobiller ve güneş enerjisi panelleri olgunlaşmış sektörlerdi. Analistler ve sektör yöneticilerine göre insansı robotlar ise bunun aksine, yerli veya yabancı talebin sınırlı olduğu ve el becerisi, güvenilirlik, zeka ve maliyet konularındaki sorunların henüz çözülemediği erken aşamadaki bir teknoloji. Devlet kurumları aynı robotların hem başlıca finansörleri hem de müşterileri konumunda; bu da talebi yapay biçimde artırıyor.
Sektördeki riskler
Tüm bunlar Çin’in insansı robotlara yaptığı yatırımı daha riskli bir bahis haline getiriyor. Bazı analistler, belirli üretim görevleri için özel olarak tasarlanmış robot kolları daha ucuz, daha güvenilir ve halihazırda yaygın biçimde kullanılırken, insan biçiminde tasarlanmış genel amaçlı bir makinenin ekonomik açıdan anlamlı olup olmadığını sorguluyor. Hello China Tech bülteninin analisti ve yazarı Poe Zhao, “Ekonomik koşullar bugün yaygın kullanımı desteklemiyor” dedi. Ancak Zhao’ya göre Çin’in sermaye piyasaları insansı robot teknolojisine fazla değer biçiyor; yatırımcılar esasen robotların gelecekte faydalı olacağı üzerine bahis oynuyor.
Zhao, evler veya bakım tesisleri gibi alanlarda potansiyel görüyor. Buralarda insan biçimindeki bir makine, merdivenleri, kapıları ve aletleri çok az değişiklikle kullanabilir. Ancak yakın vadede insansı robot pazarının “tehlikeli, tekrarlayan ve yapılandırılmış işlerde yoğunlaşmaya devam edeceğini” düşünüyor. ABD yatırım şirketi Interconnected Capital’dan Kevin Xu, bazı kurucuların Çin’in insansı robot sektörünü bir balon olarak nitelendirdiğini söyledi. Xu, “Er ya da geç yüzde 100 bir konsolidasyon olacak. Mesele sadece bunun kim tarafından yapılacağı ve ne kadar çirkin olacağı” dedi.
Sayıları elektrikli araç markalarından fazla
Ekonomik planlamadan sorumlu en üst kurum olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’na göre Çin’de 150’den fazla insansı robot şirketi bulunuyor. Bu sayı, Çin’deki elektrikli araç markalarının sayısını aşıyor. Kamu satın alma verilerine göre ülkenin merkezi, eyalet ve yerel yönetimleri yılın ilk yarısında insansı robotlar ve bunlarla bağlantılı ürünleri satın almak için en az 230 milyon dolar harcadı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemindeki 62 milyon doların ve 2024’ün aynı dönemindeki 6 milyon doların oldukça üzerinde. Reuters devlet kurumlarının robotlar, eğitim sistemleri, ekipmanlar ve tanıtım projeleri için gerçekleştirdiği alımları kapsayan yaklaşık bin tamamlanmış ihaleyi inceledi.
Çin’in sanayi bakanlığı ile devlet varlıklarını denetleyen kurumu haziran ayında, 10 eyaletin her birinin insansı robotların ve yapay zeka sistemlerinin gerçek dünya koşullarında eğitimi için en az 20 saha belirlemesini zorunlu kılacaklarını açıkladı. Nisan ayında enerji dağıtım şirketi State Grid, şebeke bakımı ve trafo merkezi denetimleri için yapay zeka destekli insansı robotlara, çift kollu robotlara ve robot köpeklere 1 milyar dolar harcama planlarını açıkladı. Devlet medyasının haberine göre her bir ünite, yıllık işgücü maliyetlerinde 74 bin ila 119 bin dolar tasarruf sağlayacak ve insanların tehlikeli işlere maruz kalmasını azaltacak. Shenzhen gelecek yıla kadar bin 200’den fazla “bedenlenmiş zeka” robotik şirketinden oluşan, 15 milyar dolarlık bir sanayi kümesi kurmayı hedefliyor.
New York’taki Asia Society Policy Institute’ta Çin ekonomisini inceleyen Lizzi Lee’ye göre Çin’in piyasayı sübvansiyonlar, rakipler ve üretim kapasitesiyle doldurma stratejisi, “Açlık Oyunları’nı başlatmak” için tasarlanmış durumda. Bu öğrenme ve inovasyonu hızlandıran, yapay olarak aşırı rekabetçi bir piyasa yaratıyor. Diğer sektörlerde bu yöntem, fiyatları yıllarca baskılayarak neredeyse tüm Çinli ve yabancı rakiplerin kâr etmesini imkansız hale getirdi ancak sonunda Çin’in elinde küresel ölçekte rekabet edebilen birkaç şirket kaldı. Lee, kaçınılmaz olarak yüksek olan başarısızlık oranına dikkat çekerek, “Bu modelde israf bir kaza değil”, aksine “keşif mekanizmasının bir parçası” dedi.
Şimdilik birçok analiste göre Çinli UBTech ve Unitree potansiyel olarak ayakta kalabilecek şirketler arasında görünüyor. Dünyanın en büyük robot köpek satıcısı ve ikinci büyük insansı robot üreticisi olan Unitree, sektöre akan sermayenin öncü göstergelerinden biri haline geldi. Unitree hisseleri, 19 Ağustos’taki Şanghay borsası işlem başlangıcında beş kattan fazla yükselerek şirketin değerini yaklaşık 50 milyar dolara çıkardı, ardından geriledi. Kendi halka arzlarını hedefleyen Çinli “bedenlenmiş yapay zeka” şirketleri, yatırımcılar somut işlere sahip robot şirketleri ile yalnızca vizyon satan şirketler arasındaki farkı anlamaya çalışırken Unitree’nin ilerleyişini yakından izliyor.