Ay’ın etrafında uçmak, ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) Artemis programı için işin en kolay kısmı olabilir. Bu ay gerçekleştirilen Artemis 2 uçuşu, ajansın şimdiye kadar kaydedilmiş en uzak insanlı uzay uçuşunu başarıyla tamamlaması ve 1970’lerden bu yana Ay’a yapılan ilk mürettebatlı görev olmasıyla dünya çapında büyük ilgi gördü.
NASA ve yüklenicileri, şimdi 2028’de astronotların Ay yüzeyine inişiyle sonuçlanacak bir dizi yoğun hazırlık sürecinden geçmek zorunda. ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl imzaladığı bir kararnamede bu hedefi ortaya koydu. NASA Yöneticisi Jared Isaacman pazartesi günü verdiği bir röportajda, “Mevcut zaman dilimlerinde yapmamız gerekenleri başarmak hala son derece zor” dedi.
Gelecek yıl planlanan Artemis 3 görevi, Orion uzay aracının alçak Dünya yörüngesinde Ay iniş araçlarıyla kenetlenmesine odaklanacak. Bu da Ay’a planlanan iniş için bir ön hazırlık niteliğinde. Bazı mevcut ve eski NASA uzay uçuşu yetkilileri, ajansın ve ilgili şirketlerin aşması gereken teknik ve operasyonel aşamalar göz önüne alındığında, 2028’de bir inişin mümkün olacağı konusunda şüpheli.
“Ay’da Çin ile bir rekabet içindeyiz”
Zorluklar arasında şunlar yer alıyor: SpaceX ve Blue Origin tarafından geliştirilen Ay iniş araçlarından birinin veya her ikisinin astronotları güvenli bir şekilde taşıyabildiğinin gösterilmesi ve Axiom Space tarafından üretilen yeni uzay giysilerinin hazırlanması. United Launch Alliance’ın ise NASA’nın Space Launch System roketi için üst kademe geliştirmesi gerekiyor. Axiom’un CEO’su Jonathan Cirtain pazartesi günü bir sektör etkinliğinde, “Bu gerçekten çok ciddi. Ay’da Çin ile bir rekabet içindeyiz. Tüm çalışanlarımız bu sorumluluğu hissediyor” diye konuştu.
Uzay görevlerinin hazırlanması genellikle yıllar alır. Mühendis ekipleri zorlu koşullarda çalışabilecek karmaşık makineler ve yazılımlar geliştirir. Astronotların güvenliğini sağlayacak sistemler oluşturmak ise baskıyı daha da artırıyor.
NASA ve yüklenicileri Artemis programı boyunca gecikmelerle mücadele etti. İlk Artemis uçuşu birkaç önceki fırlatma hedefini kaçırdı ve ajans, 2022’nin sonlarında görevi başlatmadan önce kullanılan SLS roketine yakıt doldururken sorunlarla karşılaştı. Orion uzay aracının ısı kalkanına ilişkin sorular da Artemis II’nin gecikmesine katkıda bulundu; yetkililer yalnızca 2024 yılı içinde beklenen fırlatma tarihini iki kez erteledi.
Ara adımlar
Bir sonraki Artemis görevlerini takvime uygun şekilde ilerletmek, Isaacman için büyük bir sınav olacak. Amaç, ABD’li bir mürettebatı Çin’den önce yeniden Ay yüzeyine indirmek ve aynı zamanda orada kalıcı bir üs kurmaya başlamak. Isaacman, şubat ayında ABD’li astronotların Ay yüzeyine dönüşünü hızlandırmaya yönelik yeni planlar açıkladı. Yetkililer, bu yaklaşımın 1960’lardaki Apollo programına benzediğini ve 1969’daki tarihi Apollo 11 inişi için gerekli sistemlere güven oluşturmak amacıyla aşamalı bir yöntem izlendiğini belirtti.
Revize edilen plana göre Artemis III artık daha önce planlandığı gibi Ay’a inişi içermiyor. Ajans ayrıca, geliştirilmekte olan bir yükseltmeden vazgeçerek SLS roketleriyle daha hızlı ilerlemeyi hedefliyor. Isaacman şubat ayında, “Her roketi bir sanat eserine dönüştürmeyeceğiz. Fırlatma hızını artıracağız ve bunu mantıklı, evrimsel bir şekilde yapacağız” dedi.
İniş için hazırlık
Gelecek yılki Artemis III görevinin, NASA ve yüklenicilerini 2028’de Ay’a bir veya daha fazla ziyaret girişimine (Artemis 4 ve Artemis 5) hazırlaması bekleniyor. NASA’nın yakın tarihli bir raporuna göre hem SpaceX hem de Blue Origin, Artemis görevleri için uzay araçları geliştirme sürecinde gecikmeler yaşadı. Her iki şirket de Ay uçuşlarını desteklemek için uzayda aşırı soğuk yakıt transferi üzerinde çalışıyor. Bu tür yakıt ikmal operasyonları hala büyük ölçüde denenmemiş durumda.
NASA’nın bir güvenlik paneli de ayrı olarak SpaceX’in Starship aracına dayanan insanlı iniş aracının ne kadar hızlı hazır olabileceği konusunda soru işaretleri dile getirdi. Panel, bu yılın başlarında yayımlanan raporunda, “Gelecek birkaç yıl içinde Starship iniş aracıyla astronotların Ay’a indirilmesi oldukça zorlu görünüyor ve muhtemelen gerçekleştirilebilir değil” dedi.
Şirketlerin her birinin, Ay çalışmaları ve araçları için belirleyici olacak önemli testleri yaklaşıyor. SpaceX, gelecek ay Starship roketinin geliştirilmiş bir versiyonunu fırlatmayı planlıyor. Blue Origin ise New Glenn roketiyle Ay’a bir kargo iniş aracı göndermeye hazırlanıyor.