İnsan eli, karşıt duran bir başparmak ile 27 kemik ve 27 eklemle bir arada tutulan dört uzun hünerli parmağıyla olağanüstü bir ustalık ve incelikle kavrama, sıkma ve bükme işlemlerini yapabiliyor. Onlarca yıllık yeniliklere rağmen robotik kopyalar hala insan eliyle boy ölçüşemiyor. Bugünün en yeni metalik parmakları bile ayakkabı bağcıklarında ve anahtarlarda beceriksiz kalıyor.
Bu hassasiyet eksikliği, son yıllardaki kung fu hareketlerinden rekor kıran 100 metre deparlarına kadar uzanan dudak uçuklatan robotik yeteneklerin henüz anlamlı bir ticari dağıtıma dönüşmemesinin temel nedenlerinden biri olarak görülüyor. LinkerBot adlı öncü bir girişimin kurucusu Alex Zhou, geçen yıl küresel olarak 20 bin insansı robotun kurulduğunu tahmin ediyor. Ancak gerçekte çalışan makine sayısının birkaç binlerde kaldığını ve geri kalanının eğlence amaçlı olduğunu belirtiyor.
Zhou, insansı robotlar canlı benzeri ellerin yeteneklerini kopyalayana kadar bu durumun değişmeyeceğini ifade etti. LinkerBot'un Pekin'deki merkezinde bir röportaj veren Zhou, "Robot eller makine ile fiziksel dünya arasındaki bağlantıdır." dedi.
Zhou'nun girişimi bu alanda lider konumda bulunuyor. ABD merkezli araştırmacı Smart Analytics Global'e göre, Ant Group gibi en iyi Çinli oyuncular tarafından desteklenen LinkerBot, dünya çapında konuşlandırılan son teknoloji robotik ellerin yüzde 80'inden fazlasını üretiyor. Şirket, ülkenin elektrikli araçlar ve dronlar gibi endüstrilere hakim olmasına yardımcı olan yüksek teknolojili tedarik zincirinden de güç alıyor.
Zhou, müşterileri arasında Samsung Electronics Co., Meta Platforms Inc. ve Siemens AG'nin bulunduğunu bildirdi. İlgi artarken şirket, üretim kapasitesini ayda 10 bin ele çıkarmayı planlıyor. McKinsey & Co. ortağı Ani Kelkar, "Hünerli eller olmadan, sadece bir araba ittiğiniz veya büyük nesneleri taşıdığınız görevlerin bir alt kümesini yerine getirebilecekler." değerlendirmesini yaptı.
Çin'in erken liderliği ve 5 trilyon dolarlık pazar
Robotik, Çin'in ABD'ye karşı erken bir liderlik ele geçirdiği stratejik yüksek teknoloji alanlarından biri olarak öne çıkıyor. Silikon Vadisi hala en gelişmiş yapay zeka modellerini ve üst düzey mühendislik yeteneklerini kontrol etse de Çinli şirketler bu yılın ilk yarısında küresel insansı robot sevkiyatlarının yüzde 97'sini gerçekleştirdi.
Güçlü hükümet desteği, geniş tedarik zincirleri ve çok sayıda makine mühendisi sayesinde Çin modern ekonomilerin yolunu belirlemeye yardımcı olabilecek bir endüstriye damgasını vuruyor. Morgan Stanley, iş gücünün küçülüp yaşlanması ve yapay zeka benimsenmesinin artmasıyla insansı robot pazarının 2050 yılına kadar 5 trilyon doları aşabileceğini tahmin ediyor. Washington'u huzursuz eden şey herhangi bir atılım değil, Pekin'in makinelerin günlük yaşama nasıl gireceğine dair bir plan hazırlayabileceği ihtimali olarak görülüyor.
Robotik, yapay zeka ve ilgili teknolojilerdeki bin 500'den fazla kuruluşu temsil eden ABD merkezli ticaret organı İlerleyen Otomasyon Derneği Başkanı Jeff Burnstein, "Çin önde çünkü on yılı aşkın bir süre öncesine dayanan ve robotları ve yapay zekayı gelecek olarak gördükleri bir ulusal stratejileri var. Amerika Birleşik Devletleri'nin hiçbir zaman ulusal bir stratejisi olmadı." dedi.
ABD 'beyin' geliştirmeye odaklanıyor
Yarış hala erken aşamalarında bulunuyor. Çinli firmalar donanım becerilerini sergilerken, Amerikalı rakipleri robotik egemenliğe giden paralel bir yolda, beyin konusunda öne geçiyor. Oradaki girişimler, robotik umutlarını insansıları yönlendirmeyi amaçlayan yapay zeka modellerine bağlıyor. Amerikan firmaları, Çinli firmaların sadece hayal edebileceği gelişmiş çiplere açık erişimleriyle destekleniyor.
Nvidia Corp. son teknoloji yarı iletkenler sağlamanın yanı sıra fiziksel yapay zekanın derinliklerine iniyor. Dünyanın en zengin insanı Elon Musk, üretkenliklerinin sadece birkaç yıl içinde insanlarınkini gölgede bırakacağı inancıyla insansıları hızla geliştiriyor. Son çıkışının başında SpaceX'in topladığı 75 milyar dolar gibi, bir anda on milyarlarca dolar toplayabilecek kadar sağlam olan sermaye piyasaları tüm sektörü destekliyor.
Buna karşılık Çin sermaye piyasaları çok daha az olgunluğa sahip ve mevcut likidite açısından oldukça küçük bir hacimde bulunuyor. Ülkenin en önde gelen robotik şirketi Unitree, ağustos ayındaki listelemesinde yaklaşık 1 milyar dolar elde etti ve hisse senedi ticaretin ilk gününde yüzde 460 değer kazandı. Ancak o zamandan beri yatırımcıların sektördeki yüksek değerlemelere şüpheyle yaklaşmasıyla hisseler yaklaşık yüzde 50 düştü.
Güçlü Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu'nun çok fazla şirketin körü körüne insansı akımına katıldığı yönündeki sert uyarıları korkuları artırıyor. Pekin'in endişeleri 2025'ten beri Çin'i kasıp kavuran bir robotik çılgınlığına odaklanıyor. Ancak aynı coşku köklü bir üretim merkezi için bile dikkate değer endüstriyel ilerlemelere yön veriyor.
Bu yaz Şanghay'daki Dünya Yapay Zeka Konferansı'ndaki aydınlık stantlar, Çinli robotik şirketlerinin kaydettiği ilerlemeyi sergiledi. Takla atan köpeklerden iri yarı iki ayaklılara kadar makineler salonlarda dolaştı ve kalabalık izleyicilere performans sergiledi. Ülkenin yeni girişimlerinden bir kısmı ticari üretime geçtikten sonra şimdi birbirlerinin ve ABD'li rakiplerinin önüne geçmek için bir dizi strateji deniyor.
'Dünya modelleri' ile fiziksel farkındalık
Çin insansı donanımlar oluşturmada mükemmel olsa da Booster, PsiBot ve GigaAI gibi yeni girişimleri daha zor bir görevi üstleniyor. Bu girişimler, robotları yönlendiren ve gerçek dünyada çalışmalarına yardımcı olan beyinler olan somutlaşmış yapay zekada Amerikan rakipleriyle rekabet etmeye çalışıyor. Unitree ve diğer Çinli robotik firmalarında hisseleri bulunan Jinqiu Capital ortağı Zang Tianyu'ya göre, Physical Intelligence ve Generalist gibi ABD'li firmaların son sürümleri benzer Çin modellerinden daha iyi performans gösteriyor.
Zang, "ABD robotik araştırmalarına daha fazla bilgi birikimiyle daha erken başladı. Bu, bol miktarda çip tedarikiyle birleştiğinde beyin geliştirmede onlara kesinlikle ilk hamle avantajı sağladı." dedi. Çinli firmalar arayı kapatmak için ülkenin denenmiş ve test edilmiş endüstriyel taktik kitabına ve fabrika zeminlerine bakıyor. Çin her yıl yaklaşık 5 milyon STEM mezunu verirken, devasa imalat sanayisi on milyonlarcasını daha istihdam ediyor ve eğitiyor.
Pekin, robot beyin modellerini eğitmek için büyük ölçekli veri toplama tesisleri kurmaya muazzam kaynaklar ayırdı. Ülke, üreticileri montaj hatlarında insansıları denemeye teşvik etti. Yapay zeka sistemleri, insansıları eğitmek için yaygın bir çabanın parçası olarak fabrikalarda, otomotiv tesislerinde ve depolarda kullanıma sunuluyor. Süreç ise oldukça basit; makineleri dünyaya gönder, daha fazla gerçek dünya verisi üret ve bunu robot beyinlerinin daha iyi çalışmasını sağlamak için kullan.
Büyük fuar alanının içinde yer alan Şanghay merkezli girişim PsiBot, insansılara fiziksel farkındalık ve günlük hayatta eylemlerini planlama sağduyusu veren dünya modelleri inşa ediyor. Henüz iki yıllık olan şirket, otomobil üreticisi Chery Automobile Co. ve Apple Inc. tedarikçisi Lens Technology Co. dahil olmak üzere yatırımcılardan 1,5 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşıyor.
Yatırımcılar, kurucu Viktor Wang'ın makinelerin fiziksel dünyayla etkileşime girmesine yardımcı olan yapay zeka için kendi deyimiyle "GPT-2 anına" yaklaşık iki yıl içinde ulaşmak için kullandığı benzersiz veri toplama modeline güveniyor. Salonun diğer tarafında, Pekin merkezli rakip GigaAI de ana uyum sağlamak için agresif bir şekilde hareket ediyor. İcra Kurulu Başkanı Huang Guan, firmanın dünya modelleri, somutlaşmış yapay zeka ve makinelerin kendilerini satan tek duraklı bir insansı mağazası olmasını istiyor.
Devlete ait otomobil üreticisi China FAW Group, üst düzey e-ticaret oyuncusu JD.com Inc. ve posta operatörü EMS gibi müşterileri güvence altına aldıktan sonra Guan firmayı Hong Kong'da halka arza yönlendiriyor. Temmuz ayında firma 3 milyar dolarlık bir değerlemeyle halka arz öncesi turuna yaklaştı. Guan, "Araştırmadan mühendisliğe, ürüne ve işe çok hızlı geçiyoruz." bilgisini verdi.
Silikon Vadisi'nden Çin'e dönüş
Kevin Dong'u ABD'deki robotik araştırma pozisyonundan ayrılıp memleketi Çin'e dönmeye çeken de bu çılgın hız oldu. Silikon Vadisi'nin en güçlü şirketlerinin tarihi bir harcama çılgınlığını geride bırakarak, Shenzhen merkezli bir somutlaşmış yapay zeka girişimi olan Moqi Intelligent Technology'ye katıldı. Dong, Amerikalı rakiplerinin hiçbirinin şu anda Çin'deki robotik anın heyecanına yetişemediğini söyledi.
Dong, 18 milyon nüfuslu hareketli bir şehir olan ve dünyanın robotik merkezi olarak ortaya çıkan Shenzhen'de ekibinin "Çin hızında" hareket ettiğini ve "Çin fiyatından" para harcadığını dile getirdi. Dong, "Bu şehirdeki hız ve verimlilik beni şok ediyor." dedi.
Çinli robotik şirketleri için durum her zaman bu kadar heyecan verici değildi. Pekin, 2015 yılında 'Made in China' ana planını yayınladığında çoğu, makinelerine güç sağlayabilecek motorlar, redüktörler ve sensörler için yabancı tedarikçiler kullanmak zorunda kaldı. Ancak birkaç yıl sonra, BYD Co. ve XPeng Inc. tarafından yönlendirilen bir elektrikli araç patlaması Shenzhen'i kasıp kavurarak insansılarla örtüşen olgun bir tedarik zinciriyle sonuçlandı. Robotik şirketleri aradıkları parçaları kapılarının önünde bulmaya başladı.
Tedarik zincirinde ABD'nin dışa bağımlılığı
Bugün bu tedarikçiler o kadar hayati önem taşıyor ki Amerikan şirketleri de dahil olmak üzere tüm küresel üretimin temelini oluşturuyorlar. Morgan Stanley tarafından yapılan bir analiz, Tesla'nın Optimus insansı robotunun maliyetinin, Çin bileşenlerinin tedarik zincirinden çıkarılması halinde neredeyse üç katına çıkacağını gösteriyor. Uzmanlar, ABD'nin bağımlılığının artık o kadar büyük olduğunu söylüyor ki Federal İletişim Komisyonu'nun Çinli insansı robotların ve bazı malzemelerinin büyümesini kısıtlamaya yönelik hamlesi, bileşenleri başka bir yerde bulmakta zorlandıkları için birçok girişim için aslında gelişimi engelledi.
İleriye bakıldığında, Çin'in nadir toprak elementleri üzerindeki kontrolü ona bu hakimiyeti büyütmek için benzersiz bir konum sağlıyor. McKinsey araştırmasına göre Pekin şu anda döner aktüatörler için gereken kalıcı mıknatısların yüzde 90'ını kontrol ediyor. Ülke ayrıca insansılar için eklem görevi gören bileşenlerde kullanılan hassas yatakların yüzde 40'ını, sensörlerin yüzde 40'ını ve tüm güç elektroniğinin yüzde 30'unu oluşturuyor.
Misumi Group Inc.'nin Amerika operasyonları başkanı ve genel müdürü Dave Evans, ABD'nin robotikte rekabet edebileceğini ancak geliştirilmesi gereken uzun bir alan listesi olduğunu belirtti. Şirketi teknoloji ve diğer alanlarda özel üretim üzerinde çalışan Evans, "ABD'de bu açığı kapatmak için gerekenler; yerel bir mıknatıs kaynağı, doğru kalitede çeliğin yerel kaynağı, doğru makineler ve bunları çalıştırabilecek iş gücüdür." değerlendirmesini yaptı.
Amerikan robot şirketleri ve sanayi grupları, Çin ile daha iyi rekabet edebilmek için ulusal bir strateji oluşturulması amacıyla Washington'da lobi faaliyetleri yürütüyor. ABD, robot öğrenimi araştırmalarının ön saflarında yer alan Google DeepMind ve halihazırda kendi fabrikalarına yaklaşık bin tanesi gönderilmiş olan Optimus insansılar için büyük planlar yapan Tesla ile bir dizi zorlu robot üreticisine ev sahipliği yapıyor. Girişimler fon topluyor ve makinelerini iş yerlerine sokuyor.
Nvidia ve Salesforce Inc.'den aldığı fonlarla 39 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşan Figure AI, bir BMW otomobil fabrikasında insansı robotların pilot uygulamasını yapıyor. Boston Dynamics, robotlarını Hyundai'nin fabrikalarında eğitmek için Google ile birlikte çalışıyor. Agility Robotics Inc., Digit'ini ticari olarak Amazon.com Inc. depolarında ve Toyota Motor Corp. fabrikalarında kullanıma sundu. Agility Robotics haziran ayında ABD hükümetini, bir Amerikan tedarik zincirinin oluşturulması, insansıları benimseyen şirketlere destek ve erken benimseyenlere ödüller de dahil olmak üzere Pekin'in robotik sektörüne sağladığına benzer bir destek sağlamaya çağırdı.
Georgetown Üniversitesi araştırmacısı Sam Bresnick, "ABD hükümetinin yerli insansı robotik endüstrisini desteklemek için hedefe yönelik eylemi olmazsa ABD ile Çin arasındaki uçurumun büyümesi muhtemel görünüyor." diye konuştu.
Bank of America Enstitüsü'nün yakın tarihli bir raporuna göre, Çin yapımı ortalama bir insansı robottaki tüm bileşenlerin maliyetinin on yılın sonuna kadar yaklaşık yarı yarıya düşerek 17 bin doların altına inmesi öngörülüyor. Analistler Lynelle Huskey ve Vanessa Cook, bunun geçen yılki 20 bin seviyesinden sevkiyatları 2035 yılına kadar 10 milyona çıkarabileceğini öngörüyor. Uzmanlar 2060 yılına kadar 3 milyar insansı robotun faaliyette olabileceğini tahmin ediyor. Bu, makinelerden daha fazlasına sahip ülkelerin önemli ekonomik faydalar sağlayacağını gösteriyor.
Fabrikalar yerine gerçek yetenekler
Bugün gelinen noktada küresel robotik yarışının insansıları eğitmek için en iyi yöntemleri kimin bulabileceğine bağlı olacağına dair gerçek bir inanç tüm sektörü sarmış durumda. Çinli robotik eller öncüsü LinkerBot, verileri fabrikalardan veya depolardan toplamak yerine nadir bulunan becerilere sahip en başarılı insanların videolarını topluyor.
Şirket; salatalığı ince şeritler halinde dilimleyen bir şefin, klavyede ustalıkla gezinen bir piyanistin ve hassas temizlik araçlarını kullanan bir diş hekiminin kayıtlarını derliyor. Bunun bir örneği şirketin Pekin'in prestijli Tsinghua Üniversitesi yakınlarındaki merkezinde sergilendi. LinkerBot'un insansı robotlarından oluşan bir grup, bir grup okul çocuğuna Beethoven'in Neşeye Övgü adlı eserini icra ederken piyano, davul ve diğer enstrümanları çaldı.
Şirketin kurucusu Zhou bunun gelecekte olacakların sadece bir ipucu olduğunu belirterek, "Pek çok girişim robotlara öğretmek için veri topluyor. Biz gerçek beceriler topluyoruz." dedi.