Yirmi yıl önce, Tesla Silikon Vadisi’nde küçük ve mücadele eden bir girişimken, Kaliforniya'nın çevre kuralları şirkete çok fazla yakıt tüketen araçlar satan otomobil üreticilerine emisyon kredileri sağlayarak bedava para kazanma imkanı verdi. Çevre bilinci yüksek ve varlıklı tüketicileri ise Tesla’nın elektrikli otomobil işinin omurgasını oluşturdu. Bu durum modern elektrikli araç sektörünü harekete geçirdi ve CEO Elon Musk’ın dünyanın en zengin insanı olmasına yardımcı oldu.
Musk bunun için pek de minnettar davranmadı. Milyarder CEO, Tesla’nın genel merkezini 2021’in sonlarında Kaliforniya dışına taşıdı. Kendisi de bir yıl önce, Covid-19 krizinin başlangıcında Tesla’nın Fremont fabrikasında üretimi kısa süreliğine durdurmasını gerektiren kurallar hakkında bir toplantıda öfke dolu açıklamalar yaptıktan sonra eyaletten ayrıldı. Ayrıca eyaletin kurumlarının “neredeyse her şeyi yasa dışı hale getirmeye” çalıştığını söyledi. Tesla’nın teşviklere bağımlı olduğu fikrinin saçmalık olduğunu da öne sürdü. 2024'te, “Teşvikleri kaldırın. Bu sadece Tesla’ya yarar sağlar" demişti.
Musk'ın karşı olduğu teşvikler ilgiyi artırıyor
Şimdi ise ülkenin en cömert temiz kamyon teşviklerine ve devasa taşımacılık sektörüne sahip olan Kaliforniya, Tesla’nın en yeni ürünü için ilk büyük pazar olarak hizmet vererek Musk’a bir kez daha yardım ediyor. Musk’ın dokuz yıl önce tanıttığı ve nisan ayında Nevada’da üretimine başlanan batarya destekli kamyon Tesla Semi, şimdiye kadar Kaliforniya'da sıfır emisyonlu ağır araçları satın alanlar için verilen 1.200’den fazla “HVIP” kuponu aldı. Bu kuponların toplam değeri 172 milyon dolar. Bu sayı, Tesla’nın en yakın rakibine verilen kuponların iki katı. Forbes’un elde ettiği Tesla fiyat listesine göre bu kuponlar Semi’nin satış fiyatından 120 bin dolar düşüyor. Kamyonun fiyatı 300 millik versiyon için 250 bin dolar, 500 millik model için ise 290 bin dolar arasında değişiyor. Ayrıca 13 Mayıs’ta açıklanan çevreyi kirletmeyen kamyonlar için ek 1 milyar dolarlık yeni fon sayesinde eyaletin Tesla için önemi daha da artacak gibi görünüyor.
ABD’nin en büyük elektrikli araç markasının bu yeni ürününe olan yüksek ilgi şaşırtıcı değil. Özellikle de ABD’nin İran’la savaşa başlamasının ardından dizel yakıt fiyatlarının yüzde 50’ye yakın artmış olması düşünüldüğünde. Ancak kamyonun bu kadar büyük ölçüde cömert teşviklere dayanması, Musk’ın kamuoyundaki teşvik karşıtı söylemiyle ve eyalet hakkındaki görüşleriyle ciddi şekilde çelişiyor. Musk 2024'te, “Şaşırtıcı derecede çok insan Tesla’nın teşviklerle ayakta kaldığını düşünüyor. Bu rakiplerimiz için geçerli olabilir ama Tesla için değil" ifadelerini kullanmıştı.
Satışları yükseltiyor
Ancak bu tam olarak böyle değil. Kaliforniya'nın elektrikli kamyon teşvikleri üreticilere değil alıcılara gidiyor ancak bu destekler Tesla satışlarını artırıyor çünkü pahalı araçları normalde olacaklarından daha ulaşılabilir hale getiriyor. Tesla, son 14 yılda Kaliforniya, ABD ve AB tarafından denetlenen programlar kapsamında çevre kredisi satışlarından dolaylı devlet teşvikleri yoluyla 13,5 milyar dolardan fazla gelir elde ederek federal teşviklerden en çok yararlanan şirketlerden biri oldu. Musk eyaleti ve onun “bunaltıcı kurumlarını” eleştirse de Kaliforniya, ABD’de Tesla elektrikli araçlarının açık ara en büyük alıcısı olmaya devam ediyor. Aynı durum Semi için de geçerli olacak.
Tesla Semi programını yöneten Dan Priestley, bu ay Las Vegas’taki ACT Expo konferansında yaptığı konuşmada Kaliforniya'nın büyük bir erken dönem pazarı olacağını çünkü “ekonomisinin gerçekten çok güçlü” olduğunu söyledi. “İlk dağıtımlarımızın büyük kısmı burada olacak” dedi. Priestley ayrıca Teksas'ın ülkenin büyük kısmına göre daha ucuz elektrik ve dizel fiyatlarına sahip olması nedeniyle Güneydoğu eyaletlerinin de güçlü pazarlar olmasının beklendiğini söyledi.
Ancak Kaliforniya'nın sunduğu teklif çok daha cazip. HVIP kuponlarına ek olarak filo operatörleri, yeni 1 milyar dolarlık Temiz Yakıt Ödül Programı’ndan, ayrıca yerel enerji şirketlerinden, bölgesel çevre kurumlarından ve eyalet limanlarından da teşvik alabiliyor. Bu fonların bir araya getirilmesiyle, küçük filo işletmecileri için bir çekici kamyonun satın alma maliyetinin yüzde 90’ına kadar olan kısmı karşılanabiliyor. Buna eyalet satış vergileri, kayıt ücretleri ve yüksek yüzde 12’lik federal tüketim vergisi dahil değil.
Elektrikli taşımacılık alanında faaliyet gösteren şirketlerle çalışan Meridius Consulting firmasından Jason Roycht’a göre, şu an için bu programlar yepyeni bir elektrikli Semi’nin fiyatını, küçük işletmecilerin normalde satın alacağı ikinci el dizel kamyonların bile altına düşürüyor. Eski Bosch ve elektrikli kamyon üreticisi Nikola yöneticisi olan Roycht, “Geleneksel olarak ülkenin hiçbir yerinde Kaliforniya'nın bu alanda yaptıklarıyla kıyaslanabilecek bir şey olmadı. Kaliforniya'yı tebrik etmek lazım. Büyük limanlara sahipler ve piyasayı harekete geçirmek için doğru şeyleri yapmaya çalışıyorlar" dedi.