Suudi Arabistan’dan yetkililer artan endişeler nedeniyle ABD’yi Hürmüz Boğazı’ndaki ablukayı sona erdirmeye çağırdı. Wall Street Journal’ın haberine göre yetkililer, İran’ın daha önce gündemde olduğunu belirttiği kritik ticaret geçidi Babu'l Mendeb'i kapatmaya yönelmesi ihtimaline dair endişe duyuyorlar.
Öne çıkanlar
• ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ablukasının başlamasından bir gün bile geçmeden, Suudi yetkililer İran’ın misilleme olarak Suudi Arabistan’ın petrol sevkiyatı için kullandığı diğer büyük deniz yolu olan Babu'l Mendeb'i hedef alabileceğinden endişe ediyor.
• Geçen hafta X platformunda İngilizce yaptığı bir paylaşımda İran’ın yeni dini lideri Mojtaba Khamenei’nin danışmanı Ali Akbar Velayati, ABD karşıtlarının “Babu'l Mendeb'i Hürmüz’e baktığı gibi baktığını” söyledi. Bu ifade, savaş başladıktan sonra İran’ın fiilen kapattığı ve ABD’nin pazartesi günü abluka altına aldığı kilit petrol taşıma rotasına gönderme yapıyor.
• İran, Babu'l Mendeb Boğazı’na kıyısı olmamasına rağmen Yemen’in kıyısı bulunuyor ve İran, 2023 ve 2024 yıllarında Gazze savaşına yanıt olarak Kızıldeniz’de İsrail bağlantılı gemilere onlarca saldırı düzenleyen Yemenli militan grup Husilerle yakın müttefik.
• Husiler mart ayı sonlarında İsrail’deki askeri hedeflere füze saldırıları başlatmaya başladı.
• Hürmüz Boğazı’nın kapanması küresel petrol fiyatlarının hızla yükselmesine neden oldu ve GasBuddy verilerine göre ABD’de ortalama benzin fiyatlarını galon başına 4 doların üzerine çıkardı.
• Beyaz Saray sözcüsü Anna Kelly Forbes’a yaptığı açıklamada Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın “enerjinin serbest akışını sağlamak için tamamen açık” olmasını istediğini ve hükümetin Körfez müttefikleriyle “sık temas halinde” olduğunu söyledi.
• İsmi açıklanmayan Suudi enerji yetkilileri de WSJ'ye, Husilerden Babu'l Mendeb'den geçen Suudi gemilerine saldırmayacaklarına dair taahhüt aldıklarını belirtti.
Babu'l Mendeb Boğazı neden önemli?
Babu'l Mendeb Boğazı’nın kapanması, petrol ihracatçısı ülkelerin petrol ve doğalgazı bölgeden çıkarması için bir başka geçidi daha kapatarak küresel ticareti daha da aksatabilir. ABD Enerji Bilgi Dairesi'ne göre 2024 yılında günde yaklaşık 4,1 milyon varil petrol ürünü bu boğazdan geçti. Buna karşılık, International Energy Agency verilerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı’ndan yaklaşık 20 milyon varil geçti.
Babu'l Mendeb, petrol ihracatçıları için Asya’ya sevkiyat yapılabilen alternatif rotalardan biri. ABC News’un denizcilik istihbarat firması Kpler verilerine dayandırdığı habere göre şu anda yaklaşık 7 milyon varil petrol bir boru hattı aracılığıyla Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu kentine taşınıyor. Yanbu’ya ulaşan petrol daha sonra Kızıldeniz ve Babu'l Mendeb Boğazı üzerinden sevk ediliyor. Trump’ın Hürmüz Boğazı ablukası, Suudi Arabistan’ın boru hattındaki pompalama kapasitesini savaş öncesi seviyelere (günde yaklaşık 7 milyon varil) geri getirdiğini açıklamasından sadece birkaç gün sonra geldi. Söz konusu hat daha önce muhtemelen İran’a ait füze ve insansız hava araçlarının saldırısına uğramıştı.
JPMorgan analistlerinin nisan başında Reuters’a verdiği bilgiye göre Hürmüz Boğazı kapalı kalırsa petrol fiyatları varil başına 150 dolar seviyesine kadar çıkabilir. Kısa vadede kapanma, petrol fiyatlarını varil başına 120–130 dolara sıçratabilir. Analistlere göre aksaklıklar mayıs ortasına kadar sürerse fiyatlar daha da yükselebilir. Babu'l Mendeb'in kapanması ise fiyat artışlarını daha da şiddetlendirebilir. İran daha önce savaşın sürmesi halinde petrol fiyatlarının varil başına 200 doları aşabileceği uyarısında bulunmuştu.
Arka plan
Husiler henüz Babu'l Mendeb'de gemilere saldırmadı, bunun yerine İsrail’i füze saldırılarıyla hedef aldı ancak Politico ve Al Jazeera ile konuşan analistler, grubun Gazze savaşı sırasında son yıllarda yürüttüğü kampanyaya benzer şekilde boğazdaki gemileri hedef almaya başlayabileceğini öngörüyor. Mart ayı başlarında İran’a bağlı Tasnim News Agency, bir İranlı askeri kaynağa dayandırdığı haberinde ABD’nin İran’ın Harg Adası’nı vurması halinde Babu'l Mendeb ve Kızıldeniz’de “güvensizlik” yaratılacağı tehdidini aktardı. Petrol dışında, Associated Press’in haberine göre Süveyş Kanalı’ndan geçtikten sonra Asya’ya giden deniz rotası üzerinde yer alan Bab el-Mendeb, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 12’sine ev sahipliği yapıyor.