ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ın kontrolünü ele geçirme planına karşı çıkmaları nedeniyle ABD tarifeleri tehdidine yanıt vermek için yarışan Avrupalı liderlerin elinde, ticari misilleme, savunma bağlarını azaltma ve ekonomik baskıya karşı bir “bazuka” da dahil olmak üzere bir cephanelik bulunuyor. Trump’ın ekonomik önlemlerle tehdit ettiği ülkeler tek tek ele alındığında onun yüzde 10’luk tarifelerine karşı fazla bir şey yapamazlar. Ancak bir birlik olarak hareket ederlerse, yarı özerk bir Danimarka toprağı olan Grönland konusunda taviz koparmak için tarifelerin kullanılmasının maliyetini artırabilirler.
Anlaşmayı askıya alma gücüne sahip
Avrupa Birliği Konseyi Başkanı Antonio Costa, AB üyesi ülkelerin liderlerinin önümüzdeki günlerde Grönland konusunda olağanüstü toplanacağını duyurdu. Avrupa Birliği’nin halihazırda, misilleme tarifeleri uygulayabileceği 100 milyar dolardan fazla değerde ABD malını içeren bir listesi bulunuyor. Blok ayrıca, Trump’ın “dev bir anlaşma” olarak nitelendirdiği ABD ile olan ticaret anlaşmasının kilit bazı bölümlerini askıya alma gücüne de sahip.
18 Ocak’ta yapılan kriz görüşmelerinde AB büyükelçileri, daha önce hiç devreye sokulmamış ve sık sık “bazuka” olarak adlandırılan bir aracı kullanmayı da tartıştı. Bu araç, başka bir ülkeden gelen ekonomik baskı durumunda karşılık verilmesine olanak tanıyor. Büyükelçiler hangi yolun izleneceği konusunda bir karara varmadı. Diplomatlar, blok nasıl bir yanıt vereceğine karar vermeden önce ABD ile görüşmeler ve iç tartışmalar için hala zaman olduğunu söyledi.
Avrupalı liderlerin, Trump’ın Davos’ta katılması beklenen Dünya Ekonomik Forumu’nun başlamasının ardından, bir araya gelmeleri bekleniyor. Trump geçen yıl gümrük tarifelerini açıkladığında, çoğu NATO müttefiki olan Avrupalı liderler, onu askeri ittifak içinde tutabilme umuduyla misilleme yapma konusunda tereddüt etti. Ancak Trump’ın ticareti bu denli açık bir şekilde güvenliğe bağlama kararı, onları yeniden değerlendirmeye itiyor.
“Ödedikleri bedelin fazla yükseldiği düşünülüyor”
Risk yönetimi danışmanlık şirketi Eurasia Group’un Avrupa genel müdürü Mujtaba Rahman, “Bu kez AB’nin yanıt vermesi gerektiğine dair bir hissiyat var. NATO ve Ukrayna bağlamında ABD desteği için ödedikleri bedelin fazla yükseldiği düşünülüyor” dedi. Rahman, yine de AB’nin yeni tarifeler yürürlüğe girmeden önce büyük bir adım atmasının pek olası olmadığını ekledi. Trump’ın daha önceki açıklamasına göre bu tarifeler 1 Şubat’ta yürürlüğe girecek. İşte bloğun önündeki bazı seçenekler:
Birçok ABD ürünü için tarifeleri sıfırlamayı ertelemek
450 milyon tüketiciden oluşan tek bir ekonomik blok olan AB, Amerika’nın en büyük bölgesel ticaret ortağı. Geçen yaz blok, ABD ile dengesiz bir ticaret anlaşması kabul etti. Bu anlaşma, ABD’ye ithal edilen çoğu AB ürünü için yüzde 15 gümrük vergisi ve AB sınırlarına giren birçok Amerikan ürünü üzerindeki mevcut tarifelerin kaldırılmasına yönelik bir plan içeriyordu. Bu indirimin hala Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanması gerekiyor. 17 Ocak’ta gelen tarife tehdidi, Parlamentodaki en güçlü siyasi gruplardan bazılarının onay sürecinin askıya alınması çağrısında bulunmasına yol açtı.
Bazı ABD ürünlerine yeni misilleme tarifeleri uygulamak
AB, geçen yıl Trump’ın tarife hamlelerine yanıt olarak, misilleme tarifeleri uygulayabileceği 100 milyar dolardan fazla değerde Amerikan ürününü içeren bir liste hazırladı. Bu listede sakız, motosikletler ve fıstık ezmesi gibi ürünler yer alıyordu. Ancak blok, Trump’ın tehdit ettiği tarifeleri yarıya indiren bir ticaret anlaşması yaptıktan sonra bu listeyi rafa kaldırdı.
Şimdi ise bazı üyeler haziranda yüzde 25’e çıkacak yeni bir yüzde 10’luk tarifeyle karşı karşıyayken, blok bu listeye geri dönebilir. Misilleme, Trump yönetimini kızdırma ve karşılıklı tırmanma riskini beraberinde getirir. Ancak analistlere göre Grönland üzerinden uygulanan ekonomik baskı, bloğu kendi tarifeleriyle karşılık vermeye itmeye yeterli olabilir.
“Bazuka” olarak adlandırılan ticaret aracını kullanmak
AB’nin “bazuka” ticaret aracı, ilke olarak bloğa ihracat kontrolleri uygulama, hizmetlere tarife koyma, fikri mülkiyet haklarını kısıtlama ve Amerikan şirketlerinin Avrupa’daki kamu ihalelerine katılma kabiliyetini sınırlama gibi önlemleri alma konusunda geniş bir hareket alanı tanıyor. Bu araç, iki yıldan fazla süre önce yürürlüğe giren ancak ticari önlemler dayatmak için hiç kullanılmamış bir AB düzenlemesine dayanıyor. Yasaya göre AB, başka bir ülkenin eylemlerini resmen “ekonomik zorlama” olarak tanımlayabilir. Bu da söz konusu baskı sona ermezse geniş bir ekonomik karşılık cephaneliğinin önünü açar.
Eski bir AB ticaret yetkilisi olan Ignacio García Bercero, Trump’ın Grönland’a ilişkin tarife tehdidine atıfta bulunarak, “Anti-zorlama aracının devreye sokulmasını kesinlikle haklı çıkaracak tek bir durum varsa, o da budur” dedi. Bu aracın ABD’ye karşı kullanılabilmesi için, AB’nin yürütme organı olan Avrupa Komisyonu’nun, üye devletlerin yarısından fazlasının onayını alması gerekiyor. Bu ülkelerin aynı zamanda bloğun toplam nüfusunun en az yüzde 65’ini temsil etmesi şart. Ancak bir AB diplomatının Wall Street Journal’a söylediğine göre bu adımın siyasi olarak kabul edilebilir olması için bundan da daha geniş bir destek gerekiyor. Araç yürürlüğe girdiğinde, AB’nin ticari tepkisini daha kolay ayarlamasına olanak tanıyacak.
Savunmayı güçlendirmek, ABD üslerini kapatmak
Birçoğu Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyesi olan bazı AB liderleri, bloğun Trump’ın Grönland’ın kontrolünü ele geçirmesine izin vermesi halinde sıranın diğer Avrupa topraklarına gelebileceğinden endişe ediyor. Bu durum ayrıca askeri ittifakın dokunulmazlığını riske atıyor ve Rusya’nın işgali karşısında Ukrayna için sonuçlar doğuruyor.
Avrupa, Grönland’daki askeri varlığını artırabilir, savunmaya daha fazla harcama yapma planlarını hızlandırabilir ya da bazı askeri donanım alımlarını ABD’den başka yerlere kaydırabilir. Ancak birçok kritik silah ve askeri sistem yalnızca Amerika’da üretiliyor ve Avrupa kendi askeri-endüstriyel tabanını güçlendirmekte zorlanıyor.
Avrupa için en uç seçenek, Almanya’daki dev Ramstein Hava Üssü gibi, kıta genelindeki ABD askeri üslerinin kullanımını sınırlamak ya da sonlandırmak olur. Bu üs, 12 binden fazla ABD askeri personeli ve sivili istihdam ediyor. Böyle bir yanıt gerilimi dramatik biçimde tırmandırır ve Trump’ı ABD güçlerini kıtadan çekmeye sevk edebilir ki şu anda tarafların hiçbiri bunu istediğini söylemiyor.
Dünyanın geri kalanıyla işbirliğini artırmak
Trump’ın tarifeleri, ABD’ye olan bağımlılığı azaltmak isteyen blokta diğer ülkelerle ticaret anlaşmalarına yönelik ilgiyi şimdiden canlandırdı. AB, 17 Ocak’ta Trump’ın Grönland üzerinden yeni tarifelerle tehdit etmesiyle aynı gün, dört Güney Amerika ülkesiyle bir ticaret anlaşması imzaladı ve bu ay içinde Hindistan’la bir ticaret anlaşması açıklamayı umuyor. Avustralya ile böyle bir anlaşma da mümkün.
Trump’ın son tehdidi, AB’nin Çin’le ilişkilerinde “risk azaltma” olarak adlandırdığı stratejiyi de yeniden düşünmesine yol açabilir. Bu strateji kapsamında blok, sübvansiyonlu Çin ürünlerinin ithalatına karşı daha sert bir tutum almış ve Çin’in Avrupalı işletmelere yönelik kısıtlamalarına karşı çıkmıştı.