“Sorunları sorun yapmazsanız sorun olmaz.”
Rahmetli Süleyman Demirel’in en çok hatırlanan ve sevdiğim sözlerinden biridir. Yıllarca bu cümleyle dalga geçildi. Karikatürlere konu oldu, siyasi mizahın vazgeçilmez malzemesi hâline geldi. Kimi bunu umursamazlık, kimi ise siyasi kurnazlık olarak yorumladı.
Oysa yaş ilerledikçe ve hayat insana biraz daha fazla şey öğrettikçe, bu sözün sanıldığından çok daha derin olduğunu fark ediyorsunuz.
Hayır…
Demirel, “Sorunları görmezden gelin.” demiyordu.
Benim anladığım şu:
“Sorunun sizi yönetmesine izin vermeyin.”
Aradaki fark küçük gibi görünür.
Ama liderlikle savrulmak, akılla panik, çözümle çaresizlik arasındaki çizgi tam da burada başlar.
Krizler bana ne öğretti?
Hayatımın büyük bölümü krizlerle geçti.
Diplomat olarak siyasi krizlerin…
Uluslararası enerji sektöründe petrol fiyatı savaşlarının…
Çok uluslu şirketlerde milyarlarca dolarlık yatırım kararlarının…
Savaşların, yaptırımların, finans krizlerinin, hükümet değişikliklerinin…
Tam ortasında bulundum.
Çin’de ekonomik dönüşümün hızını gördüm.
Irak’ta savaşın enerji piyasalarını nasıl altüst ettiğine tanık oldum.
Londra’da yatırımcıların tek bir açıklamayla milyarlarca dolarlık karar değiştirdiğini izledim.
Türkiye’de ise neredeyse her yıl farklı bir ekonomik, siyasi veya toplumsal sınav yaşadık.
Bütün bu yılların sonunda vardığım sonuç çok basit:
Sorun hiç bitmiyor.
Sadece şekil değiştiriyor.
Çin’de başka…
Londra’da başka…
Irak’ta başka…
Türkiye’de bambaşka…
Ama her yerde aynı soru soruluyor:
“Şimdi ne olacak?”
Ben ise zamanla başka bir soru sormayı öğrendim:
“Peki, şimdi biz ne yapacağız?”
İşte liderlikle seyircilik arasındaki fark tam da burada başlıyor.
Türkiye: Sorunların hiç mesai bitirmediği ülke
Türkiye kolay bir ülke değil.
Belki de dünyada gündemi bizim kadar hızlı değişen çok az ülke vardır.
Sabah döviz kurunu konuşuyoruz.
Öğlen vergileri…
Akşam dış politikayı…
Ertesi gün orman yangınlarını…
Sonra depremi…
Sonra eğitimi…
Sonra adaleti…
Sonra enflasyonu…
Sonra faizleri…
Sonra sosyal medyada patlayan yeni bir tartışmayı…
Bizde gündem değişmiyor.
Yalnızca sorunların nöbeti değişiyor.
Bazen kendi kendime gülümsüyorum.
Türkiye’de sorunsuz geçen tek gün herhâlde resmî tatillerdir.
Gerçi o gün de trafik başlıyor.
Ama bütün bunların arasında asıl tehlike sorunların varlığı değil.
Sürekli sorun konuşan bir toplum hâline gelmemiz.
Şikâyet kültürü mü, çözüm kültürü mü?
Yıllardır dikkatimi çeken bir alışkanlığımız var.
Biz sorunları çözmekten çok anlatıyoruz.
Şikâyet etmek adeta millî reflekslerimizden biri hâline geldi.
Kahvede…
Televizyonda…
Sosyal medyada…
Şirket toplantılarında…
Aile sofralarında…
Konu dönüp dolaşıp aynı yere geliyor:
Sorunlar…
Peki çözümler?
İşte orada ses biraz kısılıyor.
Ben artık insanların ne kadar sorun anlattığıyla değil, masaya nasıl bir çözüm koyduğu ile ilgileniyorum.
Çünkü sorun herkesin görebildiği şeydir.
Liderliği gösteren ise çözüm üretme cesaretidir.
Başarılı şirketlerin sorduğu tek soru
Uluslararası şirketlerde çalışırken bambaşka bir kültür gördüm.
Elbette onların da sorunları vardı.
Hem de çoğu zaman bizimkilerden çok daha büyük.
Milyarlarca dolarlık kayıplar…
Başarısız yatırımlar…
Mahkemeler…
Siber saldırılar…
Çevre felaketleri…
Ama toplantının sonunda mutlaka biri şu soruyu sorardı:
“Tamam… Şimdi ne yapıyoruz?”
İşte bütün fark burada.
Sorunu konuşmak başka…
Sorunu yönetmek başka…
Sorunla yaşamak başka…
Sorundan öğrenmek bambaşka…
Şirketleri rakipleri değil, korkuları batırır
Yıllarca yönetim kurullarında görev yaptım.
Şunu gördüm:
Şirketleri çoğu zaman rakipleri batırmıyor.
Korkuları batırıyor.
Çalışanlar kötü haber vermeye çekiniyorsa…
Yöneticiler hata kabul etmiyorsa…
CEO yalnızca duymak istediklerini duyuyorsa…
Yönetim kurulu farklı sesleri susturuyorsa…
O şirketin bilançosu daha açıklanmadan alarm zilleri çalmaya başlamıştır.
Çünkü çözülmeyen her sorun büyür.
Konuşulmayan her hata maliyete dönüşür.
Ertelenen her karar faiz işler.
Üstelik bu faiz, bankaların uyguladığından çok daha yüksektir.
İnsan İlişkilerinde de Aynı Kural Geçerli
Bu yalnız şirketler için geçerli değil.
Aileler için de…
Evlilikler için de…
Arkadaşlıklar için de…
Ülkeler için de…
Konuşulmayan meseleler kırgınlığa dönüşüyor.
Kırgınlıklar mesafeye…
Mesafeler kopuşa…
İnsan ilişkilerinde de en pahalı faiz, ertelenmiş konuşmalardır.
Yapay zeka çağında en büyük rekabet avantajı
Bugün yapay zeka çağındayız.
Bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay.
Ama doğru karar vermek hiç olmadığı kadar zor.
Çünkü bilgi arttıkça gürültü de artıyor.
Sosyal medya her olayı felakete dönüştürüyor.
Televizyonlar “son dakika” olmadan nefes alamıyor.
Piyasalar saniyeler içinde panik üretiyor.
Böyle bir dünyada bana göre en değerli liderlik özelliği zekâ değil.
Soğukkanlılık.
Panik bulaşıcıdır.
Ama sükûnet de öyledir.
Gerçek lider önce kendi zihnini yönetir.
Sonra kurumunu.
Sonra çevresine güven verir.
Ben olsaydım Demirel’i şöyle tamamlardım
Bugün Demirel’in o meşhur sözünü yeniden kuracak olsam şöyle derdim:
“Sorunları küçümsemeyin. Ama onları büyütüp hayatınızın merkezine de koymayın. Soğukkanlı analiz edin, doğru insanlarla konuşun, zamanında karar verin ve harekete geçin. Çünkü krizleri yaratan çoğu zaman sorunlar değil, yönetilemeyen tepkilerdir.”
Hayat bana bir şey daha öğretti.
İnsanlar sizi kaç sorununuz olduğu için değil…
O sorunlarla nasıl baş ettiğiniz için hatırlar.
Şirketler de böyledir.
Ülkeler de…
Liderler de…
Türkiye’nin Asıl İhtiyacı Yeni Bir Yönetim Kültürü
Türkiye’nin bugün en büyük ihtiyacı yeni bir slogan, yeni bir kahraman ya da yeni bir kurtarıcı değildir.
İhtiyacımız olan şey, sorunları inkâr etmeyen ama onlara teslim de olmayan bir yönetim kültürüdür.
Daha az yakınan…
Daha çok dinleyen…
Daha fazla veriyle düşünen…
Daha erken önlem alan…
Hata yapmaktan değil, aynı hatayı tekrarlamaktan korkan…
Ve her toplantının, her aile sohbetinin, her yönetim kurulu oturumunun sonunda aynı soruyu sorabilen insanlar:
“Peki, şimdi ne yapacağız?”
Çünkü çözüm tam da o soruyla başlar.
Yıllar içinde diplomat olarak, uluslararası şirketlerde yönetici olarak ve sayısız müzakere masasının etrafında otururken şunu öğrendim:
Sorunlar hiçbir zaman eksik olmayacak.
Değişen yalnızca onların biçimi olacak.
Asıl mesele, sorunların büyüklüğü değildir.
Onlara verdiğimiz cevabın kalitesidir.
Belki de Süleyman Demirel’in yıllar önce anlatmak istediği tam olarak buydu.
Sorunlar hayatın kaçınılmaz gerçeğidir. Karakterimizi, kurumlarımızı ve ülkelerin kaderini belirleyen ise sorunların kendisi değil; onlara verdiğimiz cevaptır. İş dünyasında da hayatta da gerçek rekabet üstünlüğü, en az sorun yaşayanlarda değil; sorunları en erken gören, en doğru yöneten ve her krizden öğrenerek güçlenenlerdedir.
Çünkü sonunda kazananlar, hiç düşmeyenler değil; her düştüğünde daha bilge, daha sakin ve daha güçlü ayağa kalkabilenlerdir.