Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bu yıl için küresel petrol talebi tahminini aşağı yönlü revize etti. Kurum, kısıtlı yakıt arzı, artan fiyatlar ve zayıflayan ekonomik görünümün pazar daralmasına yol açtığını bildirdi. Orta Doğu'daki savaşın etkilerinin yılların en sert daralmasını tetiklediği ifade edildi.
Küresel petrol talebinin dördüncü çeyrekte yıllık bazda günlük 2,5 milyon varil düşmesi bekleniyor. IEA, savaşın yarattığı aksaklıkları ve fiyat artışlarını gerekçe gösterdi. Ajans, 2026 yılındaki yıllık düşüş beklentisini günlük 2,6 milyon varile çıkardı. Geçen ayki tahminde bu düşüşün günlük 2,5 milyon varil olacağı öngörülmüştü.
Kurum, 2027 yılında günlük 2 milyon varillik kısmi bir toparlanma yaşanacağını belirtti. IEA, bu toparlanmanın bile küresel petrol kullanımını 2025 seviyelerinin altında bırakacağını ifade etti. Tüketimin 2025 seviyelerinin günlük 620 bin varil veya yüzde 0,6 gerisinde kalacağı hesaplandı.
Dizel krizi 2027'ye kadar sürebilir
IEA verilerine göre, 2026'daki talep düşüşünün yüzde 25'ini tek başına dizel oluşturacak. Kısıtlı dizel arzının gelecek yılın ortalarına kadar sürebileceği belirtildi. Düşüşte, yoğun kış talebi öncesinde azalan stoklar ve düşen üretimin etkili olduğu kaydedildi. IEA, "Dizel piyasaları, uzun süren arz kesintilerinin sonbahar rafineri bakımları ve yoğun kış talebi öncesinde stok çekişlerini zorlamasıyla önemli bir baskı altında kalmaya devam etti." değerlendirmesini yaptı.
Dizel rafineri marjları eylül ayında varil başına 95 dolarla rekor seviyelere ulaştı. İran savaşına bağlı saldırıların üretim kapasitesini düşürmesi bu artışı tetikledi. IEA, "Rekor dizel fiyatları, mal maliyetlerini artırarak ve reel gelirleri, ekonomik aktiviteyi ve enflasyonu etkileyerek şimdiden geniş çaplı ekonomik sonuçlar doğuruyor." uyarısında bulundu.
Eylül ayında küresel dizel ihracatı yıllık bazda günlük 700 bin varil düştü. Orta Doğu ve Rusya'nın dizel ihracatındaki kayıplar ise günlük toplam 1,3 milyon varil olarak gerçekleşti. Avrupa ve ABD'de toptan dizel fiyatları eylül ayında varil başına 220 dolar civarına ulaştı. Bu rakam tüm zamanların en yüksek seviyesini temsil ederken ham petrol fiyatlarını neredeyse ikiye katladı.
IEA, Rusya'nın dizel ihracat kısıtlamalarını hafifletmesinin küresel motorin dengesini değiştirmeyeceğini ekledi. Ajans, kısıtlamaların ihracat politikasından ziyade sınırlı Rus rafineri kapasitesinden kaynaklandığını belirtti. Kurum, IEA üyelerinin fiyatları sakinleştirmek amacıyla stratejik rezervlerden 100 milyon varil petrol ve dizel salınımı için koordineli hareket ettiğini açıkladı.
Küresel petrol arzı ve fiyatlardaki tırmanış
Küresel petrol üretimi, eylül ayında günlük 2,5 milyon varil artarak 102,3 milyon varile yükseldi. Bu artışta Suudi Arabistan liderliğindeki OPEC+ ülkelerinin günlük 2,1 milyon varillik katkısı rol oynadı. Ajans, arzın bu yılın tamamında günlük 5,8 milyon varil düşmesini bekliyor. Arzın 2027'de ise günlük 7,7 milyon varil artarak piyasayı yeniden fazla verir hale getirmesi öngörülüyor. IEA, "Körfez'deki yenilenen saldırılar toparlanmayı kırılgan kılıyor." ifadesini kullandı. Kurum, son gerginliklerin Orta Doğu ihracatındaki toparlanmayı tehdit ettiği uyarısını yaptı.
Rusya'nın üretimi eylül ayında ağustos ayına göre günlük 65 bin varil arttı. Günlük 8,43 milyon varile çıkan üretim, geçen yılın seviyelerinin günlük 870 bin varil altında kaldı. Ajans, 2026 yılında küresel petrol arzının talebin günlük 1,73 milyon varil gerisinde kalacağını öngörüyor. Arz kesintileri sonucunda petrol fiyatları hızla yükseldi.
North Sea Dated ham petrolü eylül ayında 26,17 dolar artarak varil başına 116,89 dolara fırladı. Petrol, eylül başından bu yana yüzde 43 artışla 134 dolar civarında işlem gördü. Brent vadeli işlemleri aynı dönemde yüzde 13 artışla 107 dolara yükseldi. Ajans, 11 Eylül'de Suudi Doğu-Batı Boru Hattı'nın bombalanmasını ve navlun oranlarındaki keskin artışı rallinin temel nedeni olarak gösterdi.
Eylül ayında küresel petrol stokları 10 milyon varil azaldı. Bu düşüş, stokları savaş öncesi seviyelerin 509 milyon varil altında bıraktı. IEA, çatışmalara bir çözüm bulunamaması halinde piyasaların önümüzdeki aylarda daha fazla kargaşa yaşayabileceğini belirtti. Ajans, 2027'den önce herhangi bir arz fazlasının ortaya çıkmasının pek olası olmadığını vurguladı.