Luyu Zhang, ülkelerinde üretim yapan ancak şirketlerinin geleceğini Amerika'da arayan yeni nesil Çinli kuruculardan biri. Zhang geçen yıl Çin'den ABD'ye taşındı ve neredeyse hiç İngilizce konuşamıyor. Şu an İngilizcesini geliştirmeye de çalışmıyor ve bu durumun daha sonra düzeleceğine inanıyor.
Menlo Park'taki geçici ofisinde bir çevirmen aracılığıyla Forbes'a konuşan Zhang, "Şu an İngilizcemi geliştirmek için çok meşgulüm. Bu zaman gerektiriyor ve şu anda kaybedecek bir günüm bile yok." dedi.
Yapay zeka girişimi Dify'ın CEO'su olan Zhang yalnız değil. Ailelerini ve şirketlerini Silikon Vadisi'ne taşımak için yerlerinden ayrılan, giderek büyüyen bir Çinli yapay zeka kurucuları grubunun parçası.
Görünüşte bu eğilim mantığa aykırı duruyor. Washington, gelişmiş yapay zeka çiplerine yönelik ihracat kontrollerini sıkılaştırdı. Kanun yapıcılar yıllardır fikri mülkiyet hırsızlığı konusunda uyarılarda bulunuyor. Çin'in askeri ve ekonomik hedeflerine dikkat çekiyorlar. Her iki ülkede de ayrışma hakkında bitmek bilmeyen tartışmalar yaşanıyor.
Buna rağmen kurucular gelmeye devam ediyor. Zhang'in stratejisi oldukça basit. Küresel bir yapay zeka altyapı şirketi kurmak istiyorsanız, dünyanın rekabet ettiği yerde bulunmalısınız.
Dify yatırım almaya devam ediyor
Ortaokulu terk eden bir kodlama dehası olan Zhang, dikkat çekici yatırımlar aldı. Şirketi Dify, yakın zamanda 180 milyon dolar değerleme üzerinden 30 milyon dolar fon topladı. Bu yatırımlar HSG (eski adıyla Sequoia Capital China) ve diğer Asyalı risk sermayesi fonlarından geldi. Hillhouse Capital, 5Y Capital ve Mizuho Leaguer Investment da yatırımcılar arasındaydı.
Dify'ı kurmadan önce Zhang, birçok girişimde çalıştı. Daha sonra Tencent'te büyük bir mühendislik ekibini yönetti. Dify, geliştiricilerin kapsamlı arka uç kodları yazmadan yapay zeka uygulamaları oluşturmasına yardımcı olan açık kaynaklı bir proje olarak başladı.
Platform şu anda Github'da en çok yıldız alan veri havuzları arasında 52'nci sırada yer alıyor. Etrafında kurulan şirket 100 kişiyi istihdam ediyor ve kârlı bir şekilde büyüyor. Volvo, ThermoFisher Scientific ve Novartis dâhil olmak üzere 280'den fazla kurumsal müşteriye hizmet veriyor.
Çin kökenli ve yurtdışı operasyonlu girişim modeli
Zhang, Meta'nın Manus'u satın alma teklifini bir örnek olarak gösteriyor. Çin'de kurulan yapay zeka girişimi Manus, Singapur'a taşınmıştı ve Meta bu şirket için 2 milyar dolar önermişti. Zhang, bunu "Çin kökenli ve yurtdışı operasyonlu" girişim modeli olarak adlandırdı.
Manus her iki tarafta da incelemelerle karşılaştı. ABD'li düzenleyiciler, ABD'li risk sermayesi şirketi Benchmark'ın yaptığı bir yatırımı inceledi. Çinli düzenleyicilerin ise Meta'nın satın alımını engelleyip engellememeyi araştırdığı bildiriliyor.
Zhang, Çin içinden gerçekten küresel bir şirket kurmanın zor olduğunu ifade etti. Ülkenin teknoloji ekosisteminin büyük ölçüde kendi içine kapalı olduğunu belirtti. Orada geliştirilen yazılımların genellikle yalnızca iç pazara hizmet ettiğini vurguladı.
Amacını anlatan Zhang, "Eğer elit bir sporcuysanız sadece yerel maçları kazanmak için oynamazsınız. Olimpiyatlarda yarışmak için antrenman yaparsınız. Yapay zeka çağı için altyapı inşa eden bir teknoloji şirketi için Silikon Vadisi bizim Olimpiyat arenamız. En üst düzeyde rekabet etmek istiyoruz." değerlendirmesini yaptı.
Kurucular Amerika yollarında
Zhang, şu anda ABD'ye taşınma sürecinde olan yaklaşık 20 Çinli girişim kurucusu tanıdığını belirtti. Eskiden Alibaba'da ürün müdürü olan ve şimdi Sancus Ventures'ı kuran yatırımcı Lake Dai, bu eğilimin daha geniş çaplı olduğunu söyledi.
Dai, son iki yıl içinde en az 100 Çinli girişimcinin ABD'ye taşınmak için kendisiyle iletişime geçtiğini aktardı. Yabancı sermayenin Çin'den çekilmeye başlaması risk finansmanını daralttı ve kurucuları başka pazarları değerlendirmeye zorladı. Dai'nin Dify'da yatırımcı olmadığını belirtmek gerekiyor.
Süreci değerlendiren Dai, "Çinli kurucular artık ABD'ye taşınıyor. Son birkaç yılda bunu giderek daha fazla görüyoruz." ifadesini kullandı.
Şirketler tepkilerden çekiniyor
Ancak kimse TikTok gibi bir sonla karşılaşmak istemiyor. TikTok, Çinli sahipliği nedeniyle yıllarca süren incelemelerin ardından ABD'de kısa süreliğine karartıldı. Nihayetinde bir yasağı önlemek için ABD operasyonlarını satmak zorunda kaldı.
Tepkilerden kaçınmak için birçok girişim, kurucularının nerede doğduğundan ziyade ürünlerinin ne yaptığına vurgu yapıyor. Kurucuların stratejisini açıklayan Dai, "Erken aşamada fişlenmek istemiyorlar." dedi.
Stratejik olarak büyümek, Çin doğumlu girişimlerin hâlâ çözmeye çalıştığı bir denge oyunu. Dify Çin köklerini gizlemiyor ve Zhang Körfez Bölgesi ile Tokyo'da agresif bir şekilde işe alım yaptığını söylüyor. Ancak şirketin 60 kişiden oluşan çekirdek açık kaynak mühendislik ekibi hâlâ Çin'de bulunuyor.
Diğer girişimler de benzer hibrit yapılar benimsedi. Çin'de çekirdek bir mühendislik ekibi bulundururken, müşteri hizmetleri ve satış gibi işlevler için yurt dışında personel işe alıyorlar. OpusClip veya HeyGen gibi bazı şirketler ise tamamen Çin dışına taşındı.
Geçmişten gelen bağımsızlık
Zhang, Anhui eyaletinde büyüdü. Ortaokula geldiğinde internet siteleri kodlayarak ayda yaklaşık bin dolar kazandığını söylüyor. Bu miktar, bir devlet memuru olan babasının kazancından daha fazlaydı ve Çin'in meşhur katı eğitim sistemine tahammül edemeyerek okulu bıraktı.
Finansal bağımsızlığı, ebeveynlerinin onu okula geri dönmeye zorlamasını imkânsız hâle getirdi. 2018 yılına gelindiğinde Tencent'te bir ürün liderliği pozisyonu elde etmişti. 2022'de üretken yapay zeka ile karşılaştıktan sonra Dify'ı kurdu.
Amacı, geliştiricilerin yapay zeka uygulamalarını geniş ölçekte oluşturmasını ve dağıtmasını kolaylaştırmaktı. Nvidia'nın yıllık GTC konferansına yaptığı bir gezi onu taşınmaya ikna etti. Konferanstaki atmosferden etkilenen Zhang, "Oradaki enerji çok farklıydı." dedi.
Yine de aşılması gereken engeller bulunuyor. ABD'li politika yapıcılar, Çin'in yapay zeka sektörüne yönelik hassas teknoloji transferi konusunda uyarıda bulunuyor. Bazı Amerikalı yatırımcılar Çin destekli girişimlerden uzak duruyor.
Bu sırada Silikon Vadisi'nin bazı bölgelerinde Çin karşıtlığı da için için kaynıyor. Kısa süre önce Çinli bir Anthropic yapay zeka araştırmacısı işinden ayrıldı. Araştırmacı, blogunda şirketin "Çin karşıtı açıklamalarının" bu kararda önemli bir neden olduğunu vurguladı.
Yapay zeka riskleri farklılık gösteriyor
Söz konusu yapay zeka ve Çinli girişimciler olduğunda Zhang, söylemlerin daha incelikli olması gerektiğini savunuyor. Ulusal güvenliği elbette göz önünde bulundurmamız gerektiğini, ancak tüm yapay zeka ürünlerinin aynı riskleri taşımadığını belirtiyor.
Dify, müşterilerin genellikle kendi sunucularında barındırdığı açık kaynaklı bir ürün. Bu durum onu Zhang'in deyimiyle "hassas sektör"ün dışında tutuyor. Algoritmik etkiye sahip tüketiciye yönelik sosyal bir platformdan veya ihracat kontrollü sınır çipleri geliştiren şirketlerden farklı olduğunu savunuyor.
Bu ayrımın altını çizen Zhang, "İnsanlar CES'e gidiyor ve Çin yapımı tüketici elektroniklerini alırken hiçbir sorun yaşamıyorlar." değerlendirmesini yaptı.
Ve burada onlara yer yokmuş gibi bir durum da söz konusu değil. Amerikalı girişimler her zaman Çinli yapay zeka yeteneklerine güvendi. Carnegie Endowment tarafından aralık ayında yapılan bir araştırma bunu gözler önüne serdi.
Yetenek ayrışması yaşanmıyor
Çalışma, 2019 yılında ABD kurumlarında ve şirketlerinde çalışan en iyi 100 Çinli yapay zeka araştırmacısını inceledi. Aralık ayı itibarıyla bu kişilerden 87'si hâlâ ABD'deydi, 10'u ise Çin'e dönmüştü. Tamamı göçmenlerden oluşan 11 kişilik Meta Superintelligence Labs kurucu ekibinin 7'si Çin doğumluydu.
Dolayısıyla Washington ve Pekin birbirlerinden giderek uzaklaşıyor olabilir. Ancak en azından yapay zeka alanında yetenek ayrışması yaşanmıyor. Dai, akıllıca bir denetimi sürdürürken toptan şüpheciliği aşmamız gerektiğini söylüyor.
Şüphelerin yersizliğine değinen Dai, "İnsanların endişeli olduğunu ve 'Bu Çin vatandaşlarının yapay zeka endüstrisinde burada ne işi var?' dediğini biliyorum. Ancak bu harika kurucuları burada ağırlamanın bir yolunu bulmalıyız. Gelecek nesil yapay zeka şirketlerini burada kurmak istiyorlar ve bu hepimize fayda sağlıyor." dedi.
Zhang gibi kurucular için hesaplama ideolojik olmaktan ziyade pratik temellere dayanıyor. Eğer Silikon Vadisi yapay zeka yeteneği, sermayesi ve hırsının en derin havuzuysa, o da orada olmak istiyor. Yapay zeka yarışında taraf tutmak istemediğini söylüyor; sadece arenada rekabet etmek istiyor.
Politik olmadıklarını vurgulayan Zhang, "Çin'den ABD'ye gelen girişimciler politik değil. Sadece insanların kullandığı harika ürünler geliştirmek istiyoruz." ifadesini kullandı.