Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından enerji arzı ve lojistikte aksama ihtimalini değerlendiren yatırımcılar nedeniyle küresel piyasalar geriledi. Asya genelindeki gösterge endeksler pazartesi günü düştü; Hong Kong’daki Hang Seng Endeksi yüzde 2,5’ten fazla gerilerken Tokyo’daki Topix yaklaşık yüzde 2 değer kaybetti. Hisse senedi vadeli işlemleri, ABD seansında da düşüşe işaret etti. S&P 500 vadeli kontratları neredeyse yüzde 1 geriledi.
Wall Street son yıllarda jeopolitik çalkantıları büyük ölçüde görmezden geldi. Bu durum çatışmaların halka açık büyük şirketlerin kârları üzerinde sınırlı etkisi olduğu gerçeğini yansıtıyor. ABD’nin ocak ayındaki Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun yakalanması ve geçen haziranda İran’daki nükleer tesislerin bombalanması, finansal piyasalar üzerinde ihmal edilebilir bir etki yarattı. Ancak Orta Doğu’daki bu hafta sonu yaşanan saldırılar, borsa açısından daha hassas bir döneme denk geldi ve yatırımcıları geleneksel güvenli liman varlıklara yönelmeye teşvik ediyor.
Teknoloji şirketlerinin hakimiyeti zayıfladı
Bu yıl yapay zekaya ilişkin endişelerin artmasıyla teknoloji şirketlerinin piyasa üzerindeki hakimiyeti zayıfladı. Yeni itici güçler, küresel ekonomi ve dünya olaylarıyla daha doğrudan bağlantılı olan sanayi ve enerji şirketleri oldu. Bazı analistler, bunun piyasayı İran savaşının yarattığı mevcut şoka karşı daha kırılgan hale getirdiğini söyledi.
Altın fiyatları sert yükseldi. Değerli metal ons başına 5 bin 30 doların üzerine çıkarak bir ay öncesine göre yüzde 12’den fazla artış gösterdi. Asya’daki analistler, dolar için “acil alım” dalgası yaşandığını belirtti. Bu durum Japon yeni dahil bölge para birimlerinin ABD doları karşısında değer kaybetmesine yol açtı. En belirgin etki muhtemelen petrol piyasasında görülecek. Orta Doğu’dan çıkan petrol için hayati bir nakliye hattı olan Hürmüz Boğazı’ndan gemi trafiği azaldı.
Petrol üretimi artırılacak
Uluslararası ham petrol fiyatları, pazar günü işlemler yeniden başladığında varil başına kısa süreliğine 80 doların üzerine çıktıktan sonra kazançlarının bir kısmını geri verdi. Pazartesi itibarıyla brent petrolün varili 77,96 dolardan işlem görüyor. Yine de bir hafta öncesine göre yaklaşık yüzde 7 daha yüksek kaldı. Petrol üreten ülkelerin büyük uluslararası grubu OPEC Plus üyeleri, savaşın arz üzerindeki etkisini dengelemek amacıyla petrol üretimini artırmayı planladıklarını açıkladı.
Petrol fiyatları çoğu şirket için bir maliyet unsuru ve kısa vadeli dalgalanmaların şirket bilançoları ya da ABD ekonomisi üzerinde büyük bir etkisi olması beklenmez. Ancak petrol piyasasında kalıcı bir aksama, havayolları gibi petrole yoğun şekilde bağımlı şirketlere zarar verebilir. Buna karşılık, petrol fiyatlarındaki artışla birlikte son haftalarda hisseleri zaten yükselmiş olan petrol şirketlerinin bu aksamalardan fayda sağlamaya devam etmesi bekleniyor. Tokyo’da petrol ve gaz üreticisi Japan Petroleum Exploration’ın hisseleri pazartesi günü yüzde 7’den fazla yükseldi. Tallbacken Capital’dan Michael Purves, “Bana göre burada en bariz durum şu: Eğer petrol hisselerinde ağırlığınız fazlaysa mutlusunuz” dedi.
Belirsizlik dönemi başlayabilir
Petrol fiyatlarındaki artış genellikle enflasyonisttir ve faiz oranlarını yukarı iter. Ancak son şokun, küresel ekonomi için riskleri artırması ve olası olumsuz etkilere karşı merkez bankalarının faiz indirimine gideceği beklentilerini güçlendirmesi muhtemel. Yatırımcılar geçen yıl boyunca, piyasa düştüğünde alım yapıp hızlı toparlanmadan yararlanarak kazanç elde etti. Ancak İran’la yaşanan çatışma, piyasalar için uzun süreli bir belirsizlik dönemi yaratabilir. Zira İran’da gerilimin nasıl düşürüleceğine dair yol haritası, Haziran 2025’te ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer tesislerini hedef aldığı döneme kıyasla daha net değil.
Barclays’in küresel araştırma başkanı Ajay Rajadhyaksha, “Herhangi bir ani düşüşte alım yapmayı önermeyiz, risk-getiri dengesi cazip görünmüyor” dedi. Piyasanın herhangi bir toparlanma öncesinde önümüzdeki günlerde düşebileceğini de sözlerine ekledi. Şimdilik yatırımcılar genel olarak sakinliğini koruyor ve piyasalar genelinde en fazla birkaç hafta sürecek kısa vadeli bir şok bekliyor. Academy Securities’te makro strateji başkanı Peter Tchir, “Hisselerin pazartesi günü artıda kapanmasına ve petrolün düşmesine şaşırmam” dedi.