Pekin'deki iddialı bir girişim, süper zenginlere yönelik fütüristik bir yolcu dronu geliştirerek rakiplerini geride bırakmayı hedefliyordu. Ancak şık prototiplerin arkasında sert yerel rekabet, kurumsal hatalar ve ticari sırlar üzerine yaşanan hukuki bir mücadele vardı. Tüm bunlar, otomobil üreticisinin yerelleşme stratejisinin taşıdığı riskleri gözler önüne serdi.
Yıllarca Çin'in en çok satış yapan otomobil üreticisi olan Volkswagen, 2019 yılında hakim olduğu yolların ötesini düşünmeye başladı ve gökyüzünden de pay almayı hedefledi. Volkswagen'in vizyonu, batarya ile çalışan bir hava aracı geliştirmekti. Bu vizyonu gerçeğe dönüştürmek için o dönemde 82 yıllık geçmişe sahip üretici, kendi teknolojisini geride bırakmaya başlayan Çin'in tasarım ve teknoloji birikiminden yararlanmak istedi.
İddialı proje
Alman otomobil üreticisinin hedefi, Pekin'de kurduğu şirket içi bir girişim ekibiyle hızlı hareket ederek uçan bir otomobil üretmekti. Bu Porsche ve Audi bölümlerinin de üstesinden gelemediği son derece iddialı bir projeydi. Çin'de, Çin pazarı için Volkswagen, şirket içinde "lüks fütüristik" olarak tanımladığı ve dört varlıklı yolcuyu konforlu bir şekilde taşıyacak bir dron geliştirmeyi amaçlıyordu. Hedef, Pekin ile Tianjin gibi şehirler arasında helikopterlerin yarısı kadar gürültü çıkaran sessiz bir hava aracıyla seyahat edilebilecek bir araç satmaktı.
Proje lideri Zhou Jin, 2022 yılında şirketin internet sitesinde yayımlanan bir videoda, "İleriye baktığımızda, bunun Volkswagen Grubu için önemli bir pazar segmentine dönüşme potansiyeline sahip olduğunu görüyoruz” ifadelerini kullanmıştı.
Çinli şirketler daha hızlı davrandı
Volkswagen'in uçan otomobil girişimi, Çin'in alçak irtifa ekonomisinin hızına yetişemedi. Bu kavram havacılık sektöründe dronlar, hava taksiler ve bin metrenin altındaki hava sahasına yönelik diğer havacılık hizmetlerini kapsayan gelişmekte olan pazarı tanımlamak için kullanılıyor. Çin'de yerel rakipler, hükümetler ve tedarik zincirleri, karar alma süreçleri daha yavaş ilerleyen ve uyumluluk prosedürleriyle hareket eden köklü bir şirket olan Volkswagen'den daha hızlı davrandı. Volkswagen'in yaşadığı başarısızlık, geleneksel otomobil üreticilerinin Çinli rakipleri karşısında hızla pazar kaybetmesine bir örnek daha oldu.
Başarısızlıkla sonuçlanan proje aynı zamanda Çin'de faaliyet gösteren yabancı şirketlerin karşı karşıya kaldığı değişen hukuki risklere de dikkat çekiyor. Batılı şirketler uzun yıllardır Çinli firmaları teknoloji hırsızlığıyla suçlarken, Volkswagen ise Çinli bir iş ortağının uçan otomobil geliştirme sürecinde ticari sırlarını ihlal ettiği yönündeki iddiaları nedeniyle beş yıldır süren bir hukuk mücadelesi veriyor. Ayrıca Volkswagen'in yenilikçilik çalışmalarının simgesi olarak öne çıkardığı Çinli yönetici Zhou hakkında bağlantılı bir ceza soruşturması da yürütülüyor.
Danışmanlık şirketi NexAvian'ın CEO'su ve hava taksisi üreticisi Volocopter'in eski Çin yöneticisi Emerson Xu'ya göre Volkswagen'in deneyimi, Çin'in mobilite sektörünün ne kadar "acımasız derecede seçici" hale geldiğini gösteriyor. Xu, "Yeterince yerel değilseniz, Çinliler kadar hızlı ya da onlardan daha hızlı hareket edemiyorsanız, hiçbir şansınız yok" dedi. Volkswagen sözcüsü, şirketin uçan otomobil geliştirme çalışmaları veya çalışanı Zhou hakkındaki dava hakkında kamuoyuna açıklama yapmayacağını söyledi. Sözcü, "Ancak bize yöneltilen iddiaların tamamen asılsız olduğuna inanıyoruz" dedi.
Zhou ise Reuters'a yaptığı açıklamada, "Sadece görevimi yerine getirdiğim için içine istemeden sürüklendiğim bir ceza davasıyla neden tek başıma yüzleşmek zorunda bırakıldığımı gerçekten anlayamıyorum. Şirketten defalarca devreye girerek bu ticari anlaşmazlığı tamamen çözmesini istedim” ifadelerini kullandı. Zhou, soruşturmanın ayrıntılarını şimdilik paylaşmayı reddederek bunun Volkswagen'in ele alması gereken bir konu olduğunu ifade etti. Volkswagen'in uçan otomobili pazara sunma mücadelesi ve 2024 yılında projeyi sonlandırma kararı daha önce kamuoyuna yansımamıştı.
Şirketin Çin satışları ağır darbe aldı
Reuters Volkswagen'in uçan otomobil hedeflerine ilişkin yüzlerce sayfalık belgeyi inceledi. Bunlar arasında hukuki kayıtlar, planlama belgeleri ve şirket içi yazışmalar yer aldı. Volkswagen, elektrikli araçlar konusunda otomobil üreticisi Xpeng ve otonom sürüş teknolojilerinde Horizon Robotics gibi Çinli şirketlerle iş birliklerini sürdürmeye devam ediyor. Şirket, dünyanın en büyük otomobil pazarı olan Çin'de satışlarını ve pazar payını Çinli markalara kaptırırken bu tür ortaklıklara yöneldi.
Gerileme oldukça sert oldu: Volkswagen'in Çin'deki teslimatları 2019 yılında 4,2 milyon araçla zirve yaparken, geçen yıl bu rakam 2,7 milyona düştü. Böylece şirket, yerel rakipleri BYD ve Geely'nin ardından üçüncü sıraya geriledi. Bu sıkıntılar Volkswagen'in kârlarını da ağır şekilde etkiledi. Şirket ayrıca ABD tarifelerinin maliyetleri ve Almanya'daki üretim ağı üzerindeki artan baskıyla da mücadele ediyor. Volkswagen son haftalarda işlerini istikrara kavuşturmaya çalışırken araç model sayısını azaltmayı ve 100 bine kadar çalışanını işten çıkarmayı planladığını açıkladı.
Çinli ortak arayışı
Volkswagen'in başlangıçtaki hedefi, yaklaşık iki yıl içinde V.MO adını verdiği tam ölçekli bir prototip geliştirmekti. Pazarlama ve ürün planlarına göre kabin, dört yolcu ile bagajlarını alabilecek büyüklükte olacak ve yolcuların seyahat boyunca vakit geçirebilmesi için ekranlarla donatılacaktı. Girişim ekibi oldukça küçüktü, 39 yaşındaki Volkswagen Pekin İnovasyon Merkezi Direktörü Zhou'nun liderliğinde 10 kişiden daha azdı. Volkswagen, videolar ve basın bültenlerinde bu ekibi "sıfırdan yola çıkan genç Çinli uzmanlar ekibi" olarak tanıttı. Zhou, bir tanıtım videosunda Volkswagen'in ayrıca yerel pazarın "Avrupa'daki Ar-Ge'nin önünde" olması nedeniyle Çinli bir ortağa ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Ancak Volkswagen, teknik yeterliliğe sahip olup aynı zamanda hükümet bağlantılarının yaratacağı siyasi riskleri taşımayan bir ortak bulmakta zorlandı. Şirket içi bir sunumda, devlet bağlantılarının "Çin dışında incelemelere yol açabileceği" uyarısında bulunuluyordu.
O yıl Volkswagen, Volkswagen logosu taşıyacak lüks bir uçan araç için fizibilite çalışması yürütmesi amacıyla iki yıllık Şanghay merkezli girişim Pantuo Aviation'ı seçti. Pantuo'nun başında, Çin'de özel uçaklara havacılık yakıtı tedarik eden bir şirket kurmuş girişimci Zhang Qiong bulunuyordu. İki kişinin aktardığına göre girişimin dört döner kanatlı şık hava aracı tasarımı Volkswagen yöneticilerini etkiledi. Pantala adı verilen bu araç, geleneksel bir hava aracından çok Star Wars evreninden çıkmış bir uzay gemisini andırıyordu.
Zhang'a göre Volkswagen ekibinin hayal gücü güçlüydü ancak önlerindeki çalışmaya ilişkin somut bir planları yoktu. Zhang, Volkswagen’in projeye geleneksel otomotiv anlayışıyla yaklaştığını düşündüğünü söyledi. Pantuo ise kendisini, adım adım mühendislik çalışması ve belirsizliklere tolerans gerektiren karmaşık ve tamamen yeni bir hava aracı geliştiren bir şirket olarak görüyordu. Zhang, otomobil üreticisinin ise girişimi basit bir montaj projesi gibi değerlendirdiğini düşündüğünü ekledi.
Ticari sırların ihlal edildiği iddiası
Üretim sürecindeki aksaklıklar sonrasında Volkswagen, projenin yeniden en baştan ele alınması gerektiği sonucuna vardı. Otomobil üreticisi, şirket sunumuna göre yaklaşık 590 bin dolarlık sözleşmeyi yaklaşık 414 bin dolar karşılığında feshetmeyi teklif etti. Ancak Pantuo bunu reddetti ve daha sonra görülen tahkim sürecinde Volkswagen'in konseptin ayrıntılarını usulsüz şekilde AVIC GA ile paylaştığını savundu.
Nisan 2023'te hakem heyeti Volkswagen lehine karar vererek Pantuo'nun 120 bin doların üzerinde tazminat ve masraf ödemesine hükmetti. Volkswagen'in hukuk ekibi, şirket içi bir e-postada bu kararı "olağanüstü bir sonuç" olarak kutladı. Ancak konu burada kapanmadı. Zhang ve konu hakkında bilgi sahibi iki kişinin aktardığına göre aynı yıl içinde Şanghay polisi, Pantuo'nun 2021 yılında Volkswagen hakkında ticari sırların ihlal edildiği iddiasıyla yaptığı suç duyurusu üzerine soruşturma başlattı.
Aralık 2023 tarihli Volkswagen iç yazışmaları, şirketin ceza şikayetini asılsız olarak değerlendirdiğini ve bunu Pantuo'nun ileride açılabilecek hukuk davalarında daha avantajlı bir uzlaşma elde etmek amacıyla uyguladığı bir baskı taktiği olarak gördüğünü ortaya koyuyor.
Polis soruşturması
Volkswagen'in uçan otomobil girişiminin kamuoyundaki yüzü olan Zhou'nun hukuki sorunları, projenin sona ermesinin ardından da devam etti. Dava belgelerine göre Aralık 2023'te ticari sır ihlali iddiasıyla başlatılan ceza soruşturmasında polis, şüpheli olarak Volkswagen'i değil Zhou'yu gösterdi. Şanghay savcılığı ise dosyayı 2024 yılında devraldı. Pantuo'dan Zhang ise ceza şikayetini Zhou'ya değil, Volkswagen'e karşı yaptığını söyledi.
Reuters'ın gördüğü polis kayıtlarına göre soruşturma devam ederken Zhou hakkında yurt dışına çıkış kısıtlamaları getirildi. Zhou, Volkswagen'in kendisine karşı açılan davayı bireysel bir hukuki mesele olarak değerlendirmesinin, şirketin üst düzey yöneticilerinin kendisine bu ay içinde de aynı şeyi söylemiş olmasının, "şoke edici ve yürek parçalayıcı" olduğunu ifade etti. Uçan otomobil konusundaki hukuki anlaşmazlık sürerken, Volkswagen'in bir dönem aracını pazara sunmak için seçtiği şirket olan Wanfeng, geçen yıl iflas eden Alman havacılık girişimi Volocopter'i satın aldı.