Nemesio El Mencho Oseguera, Meksika güvenlik güçlerinden oluşan bir tim tarafından beş saat süren bir çatışmadan öldürüldü. Meksika’nın en çok aranan adamı olan uyuşturucu baronunu yetkililer seyahat ettiği sevgilisinin hareketlerini takip ederek buldu. El Mencho geride, Meksika’nın iki en büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütünden biri olan Jalisco Yeni Nesil Karteli’ni (CJNG) bıraktı, diğeri ise daha önce 68 yaşındaki Joaquin El Chapo Guzman tarafından yönetilen ve şu anda ABD’de bir hapishanede müebbet hapis cezasını çeken Sinaloa Karteli’ydi.
Gençliğinde ABD’de yaşamış ve hapse girmiş eski bir Jalisco eyalet polisi olan El Mencho, Milenio Karteli liderlerinin tutuklanmaları ve ölümleri ile yaşanan kanlı bir güç mücadelesinin ardından, 2009 yılında Milenio Karteli’nin bir uzantısı olarak CJNG’yi kurdu. Örgütsel verimlilik ile psikopatik acımasızlığı (örneğin 2011’de bir akşam Veracruz sokaklarına işkence edilmiş düzinelerce ceset bırakması gibi) birleştiren El Mencho, örgütünü yalnızca uyuşturucu kaçakçılığının ötesine taşıyarak insan ticareti, büyük ölçekli haraç, yakıt hırsızlığı ve finansal dolandırıcılık gibi alanlara yayılan çeşitlendirilmiş bir suç imparatorluğuna dönüştürdü.
Milyar dolarlık suç imparatorluğu
El Mencho büyük olasılıkla öldüğü sırada Meksika’nın en zengin suç baronuydu. Meksikalı yetkililer 2017’de CJNG işletmelerinin yaklaşık 50 milyar dolar değerinde varlığa sahip olduğunu tahmin etmişti. 2019’da onu yıllarca soruşturan Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi’nden (DEA) ajan Kyle Mori, Univision’a verdiği demeçte baronun servetinin 500 milyon ila 1 milyar dolar arasında olduğunu düşündüğünü söylemişti. Son yedi yılda CJNG, Sinaloa Karteli’nin parçalanmaya devam etmesi ve bölgesel oyuncuların zayıflaması ortamında Meksika’daki yasadışı uyuşturucu ticaretindeki payını artırırken, diğer yasa dışı gelir kaynaklarına da yöneldi.
Peki El Mencho öldüğüne göre milyar dolarlık suç imparatorluğuna ne olacak? CJNG’nin iş operasyonlarının muhtemelen aile üyeleri ve yakın ortaklarının eline geçmesi bekleniyor. Bir güç boşluğu oluşsa bile işletmeler faaliyet göstermeye ve nakit üretmeye devam edecektir. DEA’da 25 yıl görev yapmış David Tyree, “Bu Target’taki müdür hastalansa Target’ın faaliyetlerini durdurmasına benzemez. Buna alışkınlar ve kesinlikle talep de var” dedi.
Devasa yatırım portföyü
El Mencho’nun kişisel servetinin akıbeti ise daha karmaşık bir soru. Narkotik suçlularını soruşturma ve varlıklarına el koyma konusunda deneyimli eski ABD ajanları ve savcılara göre baron büyük olasılıkla meşru bir milyardere benzer şekilde nakit dolu banka hesapları, lüks otomobiller, pahalı gayrimenkuller, özel uçaklar, hisse senetleri, kripto varlıklar ve hatta para aklamaya yardımcı olmak için kurulmuş yasal işletmelerden oluşan devasa bir yatırım portföyüne sahipti. Bu varlıklar Meksika, ABD ve hatta Avrupa ile Asya’ya kadar dağılmış durumdaydı. Tyree, “Yatırımları var. Otelleri var. Kira mülkleri üzerinden ya da Çin’den ve hatta Avrupa’dan gerçek mal ve hizmetlerin ihracat ve ithalatı üzerinden farklı pasif gelir ağları var” diyor.
ABD ve Meksika kolluk kuvvetleri, şüpheli faaliyet raporlarını takip eden bankalarla iş birliği içinde şimdi El Mencho’nun fiziksel varlıklarını (mülkler, arabalar ve uçaklar) ve ABD bankaları üzerinden aklanan uyuşturucu parasının peşine düşecek. Yetkililerin bu varlıklara el koyma konusunda yasal yetkisi bulunuyor. Sorun, narkotik baronlarının parayı genellikle paravan şirketler ve işlemler ağında dolaştırarak izini karmaşıklaştırması. Kartelin mali altyapısının büyük bölümü uzun süredir, El Mencho’nun kayınbiraderleri tarafından yönetilen ve ABD makamlarının CJNG’nin mali kolu olarak tanımladığı, kara para aklama ve uluslararası yatırım araçlarında uzmanlaşmış Los Cuinis adlı yakın müttefik ağ ile ilişkilendiriliyordu.
Eski federal savcı Stefan Cassella, “Paravan şirketler kuruyorlar. Parayı akrabalarının isimlerine geçiriyorlar. Kripto para kullanıyorlar. Paralarını meşru bir şeye dönüştürmek için ticarete dayalı kara para aklama yapıyorlar” diyor ve bir uyuşturucu kaçakçısının parasını bir lama çiftliği aracılığıyla sakladığını hatırlıyor.
El Mencho yakalanmış olsaydı bile, savcıların onu servetinden vazgeçmeye ikna etmesi zor olurdu. ABD 2019’da çok sayıda suçtan mahkum edilmesinin ardından eski El Chapo’ya 12,6 milyar dolar tazminat ödemesi emretmişti ancak baronun tek kuruş ödediğine dair bir gösterge yok. Bu durum ABD’nin Chapo’nun ve ortaklarının varlıklarının peşine düşmesini engellemedi. Bugüne kadar çok sayıda lüks ev, spor araba, helikopter filosu ve nadir mücevher koleksiyonuna el konuldu ancak bunların toplamı El Chapo’ya kesilen para cezasının yüzde 1’inden bile az. Guzman’ın eski ortağı El Mayo Zambada ise geçen yıl Meksika hükümeti tarafından iade edildikten sonra ABD’de suçunu kabul etti ve 15 milyar dolar tazminat ödemeye mahkum edildi. Bunun da muhtemelen asla ödenmeyeceği düşünülüyor.
“Hükümet hiçbir şey yapamaz”
DEA’da 31 yıl görev yapmış ve Meksika ile Kolombiya’da narkotik kaçakçılarının peşine düşmüş Michael Vigil, “Hükümet ne yapacak? Hiçbir şey yapamazlar. Müebbet hapis verdiklerinde, o parayı sağlamak için neden işbirliği yapsınlar? Ben yapmazdım” dedi.
Uyuşturucu baronları için ne kadar zengin olursanız olun, kaygısız bir milyarder gibi yaşama ihtimaliniz o kadar azalır. Yatlar, tatil evleri ve özel jetler alabilecek duruma geldiğinizde, büyük olasılıkla zaten ABD ve Meksika soruşturmacılarının radarındasınızdır. El Mencho, Meksika savcılığının hakkında ilk tutuklama emrini çıkardığı 2011’den bu yana ülkede kaçak durumdaydı. Uzun süre yakalanmamasının nedeni, imparatorluğunu sözlü talimatlarla yönetirken, uzak ve dağlık bölgelerdeki kulübeler arasında dolaşmaya istekli olmasıydı. Eski DEA ajanı Vigil, “Korkunç yerlerde yaşıyorlar. Televizyonun ya da doktora erişimin olmadığı yerlerde. Hayat onlar için zorlaşıyor” diye konuştu.
Diğer narkotik baronları ve yakınları ise gösterişli yaşam tarzlarını sürdürmek için yakalanma riskini göze alıyor. Bu suçlular, yüksek yaşamın tadını çıkarmaya devam edebilmek için sahte pasaportlar ve karmaşık kimlikler kullanıyor. El Mencho’nun damadı Cristian Fernando Gutierrez-Ochoa da 2023’te ölümünü taklit edip takma bir isimle Kaliforniya, Riverside’daki 1,2 milyon dolarlık bir eve taşınarak bunu yaptı. Yetkililer onu bir yıl sonra tutukladı.
El Mencho’nun sonu, tam da bu tür bir cazibeye yenik düşmesi nedeniyle geldi. Geçen hafta sonu kaldığı Tapalpa Country Club, sakin bir göl ve çam kaplı tepeleri gören bir konumda. Sevgilisiyle kaldığı iki katlı, taş duvarlı ve kırmızı kiremit çatılı villa ahşap kirişli açık bir verandaya ve geniş ada tezgahlı, devasa buzdolaplı modern bir mutfağa sahipti. El Mencho’nun kendisine nadiren izin verdiği bu konfor, sonunda ona pahalıya mal oldu.