Dünyanın bazı şehirlerinde yürürken tuhaf bir manzarayla karşılaşırsınız.
Devasa demir kapılar… yüksek duvarlar… yüz milyonlarca dolarlık, ünlü mimarların elinden çıkmış adeta sanat eseri gibi malikâneler… ama çoğu zaman içeride hayat yoktur.
Perdeler kapalıdır. Bahçeler bakımsızdır. Kapılar aylarca açılmaz.
Bu evler aslında yaşamak için değil, serveti saklamak için vardır. Arada bir uğranır, birkaç hafta kalınır, sonra yine kapıları kapanır.
Bu yüzden birçok şehirde bu mahallelere verilen isim oldukça çarpıcıdır:
“Ghost mansions” — Hayalet malikâneler.
Londra’nın hayalet caddeleri
Bu olgunun en çarpıcı örneklerinden biri Londra’da görülür. Özellikle Mayfair, Hampstead ve Bishop’s Avenue gibi mahalleler uzun yıllardır dünyanın en zenginlerinin adresi olarak bilinir. Bishop’s Avenue’nun halk arasındaki adı bile bunu anlatır: “Billionaires’ Row” – Milyarderler Caddesi.
Ama bu caddenin bir başka gerçekliği daha vardır.
Birçok malikâne yılın büyük bölümünde boş durur.
Son günlerde İngiliz basınında çıkan bir haber bunu yeniden gündeme getirdi. Habere göre İran’daki dini liderliğe yakın bazı isimlerin ve çevrelerinin Londra’da Bishop’s Avenue’de en az 16 malikâneye sahip olduğu ortaya çıktı.
Bu evlerin önemli bir kısmı uzun süredir kullanılmıyor. Bahçeleri büyüyor, pencereleri kapalı kalıyor.
Bir zamanlar zenginliğin sembolü olan bu evler bugün sessiz birer anıta dönüşmüş durumda.
Servetin güvenli liman arayışı
Bunun nedeni aslında oldukça basit: servet güvenliği sever.
Özellikle siyasi belirsizliğin ve şiddetin yüksek olduğu ülkelerde zenginler paralarını ve ailelerini daha güvenli gördükleri şehirlere taşırlar.
Bu şehirlerin ortak özellikleri vardır:
• güçlü hukuk sistemi
• siyasi istikrar
• gelişmiş finans sektörü
• elit eğitim kurumları
• ve uluslararası yaşam standartları
Bu yüzden küresel servetin tercih ettiği şehirler genellikle aynıdır:
Londra, Paris, New York, Monaco, Barselona…
Bugün bunlara Dubai, Hong Kong ve Singapur gibi yeni merkezler de ekleniyor.
Bu şehirlerde alınan malikâneler çoğu zaman bir yaşam alanından çok bir sigorta poliçesi gibidir.
İsyanların ilk hedefi
Çünkü tarih bize başka bir gerçeği de gösteriyor.
Toplumsal öfke patladığında ilk hedeflerden biri çoğu zaman zenginlerin malikâneleri olur.
Kahire’de bunu gördüm.
Eski elitlerin yaşadığı Nil nehri kıyısındaki yüksek duvarlarla çevrili villalar, toplumsal huzursuzluk dönemlerinde hızla hedef haline gelebiliyor.
Benzer sahneleri Johannesburg’da da gördüm.
Apartheid sonrası dönemde bazı zengin mahalleler ciddi güvenlik önlemleri almak zorunda kaldı.
Yüksek duvarlar, elektrikli teller, özel güvenlikler…
Ama toplumsal öfke büyüdüğünde hiçbir duvar mutlak koruma sağlayamaz.
Bu yüzden birçok zengin servetini yalnızca güvenlik duvarlarıyla değil, coğrafya değiştirerek korumaya çalışıyor.
Küresel servetin haritası
Bugün küresel servetin haritası büyük ölçüde bu mantıkla şekilleniyor.
Bir ülkede kazanılan para başka bir ülkede korunuyor.
Bir ülkede güç kazanan elitler servetlerini başka bir ülkede güvence altına alıyor.
Bu yüzden bazı şehirler giderek küresel kasalara dönüşüyor.
Ama bunun bir bedeli var.
Mahalleler boşalıyor
Çünkü bu malikânelerin çoğu gerçek anlamda kullanılmuyor.
Bazıları yılda birkaç hafta açılıyor.
Bazıları ise yalnızca emlak yatırımı olarak tutuluyor.
Sonuçta ortaya tuhaf bir şehir manzarası çıkıyor:
Evler var.
Ama mahalle yok.
Servet var.
Ama hayat yok.
Küresel bir çelişki
Hayalet malikâneler aslında küresel ekonominin en çarpıcı çelişkilerinden birini temsil ediyor.
Bir yanda on milyonlarca dolarlık evler boş duruyor.
Diğer yanda birçok şehirde insanlar uygun fiyatlı konut bulmakta zorlanıyor.
Servet küreselleşiyor.
Ama şehirler bu servetin yarattığı sosyal gerilimle baş etmeye çalışıyor.
Sessiz malikânelerin mesajı
Bütün bu boş evler bize basit ama güçlü bir şey söylüyor.
Servet sahipleri güvenli liman arar.
Ama şehirler yalnızca sermaye ile değil, insanlarla yaşar.
Bir şehir ne kadar zengin olursa olsun, eğer sokaklarında hayat yoksa o şehir bir süre sonra sessizleşir.
Ve bazen en pahalı evlerin bulunduğu mahalleler bile hayalet şehirlere dönüşebilir.
Aslında bu manzara bir başka ironiyi de hatırlatır.
Bu malikânelerin sahiplerinin çoğu, tam da kendi ülkelerinde hayatın çekildiği şehirlerden gelmektedir.
Servetin küçük bir azınlığın elinde yoğunlaştığı, toplumsal eşitsizliğin büyüdüğü, hukuk güvenliğinin zayıfladığı toplumlarda şehirler yavaş yavaş ruhunu kaybeder.
İnsanlar göç eder.
Yatırım durur.
Hayat çekilir.
Sonra aynı servet, güvenli liman arayışıyla Londra’nın, Paris’in, Monaco’nun, New York’un mahallelerine taşınır.
Ama bu kez başka bir paradoks ortaya çıkar:
Servet vardır.
Ama hayat yine yoktur.
Çünkü şehirleri yaşatan şey duvarların arkasındaki malikâneler değil,
insanların sokaklarda kurduğu hayattır.