Petrolü tükenme tehlikesi en yüksek olan ülkeler

Savaştan önce, ham petrol ve rafine edilmiş petrol ürünleri taşıyan 20 milyon varil yükle 40 tanker her gün Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Bu hafta ise İran, Hindistan ve Çin bayraklı gemiler de dahil olmak üzere yalnızca birkaç tankerin Hürmüz’den geçmesine izin verdi. Petrol kotaları ve kıtlıklar yaşanırken, hangi ülkeler depolarının boşalmasında en büyük tehlikeyle karşı karşıya?

Dünyanın günlük tüketiminin yüzde 7’si

Bu hafta Societe Generale’de analist Mike Haigh ve emtia piyasası analistlerinden oluşan ekibi, şimdilik Boğaz’dan geçen petrol akışının İran’ın kararına bağlı olarak günlük ortalama 500 bin varil olacağını hesaplıyor. İnanılması güç olsa da birikmiş petrolün büyük bir kısmı hala piyasaya ulaşıyor ya da en azından depolama tanklarını dolduruyor. Suudi Arabistan, uzun süredir planlanan ve genişletilen Doğu-Batı boru hattına yöneldi. Bu hat, Kızıldeniz’deki Yanbu limanına günlük 7 milyon varil taşımada kapasitesinin sınırlarına kadar zorlanacak. Benzer şekilde Birleşik Arap Emirlikleri de İran’ın bu altyapıya saldırdığı bildiriliyor olsa da petrolün bir kısmını boru hattıyla Boğaz’ın doğusundan Fujairah limanına ulaştırabiliyor.

Jefferies analistleri, Körfez’de günlük 6,7 milyon varillik petrol üretiminin şu anda durdurulduğunu öngörüyor. Energy Aspects ise Hürmüz kaynaklı kesintilerin zirvede günlük 10 milyon varile ulaşacağını, OPEC’in toplam ham petrol üretiminin ise günlük 7 milyon varil azalarak 22,3 milyona düştüğünü hesaplıyor. Bu dünyanın günlük 100 milyon varillik petrol tüketiminin yüzde 7’sine denk geliyor.

Depolarında bir aylık stok var

Dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisi olan ABD, arz şoklarından bir ölçüde yalıtılmış durumda. Benzin ve dizel fiyatları yükselebilir ancak ciddi bir kıtlık ihtimali düşük. Diğer ülkeler için durum böyle değil. SocGen emtia ekibine göre Myanmar, Vietnam ve Filipinler petrolünün yüzde 80’den fazlasını Hürmüz’den geçen sevkiyatlarla sağlıyor ve depolarında yalnızca yaklaşık bir aylık stok bulunuyor. Ardından ya tükenecek ya da alternatif kaynak bulmaları gerekecek.

Durum, normalde Hürmüz üzerinden günlük 680 bin varil ham petrol alan ve yalnızca 40 günlük stok güvencesine sahip olan Singapur’da da kritik. Tayland ise Hürmüz’den gelen günlük 400 bin varil için yaklaşık 50 günlük stokla biraz daha iyi durumda. Günlük 525 bin varil ithal eden Tayvan yaklaşık 100 gün dayanabilir. Bangladeş de yaklaşık 100 gün idare edebilir ve şimdiden yakıt kotaları uygulayıp gübre fabrikalarını kapatmış durumda. Çok fazla ham petrol ithal etmese de ithalatının tamamı genellikle Hürmüz’den geçiyor.

“Çin Ortadoğu'ya bağımlılığını yüzde 50 ile sınırladı”

Daha büyük ülkeler genellikle daha fazla seçeneğe sahip. Güney Kore günlük yaklaşık 3 milyon varil ithal ediyor ve bunun 2 milyonu Hürmüz’den geliyor. Stokları, hiç ithalat yapılmasa 50 gün, sadece Hürmüz kaynaklı kesinti telafi edilse yaklaşık 70 gün yeterli. Bu, toplam günlük ihtiyacı 5 milyon varil olan ve bunun yüzde 45’ini Hürmüz’den sağlayan, 175 milyon varillik stratejik petrol rezervine sahip Hindistan ile benzer. Endonezya, Hürmüz’ün kapanmasına 160 gün dayanabilecek kaynaklara sahip. Büyük stratejik rezervlere sahip Japonya ise Hürmüz’den sevkiyat olmadan yaklaşık 200 gün idare edebilir.

Belki de şaşırtıcı biçimde, Çin Hürmüz’den petrol sevkiyatı olmadan 300 gün, genel olarak hiç ithalat olmasa bile 100 günden fazla dayanabilir. Bunun nedeni, 1,3 milyar varillik stratejik petrol rezervi. Jefferies analisti Lloyd Byrne’e göre Çin Ortadoğu'ya bağımlılığını bilinçli olarak yüzde 50 civarında sınırladı ve petrol kaynaklarını çeşitlendirerek, boru hattı gazı, yerli üretim ve büyük stoklar yoluyla önemli tamponlar oluşturdu.

Hükümetler önlem almaya başladı

Peki tüm bu ülkeler ihtiyaçlarını nasıl karşılayacak? Uluslararası Enerji Ajansı gelecek aylarda 400 milyon varil petrol piyasaya sürerek sınırlı ölçüde yardımcı olmayı planlıyor, ancak bu tek başına açığı kapatmayacak ve yalnızca talebi ertelemiş olacak. Talebi azaltmak bir miktar yardımcı olabilir. Vietnam halkına evden çalışma çağrısı yaptı. Tayland’da kamu çalışanlarına merdiven kullanmaları emredildi. Sri Lanka’da hükümet haftada dört gün çalışma sistemine geçti. Daha iyi bir seçenek ise enerji kaynaklarını çeşitlendirmek. Güney Kore kömür santrallerini kapatma planlarını duraklattı ve nükleer reaktörlerini artırma kararı aldı.

Çin’in de kömür kullanımını artırma kapasitesi oldukça yüksek. Bernstein Research’e göre Çin’in kömür santralleri şu anda potansiyellerinin yalnızca yarısıyla çalışıyor. Ayrıca Çin, rüzgar ve güneş enerjisinde o kadar büyük yatırımlar yaptı ki bu yıl yaklaşık 500 terawatt-saat yeni yenilenebilir enerji üretimi ekleyecek. Bu önemli bir dönüm noktası çünkü Çin’in yenilenebilir enerji artışı, elektrik talebindeki toplam büyümeden daha fazla.

Zamanla rahatlama bekleniyor. Energy Aspects danışmanlık şirketine göre Hürmüz ABD bağlantılı tankerler için kapalı kalsa bile İran’ın yıl sonuna kadar günlük 3 milyon varil ihracata geri dönmesi muhtemel. Ayrıca 18 ay içinde Venezuela’nın üretimini günlük yaklaşık 1,3 milyon varile çıkaracak şekilde 1 milyon varil artırması bekleniyor. Bu arada ABD’de petrol şirketleri kapatılmış sondaj kulelerini yeniden devreye almaya başladı. Geçen hafta iki kule daha eklenerek toplam aktif kule sayısı 553’e ulaştı. Bu sayı hala geçen yılın aynı dönemine göre 39 kule daha az. Halihazırda günlük rekor seviye olan 13,6 milyon varil üretim yapan ABD’nin, yıl sonuna kadar bunu 14 milyon varile çıkarması bekleniyor.