ABD'nin bir İran kargo gemisine el koymasının ardından ateşkesin çökebileceği endişesi, pazartesi günü petrol fiyatlarının yüzde 5'ten fazla fırlamasına neden oldu. Brent ham petrol vadeli işlemleri yüzde 5,42 artışla varil başına 95,28 dolara ulaştı. ABD Batı Teksas (WTI) ham petrolü ise yüzde 5,88 yükselerek 88,78 dolardan işlem gördü.
Cuma günü her iki kontrat da yüzde 9 değer kaybederek 18 Nisan'dan bu yana en büyük günlük düşüşünü yaşamıştı. Bu sert düşüş, İran'ın ticari gemilerin geçişine izin verdiğini açıklaması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın boğazı bir daha asla kapatmamayı kabul ettiğini söylemesiyle gerçekleşmişti.
Ancak iyimser hava, ABD'nin ablukayı delmeye çalıştığı gerekçesiyle "Touska" adlı İran bandıralı bir gemiye el koymasıyla hafta sonu hızla buharlaştı. İran bu durumu deniz haydutluğu olarak kınadı ve yakın zamanda bir misilleme yapacakları uyarısında bulundu.
Hafta sonu tırmanan kriz
İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), boğazdan geçmeye çalışan iki gemiye ateş açtı. Devrim Muhafızları, ABD ablukası kalkana kadar boğazı kapatacaklarını iddia etti. Kpler verilerine göre cumartesi günü 1 Mart'tan bu yana en yüksek hacim olan 20'den fazla gemi boğazdan başarıyla geçse de, tanker trafiğinin geri döneceğine dair güven ciddi şekilde sarsıldı.
Sparta Commodities Kıdemli Petrol Piyasası Analisti June Goh, cuma günkü tamamen açık duyurusundan sonraki 24 saat içinde Devrim Muhafızları tarafından ateş açılan tankerler olduğunu söyledi. Bu durumun nakliyecilerin ayrılma girişimlerindeki korkularını artırdığını belirten Goh, günde 10-11 milyon varil ham petrolün kapalı kalmasıyla piyasa temellerinin daha da kötüleştiği değerlendirmesini yaptı.
MST Marquee Araştırma Başkanı Saul Kavonic, petrol piyasalarının sahadaki zorlu gerçekler yerine ABD ve İran'ın dalgalı sosyal medya paylaşımlarına göre hareket etmeye devam ettiğini belirtti. Boğazın açıldığına dair duyurunun erken olduğunun kanıtlandığını ifade eden Kavonic, gemi sahiplerinin duyurulan geçişin gerçek olduğuna dair daha fazla güven duymadan bölgeye yönelmekten çekineceğini dile getirdi.
Piyasalar ve yatırımcı tepkisi
Artan gerilim ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalar, piyasalardaki risk primlerinin çözülmesinin ardından volatilitenin geri dönme tehdidini barındırıyor. S&P 500 vadeli işlemleri, endeksin cuma günü rekor seviyede kapanmasının ardından yüzde 0,7 düştü. Avrupa hisselerinin yüzde 1,4 değer kaybedeceğine dair sinyaller gelirken, enflasyon endişesiyle hazine tahvilleri de geriledi.
Bloomberg MLIV Asya Ekip Lideri Garfield Reynolds, pazartesi günü Asya'nın büyük borsalarındaki yükselişin, yatırımcıların ABD-İran çatışmasının küresel ekonomiye etkilerinin en kötüsünün çoktan fiyatlandığına karar vermiş olabileceğine işaret ettiğini söyledi. Değerlemelerin geçen ayki düşüşle daha düşük bir seviyeye sıfırlandığını hatırlatan Reynolds, Orta Doğu'da sürekli bir ateş değişimine geri dönülmediği sürece hisse senetlerinin yükselişini sürdürmesinin muhtemel olduğunu kaydetti.
Diğer piyasalara bakıldığında altın yüzde 0,9 düşüşle yaklaşık 4.790 dolara, gümüş ise yüzde 1,7 geriledi. Bitcoin bir miktar zayıflayarak 74.250 dolar civarında işlem gördü. ABD'nin 10 yıllık tahvil getirisi iki baz puan artarak yüzde 4,27'ye çıkarken, Avrupa tahvil vadeli işlemleri düşüş gösterdi. Avrupa doğal gaz vadeli işlemleri ise pazartesi günü yüzde 11'e varan oranda yükseldi.
Cuma günü erken saatlerde S&P 500 Endeksi yüzde 3'ten fazla kazanç sağladığı üst üste üçüncü haftasını tamamlamıştı. Endeks 2020'den bu yana en büyük aylık yükselişine hazırlanıyordu. Tayvan, Singapur ve Çin'in CSI 300 Endeksi, şubat sonundaki ABD ve İsrail saldırılarının ardından yaşanan kayıpları geri almıştı.
Güney Kore'nin hisse senedi göstergesi Kospi pazartesi günü yüzde 1,4'e kadar yükseldi. Çip üreticilerindeki ralli ve yapay zeka ticaretinin yatırımcı odağına geri dönmesi, savaşın başından beri yaşanan kayıpları sildi. Çatışma sırasında güvenli liman olan dolar ise son üç haftadır düşüş yaşadıktan sonra bir miktar yükseldi.
Müzakerelerde belirsizlik sürüyor
Tasnim Haber Ajansı'na göre Tahran, pazartesi günü İslamabad'daki görüşmelere bir müzakere ekibi gönderip göndermeyeceğine henüz karar vermedi. ABD deniz ablukası yürürlükte kaldığı sürece hiçbir görüşme yapılmayacağı iddia edildi. Başkan Trump ise ABD müzakerecilerinin İslamabad'da olacağını söyleyerek, İran'ın anlaşmayı kabul etmemesi halinde ülkedeki her bir elektrik santralini ve köprüyü hedef alacaklarını ifade etti.
Daiwa Securities Co. Baş Stratejisti Yugo Tsuboi, hafta sonu yaşanan gelişmelere rağmen korkulduğu gibi ateşkes görüşmelerinde büyük bir çöküşe yol açacak bir yöne gidilmediğini, bu nedenle piyasa tepkisinin şimdilik sakin kaldığını söyledi.
JPMorgan Asset Management Küresel Piyasa Stratejisti Kerry Craig ise piyasaların bir dereceye kadar aynı daireler içinde hareket ettiğini ancak yatırımcıların bu çatışmanın bitişine giden bir çıkış yolu gördüğünü belirtti.
UOB Kay Hian Pte. Özel Servet Yönetimi Direktörü Kenneth Goh, asıl önemli olanın gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan fiilen geçip geçemeyeceği olduğunu vurguladı. Goh, cuma günü S&P 500'deki rekorun İran ateşkesinin süreceği fikrine dayandığını ancak hafta sonunun bunun güvenli bir varsayım olmadığını gösterdiğini dile getirdi.
Global X Management Yatırım Stratejisti Billy Leung da riskten korunma hamleleri olsa bile belirsizliğin zirvesine gelindiğini veya zaten orada olunduğunu düşündüğünü söyledi. Satışların düşük hacimle gerçekleştiğini belirten Leung, bunun inanç değil pozisyon alma olduğunu sözlerine ekledi.
ADNOC Genel Müdürü Dr. Sultan Al Jaber konuyu net bir şekilde özetleyerek, 50 günün ardından yaklaşık 600 milyon varilin engellendiğini belirtti. Al Jaber, Hürmüz Boğazı'nın tam olarak eskisi gibi dünyaya geri verilmesi çağrısında bulundu. Ateşkes koşullarının kötüleşmesi, müzakerelerin durması ve askeri duruşun yoğunlaşmasıyla yatırımcılar sürekli bir aksama senaryosunu yeniden fiyatlandırıyor.